جنگ اوکراین؛ مجالی برای بازاندیشی آمریکا درباره دفاع از اروپا

اما این موضوع حدس‌ و گمان و سوالاتی درباره اینکه چین تا کجا پشت روسیه خواهد ایستاد ایجاد کرده است.

وزارت خارجه چین اخیرا روسیه را «مهم‌ترین شریک استراتژیک» این کشور خواند. خبرگزاری آسوشیتدپرس به چندوچون احتمال کمک نظامی چین به روسیه پرداخته است.

آمریکا درباره کمک چین به روسیه چه گفت؟

در پی انتشار گزارش‌های اولیه از درخواست کمک روسیه از چین برای کمک نظامی، چند مقام‌ آمریکایی که نامشان افشا نشده، گفتند واشینگتن مطمئن است که پکن برای ارائه کمک نظامی به روسیه در اوکراین و همچنین حمایت مالی از روسیه برای جلوگیری از تاثیر شدید تحریم‌های غرب، تمایل نشان داده است.

جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی آمریکا، چند روز پیش در دیدار با یانگ جیه‌چی، مشاور ارشد وزارت خارجه چین، درباره تبعات کمک نظامی پکن به مسکو هشدار داد.

آمریکا نگران مقاصد چین در جنگ روسیه با اوکراین است؛ پکن گرچه از حمله روسیه به اوکراین انتقاد نکرده، در عین حال کوشیده خود را با فراخواندن به گفت‌وگو و تکرار موضعش درباره اینکه باید به قلمرو یک کشور احترام گذاشت، از جنگی که روسیه به راه انداخته است کنار بکشد.

100%

کمک چین به روسیه ممکن است به چه شکل باشد؟

به‌گفته صاحب‌نظران، اگر چین کمکی به روسیه بدهد، این کمک‌ها احتمالا بیشتر شامل اقلام کوچکی مانند گلوله و غذا برای سربازان خواهد بود تا تانک و جت‌ جنگی.

دورو تامپسون، مقام سابق وزارت دفاع آمریکا در این باره گفت که چین احتمالا از ارائه کمک به روسیه به‌شکل کمک عظیم تسلیحاتی که این کشور را در معرض تحریم‌های بین‌المللی قرار دهد، پرهیز خواهد کرد.

تامپسون افزود پکن احتمالا بیشتر مایل به ارائه کمک به‌شکل لوازم یدکی، مواد مصرفی، مهمات و اقلامی که هم مصارف نظامی و هم غیرنظامی دارند خواهد بود؛ این کمک‌ها تحریم‌ها را نقض نمی‌کند و در خارج از محدوده مجازات بین‌المللی قرار خواهد گرفت.

تامپسون گفت به‌عنوان مثال، احتمالا منورهای هلیکوپترهای ارتش روسیه از آنها برای مقابله با موشک‌‌های دوش‌پرتاب کوتاه‌برد مانند موشک استینگر، استفاده می‌کنند رو به اتمام است و چین می‌تواند در صورتی که به سیستم روسیه بخورد، به این کشور منور بفروشد و یا کمک‌های مربوط به نظارت و اطلاعات ارائه دهد.

به‌گفته یک صاحب‌نظر دیگر در این زمینه، با توجه به هشدارهای واشینگتن، هر کمکی از طرف چین جز چیزهای بسیار اساسی مثل بسته‌ جیره‌غذایی برای سربازان روس نخواهد بود.

او افزود که روسیه نیز قادر نیست در زمانی این چنین کوتاه استفاده از تسلیحات چین را در نیروی مسلح خودش جا بیندازد.

100%

آیا چین به روسیه کمک خواهد کرد؟

گرچه احتمال کمک چین به روسیه منتفی نیست اما متخصصان چینی و غیرچینی بر این باورند که بنا بر عوامل مختلفی، چین به روسیه کمک نمی‌کند. اول از همه اینکه این کمک در چشم جهان خوب به نظر نخواهد آمد.

شی یین‌هونگ، استاد روابط خارجی در دانشگاه رن‌مین پکن می‌گوید چین تا جایی که بتواند از ارائه کمکی که در میدان نبرد در اوکراین از آن استفاده شود، پرهیز خواهد کرد. یین‌هونگ افزود چین هیچ انگیزه‌ای برای کمک به روسیه در جنگ اوکراین ندارد.

