خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع ایرانی گزارش داد جمهوری اسلامی بهدنبال رسمیت بخشیدن به کنترل خود بر تنگه هرمز و حق دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از خلیج فارس است و برای رسیدن به این هدف، استفاده از زور را منتفی نمیداند.
بر اساس یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن، جمهوری اسلامی پذیرفته است کشتیها به مدت ۶۰ روز بدون پرداخت هیچگونه عوارضی از تنگه هرمز عبور کنند.
با این حال، تهران معتقد است متن این تفاهمنامه به گونهای تنظیم شده که همچنان اختیار تصمیمگیری درباره اینکه چه کشتیهایی اجازه عبور داشته باشند و از چه مسیری در این آبراه باریک تردد کنند، در اختیار جمهوری اسلامی باقی میماند.
منابع ایرانی چهارشنبه ۱۰ تیر به رویترز گفتند جمهوری اسلامی همچنان تاکید دارد پس از پایان دوره توافق موقت، کنترلش بر تنگه هرمز بهصورت رسمی و دائمی در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته شود.
بر اساس این گزارش، هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی تا زمانی که این موضوع نهایی نشود، حاضر نخواهد بود در مذاکرات با واشینگتن به دیگر موضوعات مورد اختلاف بپردازد.
این منابع افزودند اگر توافق موقت بدون تمدید به پایان برسد، حکومت ایران از اواخر مردادماه دریافت عوارض از کشتیها برای عبور از تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد.
با این حال، هنوز میزان و نحوه محاسبه این عوارض مشخص نیست.
جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ اخیر، تنگه هرمز را مسدود کرد.
به گفته مقامهای حکومت ایران، پیشتر از برخی شناورها برای تردد در خلیج فارس «هزینههای ناوبری» یا عوارض دیگری دریافت شده بود.
موضع تهران و واشینگتن درباره دریافت عوارض
تنگه هرمز مسیر بینالمللی کشتیرانی میان ایران و عمان است و پیش از جنگ، شناورها بدون پرداخت هزینه از آن عبور میکردند، اما در جریان درگیریها، جمهوری اسلامی در عمل عبور و مرور در این آبراه راهبردی را مختل کرد که باعث جهش قیمت جهانی انرژی شد.
عبور از تنگه هرمز تاکنون هرگز مشمول پرداخت عوارض نبوده است و موضع تهران بهطور مستقیم با برداشت واشینگتن از یادداشت تفاهم و همچنین با دیدگاه آمریکا درباره ترتیبات نهایی پس از جنگ، در تضاد قرار دارد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد تا زمانی که واشینگتن خود تصمیم به اعمال عوارض نگیرد، هیچگونه هزینهای برای عبور از این آبراه دریافت نخواهد شد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دوم تیر در سفر به کشورهای حاشیه خلیج فارس گفت هیچ کشوری حق ندارد عبور و مرور کشتیها را در یک آبراه بینالمللی مسدود کند یا برای عبور از آن عوارض یا حق عبور در نظر بگیرد.
به گزارش رویترز، جمهوری اسلامی توافق موقت را به گونهای تفسیر میکند که «حق» کنترل ترددها در تنگه هرمز برای تهران محفوظ میماند، هرچند در دوره اجرای توافق عوارضی دریافت نخواهد کرد.
تهران همچنین معتقد است اگرچه باید درباره ترتیبات تردد در تنگه هرمز با کشورهای حاشیه خلیج فارس گفتوگو کند، اما الزامی برای دستیابی به توافق با آنها ندارد.
رویکرد عمان در قبال خواستههای تهران
انتظار میرود عمان که در امتداد ساحل جنوبی تنگه هرمز قرار دارد، با حکومت ایران درباره تعیین مسیرهای عبور و مرور در تنگه هرمز مذاکره کند.
در حالی که گزارشها از احتمال عدم همراهی مسقط در دریافت عوارض از کشتیها در این گذرگاه راهبردی حکایت دارند، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هشتم تیر هشدار داد اگر عمان تمایلی به مشارکت در مدیریت تنگه هرمز نداشته باشد، تهران این کار را به تنهایی انجام خواهد داد.
حکومت ایران هفته گذشته به سوی چهار کشتی که بدون دریافت مجوز از تهران تلاش کرده بودند از بخش عمانی تنگه هرمز عبور کنند، تیراندازی کرد. اقدامی که به درگیری کوتاهی با ایالات متحده انجامید.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
