چند مقام ارشد دولت آمریکا در یک نشست توجیهی با خبرنگاران، همزمان با انتشار متن تفاهمنامه میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران، جزئیات هر یک از بندهای این سند را تشریح کردند و کوشیدند به انتقادهای مطرحشده درباره مفاد آن پاسخ دهند.
آنها تاکید کردند که هیچیک از امتیازهای اقتصادی پیشبینیشده در این تفاهمنامه بدون اجرای تعهدات حکومت ایران عملی نخواهد شد و همه مراحل به صورت تدریجی، قابل راستیآزمایی و مشروط به رفتار تهران خواهد بود.
بند اول؛ پایان جنگ و آغاز چارچوبی برای تغییر رفتار جمهوری اسلامی
مقامهای آمریکایی در این نشست تاکید کردند که هدف اصلی این تفاهمنامه، پایان فوری درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز و ایجاد سازوکاری است که در آن هرگونه کاهش فشار بر حکومت ایران تنها در ازای تغییر رفتار جمهوری اسلامی انجام شود.
بر اساس بند نخست تفاهمنامه، ایالات متحده، جمهوری اسلامی ایران و متحدان آنها در جنگ جاری با امضای این سند، پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان را اعلام میکنند و متعهد میشوند از آغاز هرگونه جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر خودداری کرده و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را محترم بشمارند. همچنین توافق نهایی قرار است این آتشبس دائمی را تثبیت کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، برخلاف برخی روایتهای رسانهای، این بند هیچ تعهد تازهای برای واشینگتن ایجاد نمیکند، بلکه چارچوبی طراحی شده است که هرگونه گشایش اقتصادی در آینده تنها در صورتی اتفاق بیفتد که حکومت ایران به تعهدات خود عمل کند.
بند دوم؛ احترام متقابل به حاکمیت
مقامهای آمریکایی این بند را یکی از سادهترین بخشهای تفاهمنامه توصیف کردند و گفتند هدف آن ایجاد پایهای برای کاهش تنشهای دوجانبه است.
در این بند، دو کشور متعهد میشوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند.
به گفته آنها، این بند بیش از آنکه تعهد عملیاتی جدیدی ایجاد کند، چارچوب حقوقی مذاکرات آینده را مشخص میکند.
بند سوم؛ ضربالاجل ۶۰ روزه برای توافق نهایی
مقامهای آمریکایی تاکید کردند که تفاهمنامه، خود توافق نهایی نیست و هر یک از طرفین تا زمان دستیابی به توافق جامع میتوانند از مذاکرات خارج شوند.
بر اساس این بند، دو طرف متعهد میشوند حداکثر ظرف ۶۰ روز - با امکان تمدید از طریق توافق متقابل - مذاکرات را به پایان رسانده و توافق نهایی را امضا کنند.
به گفته آنها، این بازه زمانی برای جلوگیری از فرسایشی شدن مذاکرات در نظر گرفته شده و اگر مشخص شود حکومت ایران صرفاً در حال وقتکشی است، آمریکا روند مذاکرات را متوقف خواهد کرد.
بند چهارم؛ رفع تدریجی محاصره دریایی
مقامهای آمریکایی تاکید کردند که این بند به معنای خروج فوری نیروهای آمریکا از منطقه نیست.
مطابق این بند، ایالات متحده بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه روند رفع محاصره دریایی ایران را آغاز میکند و ظرف ۳۰ روز آن را تکمیل خواهد کرد. همچنین آمریکا متعهد میشود ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از مجاورت ایران خارج کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، منظور از این بند صرفاً بازگرداندن آرایش نظامی آمریکا به وضعیت پیش از آغاز جنگ است و این اقدام تنها در صورت رسیدن به توافق نهایی انجام خواهد شد.
بند پنجم؛ عبور رایگان کشتیها از تنگه هرمز
مقامهای آمریکایی این بند را یکی از مهمترین دستاوردهای تفاهمنامه توصیف کردند و گفتند حکومت ایران عملاً پذیرفته است برای ۶۰ روز هیچ عوارضی از کشتیهای تجاری دریافت نکند.
بر اساس این بند، ایران متعهد میشود عبور ایمن کشتیهای تجاری را بدون دریافت هزینه میان خلیج فارس و دریای عمان تضمین کند و همزمان با عمان و سایر کشورهای ساحلی درباره مدیریت آینده تنگه هرمز گفتوگو کند.