صاحب‌نظر دیگری در این زمینه گفت کمک نظامی پکن به مسکو هیچ منفعت آشکاری برای چین ندارد چرا که روسیه‌ای ضعیف‌تر به‌معنای منفعت استراتژیک و اقتصادی برای چین است.

مقامات چین همواره در خلال بحران اوکراین بر حق تمامیت ارضی و حاکمیت تمامی کشورها تاکید کرده‌اند. اما منتقدان می‌گویند که اقدام چین در عدم انتقاد از روسیه برای حمله به اوکراین در تضاد اساسی با موضع این کشور درباره مساله حق حاکمیت قرار می‌گیرد.

لی شین، استاد موسسه مطالعات آسیایی و اروپایی در دانشگاه حقوق و علوم سیاسی شانگهای بر این باور است که «عملیات نظامی روسیه در اوکراین» در حقیقت حمله به اوکراین است و چین هرگز برای کمک به کشوری برای حمله به کشور دیگری با حاکمیت ملی، سلاح تدارک نمی‌بیند. شین گفت چنین اقدامی با حقوق بین‌الملل نیز در تضاد خواهد بود.

دورو تامپسون گفت چین نمی‌خواهد جنگ در اوکراین بدتر شود و یا پای پکن به‌عنوان شریک‌ حمله به جنگ اوکراین کشیده شود پس هر کمکی از سوی چین، سنجیده و محتاطانه خواهد بود.

چند ماه پیش روسیه یکی از ماهواره‌های خودش را که دچار اختلال شده بود منهدم کرد. ضایعات فضایی چنین انفجاری می‌توانست برای فضانوردان ایستگاه فضایی بین‌المللی خطرناک باشد. وبسایت کانورسیشن به تبعات درگیری احتمالی در فضا پرداخته است.

آنچه در فضا می‌گذرد می‌تواند مستقیما بر جدال در میدان نبرد روی زمین، تاثیر بگذارد. این روزها تصاویر ماهواره‌ای به یک شاخصه معمول در پوشش حمله روسیه به اوکراین تبدیل شده؛ عکس‌هایی که حرکت بی‌وقفه کاروان‌های نظامی روسیه به سوی کی‌یف و یا خارکیف را نشان می‌دهد.

و اگرچه آنچه این تصاویر روایت می‌کند هراس‌آور است، چنین عکس‌هایی مقاومت مردم اوکراین را از طریق دانستن این که دشمن کجاست، از کدام سمت می‌آید و آرایش لشکری به چه شکل است تقویت کرده. این عکس‌ها همچنین آزادانه پیش چشم جهان نهاده شده تا تهاجم نیروهای روسیه را ببینند.

پیش‌تر تصاویر ماهواره‌ای منحصر به نیروهای پیشرفته نظامی و کشورهای معدودی بود. اما امروزه، شرکت‌های تجاری که چنین عکس‌هایی می‌گیرند افزایش یافته‌اند و توانایی این شرکت‌ها در کنار یکدیگر ممکن است از توانایی نیروی نظامی روسیه پیشی بگیرد. پیشرفت چنین شرکت‌هایی می‌تواند حمایتی شبه‌نظامی فراهم آورد که کمک می‌کند کشورهای غربی از درگیری نظامی در اوکراین بپرهیزند.

100%

اگرچه برخی درباره کاهش قدرت ایالات متحده در فضا، به‌ویژه در مواجهه با برنامه جاه‌طلبانه چین در فضا و مانور تحریک‌آمیز روسیه در فضا هشدار می‌دهند، اما هر ارزیابی از قدرت فضایی کشورها باید بخش تجاری را نیز در نظر بگیرد؛ شرکت‌های غربی و به‌ویژه آمریکایی در چنین بخش‌هایی دست بالا را دارند.

«اسپیس‌ایکس» نه‌تنها تصاویر ماهواره‌ای، بلکه امکان ارتباط را هم فراهم می‌کند. ایلان ماسک، موسس شرکت اسپیس‌ایکس، با ایجاد پایانه‌هایی که اجازه دسترسی به «استارلینک» را می‌دهد، به کمک اوکراین آمده است.

استارلینک دسترسی به اینترنت با سرعت بالا را فراهم می‌کند. اگر روسیه اینترنت و دیگر اشکال برقراری ارتباط در اوکراین را قطع کند، استارلینک می‌تواند امکان اتصال به اینترنت را برای این کشور برقرار و دسترسی اوکراینی‌ها به اطلاعات و برقراری ارتباطات را ممکن کند.

