چهارمین سالگرد زن زندگی آزادی

چهار سال پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، جمهوری اسلامی همچنان پابرجا و ماشین سرکوبش سخت مشغول است، اما روایت‌های شهروندان و شواهد مقاومت روزمره از یک دگرگونی پایدار در نگاه بسیاری از مردم به حق، قدرت و قواعد زندگی اجتماعی خبر می‌دهد که چهار سال پس از واقعه، همچنان ادامه دارد.

چهار سال از خیزش «زن، زندگی، آزادی» می‌گذرد. در این مدت، ایران شاهد تحولاتی پرشتاب و تکان‌دهنده بوده است؛ از جمله وقوع دو جنگ، اعتراضات دی‌ماه و کشتار بی‌سابقه مردم. در میانه این تحولات، دانشگاه اکنون کجا ایستاده است و چه چشم‌اندازی می‌توان برای آینده آن متصور بود؟

چهار سال از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، دختر ۲۲ساله، در بازداشت «گشت ارشاد» جمهوری اسلامی می‌گذرد؛ جنایتی که آتش خیزش سراسری و جنبش باشکوه «زن، زندگی، آزادی» را روشن ساخت.

امیررضا نصرآزادانی، بازیکن پیشین تیم‌های فوتبال سپاهان و تراکتور، از جمله چهره‌های ورزشی سرشناسی است که در جریان خیزش سراسری «زن، زندگی، آزادی» بازداشت شد و با خطر اعدام روبه‌رو بود.

شماری از زنان در پاسخ به پرسش ایران‌اینترنشنال، گفتند حذف حجاب اجباری، ‌تغییرات متعددی در زندگی آنان ایجاد کرده است؛ مانند تغییر عرف و سخت‌گیری برخی خانواده‌ها، کاهش هزینه پوشاک تحمیلی، تحمل آسان‌تر گرمای تابستان، کاهش اضطراب و احساس آزادی بیشتر در انتخاب پوشش.

چهار سال پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، نوجوانان بازمانده که پس از چرخاندن و آتش زدن روسری در خیابان‌ها قد کشیدند، انقلاب ملی دی ۱۴۰۴ را رقم زدند. آن‌‌ها در این فاصله زندگی را پیش برده‌اند، اما خیابان را برای تسویه‌حساب با جمهوری اسلامی رها نکرده‌اند.

نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان از شکنجه، محرومیت درمانی و تلاش برای خارج کردن نوشته‌هایش از زندان گفت. خاطرات او با عنوان «زن هرگز از مبارزه دست نمی‌کشد»، این ماه در چند کشور اروپایی منتشر می‌شود.

اتحادیه اروپا در چهارمین سالگرد کشته‌شدن مهسا ژینا امینی، از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست به خشونت و سرکوب علیه مردم ایران پایان دهند. هم‌زمان، وزیر خارجه فرانسه، سفارت آلمان در تهران و کمیته یهودیان آمریکا نیز یاد او را گرامی داشتند.

در شهریور ۱۴۰۱، مرگ مهسا امینی، دختر ۲۲ساله، در بازداشت «گشت ارشاد» حکومت ایران آتشی برافروخت که همچنان شعله‌ور است.

یک اعتراض چگونه به خواست انقلاب رسید؟ سه روز فاصله بود میان بازداشت مهسا ژینا امینی در تهران و اعلام خبر کشته شدنش در بیمارستان کسری. اما برای تبدیل درگذشت یک دختر ۲۲ ساله به جرقه یکی از گسترده‌ترین و طولانی‌ترین موج‌های اعتراضی تاریخ جمهوری اسلامی، تنها چند روز کافی بود.

پاسخ‌های مخاطبان ایران‌اینترنشنال به پرسشی درباره احساسشان از اولین باری که روسری از سر برداشتند، ترکیبی از رهایی، قدرت، شادی و احساس برخورداری از حق انتخاب را ارائه می‌دهد. این تجربه برای شماری از زنان با ترس و اضطراب نیز همراه بوده است.

در چهارمین سالگرد قتل حکومتی ژینا مهسا امینی، سازمان عفو بین‌الملل با انتشار گزارشی تفصیلی درباره سرکوب خیزش «زن، زندگی، آزادی» اعلام کرد جمهوری اسلامی در جریان این اعتراضات مرتکب «جنایات علیه بشریت» شده است.

در پی فراخوان ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران، همزمان با چهارمین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی و آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی»، کسبه و بازاریان شماری از شهرهای کردنشین اعتصاب کردند و مغازه‌های خود را بسته نگه داشتند.

سازمان حقوق بشری هه‌نگاو گزارش داد فضای کردستان، به‌ویژه در سقز و سنندج در آستانه چهارمین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، به طور کامل نظامی شده و کاروان‌های نظامی و نیروهای سرکوبگر حکومتی در نقاط مختلف این شهرها مستقر شده‌اند.

چهار سال پس از کشته شدن مهسا ژینا امینی و آغاز خیزش «زن، زندگی، آزادی»، نسلی از نوجوانان و جوانان که شاهد تبدیل نام ژینا به رمز خیزش بودند، امروز با وجود ادامه سرکوب، از مرزهای اجتماعی و سیاسی پیش از ۱۴۰۱ گذشته‌اند و همچنان بر خواست تغییر بنیادین، آزادی و برابری تاکید می‌کنند.

«هفت نفر بودیم. با منطقه آشنا نبودیم و در یک کوچه گیر افتادیم. هوا تاریک بود و مامورانی به سراغمان آمدند که لباس‌هایی شبیه نیروهای انتظامی به تن داشتند. با شوکر و باتوم به‌شدت ما را زدند، بعد چشم‌بند زدند و سوار ماشین کردند.»

پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال از اصفهان، رشت، فومن، مشهد و نیشابور، از تشدید فشار برای تحمیل حجاب اجباری و حضور دوباره گشت ارشاد، حجاب‌بان‌ها و نیروهای لباس‌شخصی در خیابان‌ها حکایت دارند. این پیام‌ها در آستانه چهارمین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی دریافت شده‌اند.

قتل مهسا ژینا امینی به دست ماموران حکومتی در شهریور ۱۴۰۱ جرقه یکی از بزرگ‌ترین خیزش‌های تاریخ را علیه جمهوری اسلامی روشن کرد. جنبش «زن، زندگی، آزادی» از سقز تا تهران گسترش یافت. آن‌چه در ادامه می‌آید، روایت گام‌به‌گام این جنبش است؛ از بازداشت ژینا تا تداوم مقاومت در سال‌های بعد.