به گفته آنها، نشانههای اولیه اجرای این تعهد حتی پیش از امضای رسمی توافق نیز مشاهده شده و برای نخستین بار طی حدود صد روز گذشته، حکومت ایران حملهای به کشتیهای عبوری انجام نداده است. آنها کاهش قیمت نفت را نیز یکی از پیامدهای همین تحول دانستند و پیشبینی کردند کشورهای منطقه نیز با هرگونه سازوکاری که عبور رایگان از تنگه را محدود کند مخالفت خواهند کرد.
بند ششم؛ برنامه ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران
مقامهای آمریکایی تاکید کردند که برخلاف برخی برداشتها، این بند آمریکا را متعهد به پرداخت هیچ پولی به ایران نمیکند.
بر اساس این بند، آمریکا با همکاری شرکای منطقهای برنامهای حداقل ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تدوین خواهد کرد و سازوکار اجرای آن در توافق نهایی مشخص میشود.
به گفته آنها، نقش آمریکا صرفاً فراهم کردن امکان سرمایهگذاری و صدور مجوزهای لازم خواهد بود و اگر حکومت ایران به تعهدات خود عمل کند، کشورهای دیگر خواهند توانست در پروژههای اقتصادی ایران سرمایهگذاری کنند. مقامهای آمریکایی تاکید کردند که این بند صرفاً امکان کاهش تحریمها برای تسهیل چنین سرمایهگذاریهایی را فراهم میکند و به معنای اختصاص منابع مالی آمریکا به ایران نیست.
بند هفتم؛ رفع تحریمها، مشروط به اجرای تعهدات هستهای
مقامهای آمریکایی گفتند مهمترین سوءبرداشت درباره تفاهمنامه این است که تصور شود همه تحریمها بلافاصله لغو خواهند شد.
بر اساس این بند، آمریکا متعهد میشود در چارچوب توافق نهایی و طبق جدول زمانی مورد توافق، تحریمهای مرتبط با ایران، از جمله تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا و محدودیتهای بینالمللی را لغو کند.
اما مقامهای آمریکایی تاکید کردند که این بند به صورت مستقیم به بند هشتم گره خورده و هیچ رفع تحریمی بدون اجرای تعهدات هستهای ایران انجام نخواهد شد.
بند هشتم؛ تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده
به گفته مقامهای آمریکایی، این بند مهمترین دستاورد مذاکرات برای واشینگتن محسوب میشود.
در این بند، جمهوری اسلامی بار دیگر اعلام میکند که به دنبال تولید یا دستیابی به سلاح هستهای نخواهد رفت و دو طرف توافق میکنند درباره نحوه تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده و سایر موضوعات هستهای مذاکره کنند. حداقل اقدام مورد توافق، رقیقسازی ذخایر اورانیوم در داخل ایران تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
مقامهای آمریکایی گفتند برخلاف ادعای برخی رسانههای ایرانی، موضوع هستهای به طور کامل در متن تفاهمنامه گنجانده شده است. آنها همچنین تاکید کردند که رقیقسازی تنها «حداقل» تعهد ایران است و آمریکا در مذاکرات نهایی به دنبال محدودیتهای گستردهتر، بازرسیهای شدیدتر و برچیدن بخشهای بیشتری از برنامه هستهای خواهد بود.
بند نهم؛ توقف تحریمهای جدید و آغاز معافیت صادرات نفت
مقامهای آمریکایی تاکید کردند که این بند به معنای لغو کامل تحریمهای نفتی ایران نیست، بلکه صرفاً آغاز یک دوره موقت برای حفظ وضعیت موجود و فراهم کردن فضای مذاکرات است.
بر اساس این بند، تا زمان دستیابی به توافق نهایی، حکومت ایران متعهد میشود وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ کند و آمریکا نیز هیچ تحریم جدیدی اعمال نکند و نیروی نظامی تازهای به منطقه اعزام نکند. همچنین وزارت خزانهداری آمریکا موظف خواهد بود مجوزهای لازم برای صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی، خدمات بانکی، بیمه و حملونقل مرتبط با صادرات نفت ایران را صادر کند.