اما استفاده از استارلینک برای کاربران آن کاملا بی‌خطر نیست؛ ایلان ماسک اخیرا به مصرف‌کنندگان اوکراینی هشدار داده که پایانه‌های استارلینک، ممکن است اجازه دهد که آنها شناسایی شوند.

خطرات و تبعات درگیری در فضا

جنگ روسیه با اوکراین همین حالا هم به اشکال غیرمنتظره به محدوده فضا راه یافته است. دیمیتری روگوزین، رییس‌کل «روس‌کاسموس»، آژانس فضایی روسیه، در یک‌ رشته‌توییت هشدار داد که اگر همکاری با روسیه در ایستگاه فضایی بین‌المللی به پایان برسد این ایستگاه می‌تواند با خروج از مدار، بر روی ایالات متحده و اروپا و یا حتی چین و هند بیفتد. این گفته روگوزین به‌مثابه یک تهدید تلقی شد.

روگوزین افزود که بدون فضاپیمای باربری «پروگرس» روسیه که به ایستگاه فضایی بین‌المللی ضربه می‌زند تا مدار آن را تنظیم کند، این ایستگاه از مدار خارج و به داخل جو زمین سقوط می‌کند و گرچه بیشتر آن خواهد سوخت، بقایای مانده از آن ممکن است به مردم و ساختمان‌ها برخورد کند.

100%

چنین اتفاقی در حال حاضر و با توجه به حضور فعلی کیهان‌نوردان روسی در فضا بسیار نامحتمل به نظر می‎‌رسد، اما گفته روگوزین همچنان هشدارآمیز است.

ایلان ماسک در واکنش به اظهارات روگوزین گفت که شرکت او، اگر روسیه کمکش را به‌شکلی دریغ کند که ایستگاه فضایی را به مخاطره بیندازد، آماده کمک است. کپسول «دراگون» اسپیس‌ایکس در حال حاضر تنها فضاپیمایی است که می‌تواند لنگر بیندازد و با اتصال به ایستگاه فضایی بین‌المللی آن را تامین کند.

به هر صورت، گفته‌های روگوزین حاکی از همکاری هر چه کمتر در فضاست؛ چرا که بنا بر اعلام ناسا، ایستگاه فضایی بین‌المللی در آینده‌ای نزدیک منحل می‌شود و چین و روسیه نیز حاضر نیستند به برنامه آرتمیس برای فرود آوردن انسان بر روی کره ماه بپیوندند. برنامه فضایی آرتمیس به‌هدایت آمریکا انجام خواهد گرفت.

روسیه پیشتر فروش موتور موشک‌های فضایی به آمریکا و پرتاب موشک‌های سایوز از اروپا را نیز متوقف کرد. بسیاری کشورها برای انواع پرتاب، به راکت‌های سایوز روسیه متکی‌اند که این خود مشکل بزرگی است. اما اسپیس‌ایکس و دیگر شرکت‌ها و باقی کشورها می‌توانند به‌زودی جای خالی موشک سایوز را پر کنند.

اگر تنش‌ها همچنان ادامه یابد، ممکن است پای درگیری به فضا برسد و اگرچه استفاده از سلاح‌های جنبشی که با سرعت بالا به ماهواره‌ها می‌خورد و آنها را از کار می‌اندازد، غیرقابل‌تصور به نظر می‌رسد اما جهان واقعا نمی‌داند که اقدام بعدی پوتین چه خواهد بود. روسیه هم اخیرا از این سلاح را آزمایش کرده است.

100%

استفاده از سلاح‌های جنبشی می‌تواند زباله فضایی بسیار ایجاد کند که خود این زباله‌ها ممکن است با برخورد به ماهواره‌ها و دیگر کاوشگرهای فضایی، آنها را نابود کند و یا حتی به زمین برخورد کند. پس مهم است که اجازه داده نشود که تهدیدهای فضایی به چیزی فراتر از تهدید تبدیل شود.

روسیه تجربه زیادی در زمینه فضا دارد اما قدرت این کشور در فضا با محدودیت‌های بسیار روبه‌روست؛ تهدیدات توخالی و لکه‌دار کردن اعتبار این کشور به‌عنوان کشوری که به پرتاب ماهواره کمک می‌کند، تنها به آینده این کشور در فضا صدمه خواهد زد.

تا به این لحظه، ابزار فضایی تجاری غربی برای حمایت از اوکراین ارزشمند بوده است. این ابزار، داده‌های مهم و تصاویر را به هر کجا که لازم باشد، از واحدهای نظامی تا تصمیم‌گیرندگان و در حالت گسترده‌تر به مردم می‌فرستد و با توجه به شمار و تنوع ماهواره‌هایی که بر فراز سر جهان می‌چرخد، کار تنها برای روسیه سخت‌تر خواهد شد.

اگرچه پاسخ قاطعی برای این پرسش وجود ندارد، پژوهش‌های دانشگاهی درباره جنگ، می‌تواند درباره این که عاقبت جنگ اوکراین به چه سمت‌وسویی خواهد رفت اطلاعاتی به دست دهند.

پژوهش‌ها حاکی از آن است که جاده‌ای منتهی به جنگ به یک «بازی چانه‌زنی» شباهت دارد؛ مسیری که کشورها در آن بر سر مسائلی از قلمرو و منابع تا میهن‌پرستی و نحوه حکومتداری با هم به رقابت می‌پردازند.

به‌جای جنگ، که هزینه گزافی صرف آن می‌شود، طرفین ترجیح می‌دهند که این اختلاف‌نظرها را در صلح حل کنند. در بهترین حالت، هر دو طرف چنین چیزی را بر اساس سنجیدن احتمال نسبی موفقیتشان در یک جنگ احتمالی انجام می‌دهند. اما گاهی نیز چنین نمی‌شود و جنگ روی می‌دهد.

جنگ معمولا نتیجه یکی از این سه مشکل است: اول اینکه، کشورها ممکن است اطلاعات کافی برای ارزیابی احتمال موفقیت نسبی‌شان نداشته باشند.

دوم اینکه طرفین ممکن است اطمینان نداشته باشند که توافقی که امروز برای رفع مشکل بین طرفین شکل می‌گیرد، بعدها هم اعتباری داشته باشد.

در نهایت، کشورها ممکن است نتوانند مسائل مناقشه‌برانگیزشان را حل کنند، مخصوصا وقتی که پای قومیت، دین و تنش‌ ایدئولوژیک در میان باشد.

با این رویکرد، جنگ‌ تنها زمانی پایان می‌یابد که مشکلی که جنگ را آغاز کرده، در میدان نبرد حل‌وفصل شده باشد. طول جنگ و شکل نبرد، به جنس این مشکل بستگی دارد.

در مورد اوکراین، به نظر می‌رسد که طرفین روسیه و اوکراین هیچکدام اطلاعات دقیقی درباره میزان احتمال موفقیتشان ندارند. موفقیت در جنگ، محصول دو عامل مهم توانایی برای جنگیدن و تمایل برای متحمل شدن هزینه‌های آن است.

در ابتدا، ظاهرا آشکار بود که ارتش روسیه از نظر انبار مهمات و شمار نیروها، از ارتش اوکراین بسیار پیش‌تر است. با این حال، آنچه در آغاز جنگ برای روسیه روشن نبود، این بود که مردم اوکراین بسیار بیشتر از پیش‌بینی روس‌ها، راغب به مقاومت بودند. روسیه حالا می‌داند که تمایل مردم اوکراین برای جنگیدن را دست‌کم گرفته بوده است. اما هنوز برای سنجیدن ابعاد این خطای محاسباتی، زود است.

100%

این حاکی از آن است که هر دو طرف در حل مساله و نداشتن اطلاعات مشکل دارند و در چنین حالتی، کشورها اغلب جنگ‌های فرسایشی را ادامه می‌دهند تا تا جایی که یک طرف، جنگ را رها کند.

جنگ‌ها همچنین نیازمند اثبات و حمایت ضمنی غیرنظامیان‌اند. فارغ از نوع حکومت در یک کشور، یک رهبر همچنان به حمایت گروهی از مردم یا یک ائتلاف نیاز دارد تا بر سر قدرت بماند. بقای ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه به اولیگارش‌ها، مافیای روسیه و ارتش این کشور وابسته است. گرچه پوتین کوشیده بود یک سنگر مالی برای حفاظت از اموال و سرمایه اولیگارش‌ها بنا کند، تحریم‌های وضع‌شده کشورهای غربی بیشتر اقدامات او در این زمینه را به باد داده است.

جنگ اوکراین تا به نقطه فعلی هم برای اولیگارش‌ها هزینه بسیار داشته است و این هزینه در طی زمان، تنها سنگین‌تر خواهد شد. وقتی شماری کافی از ائتلاف پوتین از این جنگ رو برگردانند، این نبود رغبت به جنگ، به پوتین فشار خواهد آورد تا یا این جنگ را تمام کند و یا موضع قدرتی که در آن قرار دارد را به خطر بیندازد. اما اینکه کار کی به چنین جایی کشیده خواهد شد و آیا جایگزین بهتری که به کار این ائتلاف بیاید وجود دارد یا نه، محل پرسش است.

هزینه‌های جنگ

در ابعاد کوچک‌تر، پوتین به حمایت عموم جمعیت هم وابسته است؛ چرا که مردم روسیه‌اند هزینه‌های جنگ را به‌شکل تورم، افول اقتصادی و تلفات میدان نبرد خواهند پرداخت.

پوتین تا به اینجای کار خود را به سه شکل از متحمل شدن چنین هزینه‌هایی حفظ کرده است. او از سیستم انتخابی اعزام به جنگ استفاده می‌کند که از او در برابر پرداخت هزینه‌ کامل برای تلفات در میدان نبرد محافظت می‌کند.

دوم اینکه او اسباب رسانه دولتی این کشور را کنترل می‌کند و دیگر سازمان‌های رسانه را هم سانسور کرده تا اطلاعات در دسترس عموم جمعیت را کاهش دهد.

سوم اینکه از آنجا که انتخابات در روسیه آزاد و عادلانه نیست، راهی جز بسیج انبوه و انقلاب برای مردم روسیه نیست تا بتوانند پوتین را براندازند.

100%

سنجش هزینه‌های جنگ برای اوکراین بسیار آسان‌تر است. اوکراین کشوری دموکراتیک است که سرسختانه به‌دنبال پیوستن به اتحادیه اروپاست. این بدان معناست که اراده عموم جمعیت برای تحمل تبعات هزینه‌های گزاف جنگ، بیشترین اهمیت را دارد.

بدون حمایت گسترده، مقاومت اوکراین در برابر ارتش روسیه از هم خواهد گسست و این کشور در جنگ شکست خواهد خورد. قاطعیت سرسختانه نیروهای اوکراین تا به این لحظه جنگ، نشان می‌دهد که چنین چیزی زود اتفاق نخواهد افتاد.

با تشدید تهاجم روسیه، مردم اوکراین‌اند که هر چه بیشتر هزینه‌های بالاتری برای این جنگ می‌پردازند. اما مشاهده آمادگی اوکراین برای تحمل تبعات جنگ در کنار به درازا کشیدن آن، موجب نگرانی خواهد بود. دولت‌های غربی برای ارائه کمک‌های بشردوستانه و دفاعی به اوکراین، قدم به میدان گذاشته‌اند تا از حمایت اوکراینی‌ها از ادامه این جنگ مطمئن شوند.

در نهایت، به نظر می‌رسد که جنگ اوکراین به‌زودی تمام نمی‌شود، چرا که هر یک از طرفین نبرد به میزان قابل‌توجهی زمان برای از میدان به در کردن طرف دیگر نیاز دارد. یا ارتش روسیه با بمباران ناحق اهداف غیرنظامیان موفق به در هم شکستن مقاومت در اوکراین خواهد شد و یا تلفات میدان نبرد و مشکلات اقتصادی داخلی، روسیه را برای ادامه جنگ از پا خواهد انداخت. احتمالا هیچ کدام از این دو سناریو طی تنها چند هفته و یا چند ماه اتفاق نخواهد افتاد.

زلنسکی در پیامی ویدیویی ضمن اعلام این خبر خاطرنشان کرد که با این حال برای به نتیجه رسیدن به زمان نیاز است.

در همین حال، یک دیپلمات اوکراینی نیز به رویترز گفت مذاکرات با روسیه بسیار سخت است، اما امکان مصالحه وجود دارد.

گفت‌وگوهای صلح در حالی صورت می‌گیرد که طبق اعلام آژانس پناهندگان سازمان ملل، بیش از سه میلیون نفر از جمعیت اوکراین از آغاز جنگ در سه هفته گذشته از این کشور گریخته‌اند.

روز سه‌شنبه نمایندگان هر دو حزب سنای آمریکا در بیانیه‌ای ولادیمیر پوتین را به عنوان یک جنایتکار جنگی محکوم کردند و از دیوان کیفری بین‌المللی خواستند روسیه را در ارتباط با جنایات جنگی ارتش این کشور علیه اوکراین پاسخگو کند.

از سوی دیگر، یک مقام کاخ سفید به رویترز گفت که جو بایدن احتمالا چهارشنبه یک بسته کمک امنیتی ۸۰۰ میلیون دلاری به اوکراین را اعلام خواهد کرد.

در همین حال، فشارهای بین‌المللی به روسیه با هدف توقف حمله به اوکراین ادامه دارد. در حالی که ژاپن از لغو جایگاه ویژه تجاری روسیه خبر داده، اتحادیه اروپا نیز رومن آبراموویچ را به همراه شماری دیگر از الیگارش‌های روسیه در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.

بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا، نیز در راستای تلاش‌ها برای افزایش تولید جهانی نفت و افزایش فشار‌ها علیه روسیه، چهارشنبه به عربستان سعودی و امارات متحده عربی سفر می‌کند.

از سوی دیگر، رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، نیز گفت وزیر خارجه این کشور به تلاش‌ها برای آتش‌بس در مذاکرات اوکراین و روسیه ادامه خواهد داد و در همین راستا پنج‌شنبه به این دو کشور سفر خواهد کرد.

همچنین ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، از برگزاری اجلاس فوق‌العاده ناتو درباره اوکراین در روز چهارم فروردین در مقر این نهاد خبر داد.

این در حالی است که نخست‌وزیران لهستان، جمهوری چک و اسلوونی برای کمک به حل و فصل بحران اوکراین به کی‌یف سفر کردند.

ماتئوش موراویه‌تسکی، نخست‌وزیر لهستان، در نشستی خبری در کی‌یف گفت: «مساله فقط امنیت اوکراین نیست، بلکه ما داریم از امنیت خود دفاع می‌کنیم.»

رییس حزب حاکم لهستان نیز خواستار اعزام نیروهای حافظ صلح تحت نظر ناتو یا یک نهاد بین‌المللی دیگر به اوکراین شده است.

از سوی دیگر، میچ مکانل، رهبر اقلیت جمهوری‌خواه سنای آمریکا، گفت ایالات‌متحده هنوز در حال بحث و گفتگو درباره نحوه انتقال جنگنده‌های میگ از لهستان به اوکراین است.

بر اساس این گزارش، نام این افراد در فهرست کسانی که اجازه ورود به روسیه را ندارند، قرار گرفته است.

روسیه روز سه‌شنبه ۲۴ اسفند در مجموع ۱۳ نفر را در واکنش به تحریم‌های واشینگتن علیه مقامات روسی از ورود به روسیه منع کرد. در این لیست از هیلاری کلینتون، وزیر خارجه پیشین آمریکا نیز نام برده شده است.

با این حال، وزارت خارجه روسیه گفت روابط رسمی خود را با واشینگتن حفظ می‌کند و اطمینان حاصل می‌کند در صورت لزوم تماس‌های سطح بالا با افراد موجود در لیست برقرار شود.

آمریکا، اروپا و شمار دیگری از کشورها پس از حمله روسیه به اوکراین تحریم‌های گسترده‌ای علیه مسکو، مقام‌ها و اولیگارش‌های روس و بخش مالی و بانکی این کشور وضع کرده‌اند و آمریکا واردات نفت و گاز از روسیه را ممنوع اعلام کرده است.

بریتانیا نیز اعلام کرده واردات نفت از روسیه را تا پایان سال جاری به طور کامل متوقف می‌کند.

از سوی دیگر روسیه نیز در اقدامی مقابله‌جویانه اعلام کرد صدور برخی محصولات از این کشور، از جمله اقلام مخابراتی، پزشکی، کشاورزی و جنگل‌داری، الکتریکی و خودرو، تا پایان سال جاری میلادی ممنوع است.

ولادیمیر پوتین پیشتر تحریم‌های کشورهای اروپایی و آمریکا علیه روسیه را «نامشروع» خوانده و گفته: «غرب در حال فریب مردم خود است.»

روسیه تاثیر مخرب تحریم‌ها بر اقتصاد این کشور را رد می‌کند و می‌گوید از بحران خارج می‌شود.