در توضیح این بند، مقامهای آمریکایی گفتند سیاست تحریمهای نفتی در سالهای اخیر عملاً بیش از آنکه به ایران آسیب بزند، به نفع چین تمام شده بود؛ زیرا پکن نفت ایران را با تخفیفهای قابل توجه خریداری میکرد. به گفته آنها، صدور این معافیتها ضمن افزایش شفافیت در تجارت نفت ایران، موجب کاهش قیمت جهانی نفت نیز خواهد شد. آنها تاکید کردند اگر مذاکرات ظرف ۶۰ روز شکست بخورد، آمریکا همچنان توانایی بازگرداندن کامل تحریمها و حتی تشدید آنها را حفظ خواهد کرد.
بند دهم؛ مرحله حفظ وضعیت موجود
هرچند متن قرائتشده در نشست به دلیل اشکالات نسخه پیادهشده، شمارهگذاری دقیقی برای این بند نداشت، اما مقامهای آمریکایی توضیح دادند که هدف این مرحله جلوگیری از هرگونه اقدام تحریکآمیز از سوی دو طرف تا زمان آغاز مذاکرات نهایی است.
به گفته آنها، این دوره انتقالی فرصتی ایجاد میکند تا بدون تشدید تنش، مذاکرات درباره مسائل اصلی، بهویژه پرونده هستهای، آغاز شود.
بند یازدهم؛ آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران
مقامهای آمریکایی این بند را یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای تفاهمنامه دانستند، اما تاکید کردند که حکومت ایران با خواسته اولیه خود برای دسترسی فوری به داراییهای بلوکهشده موافقت آمریکا را به دست نیاورده است.
بر اساس این بند، آمریکا متعهد میشود پس از اجرای تفاهمنامه، امکان استفاده از داراییها و منابع مالی مسدودشده ایران را فراهم کند و دو طرف در جریان مذاکرات درباره نحوه آزادسازی این منابع توافق خواهند کرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، تفاوت اساسی میان خواسته اولیه ایران و متن نهایی این است که تهران تنها پس از اجرای تعهدات خود و نشان دادن آنچه واشینگتن «رفتار مثبت» مینامد، به بخشی از این داراییها دسترسی خواهد یافت. آنها تاکید کردند این منابع متعلق به ایران است، اما دسترسی به آنها به عنوان اهرمی برای تضمین اجرای تعهدات تهران طراحی شده است.
بند دوازدهم؛ ایجاد سازوکار نظارت بر اجرای توافق
مقامهای آمریکایی اعلام کردند که تجربه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نشان داده است صرف امضای توافق برای تضمین اجرای آن کافی نیست.
بر اساس این بند، دو طرف توافق کردهاند سازوکاری اجرایی برای نظارت بر اجرای تفاهمنامه و همچنین پایبندی طرفین به توافق نهایی ایجاد کنند.
به گفته آنها، این سازوکار علاوه بر نظارت بر اجرای تعهدات، ابزارهای لازم برای راستیآزمایی و پیگیری نقض احتمالی توافق را نیز در بر خواهد گرفت.
بند سیزدهم؛ آغاز مذاکرات توافق نهایی
مقامهای آمریکایی گفتند اجرای برخی تعهدات اولیه، پیششرط ورود به مذاکرات اصلی خواهد بود.
طبق این بند، پس از آغاز اجرای بندهای مشخصی از تفاهمنامه، دو طرف مذاکرات درباره سایر بخشهای توافق نهایی را آغاز خواهند کرد.
به گفته آنها، این ساختار مرحلهبندیشده باعث میشود هیچیک از طرفین همه امتیازهای خود را در ابتدای مسیر واگذار نکند و اجرای هر مرحله به پیشرفت مرحله قبل وابسته باشد.
بند چهاردهم؛ تضمین شورای امنیت
آخرین بند تفاهمنامه پیشبینی میکند که توافق نهایی با تصویب یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل رسمیت پیدا کند.
مقامهای آمریکایی توضیح دادند که هدف از این بند، تبدیل توافق نهایی به سندی دارای پشتوانه حقوق بینالمللی و ایجاد ضمانت اجرایی بیشتر برای اجرای تعهدات دو طرف است.
پاسخ به انتقادها؛ «تفاهمنامه هیچ امتیاز رایگانی به ایران نمیدهد»
بخش قابل توجهی از نشست توجیهی به پاسخ دادن به انتقادهایی اختصاص یافت که در روزهای گذشته درباره این تفاهمنامه مطرح شده بود.
مقامهای آمریکایی بارها تاکید کردند برخلاف برخی گزارشها، تفاهمنامه نه تنها موضوع هستهای را کنار نگذاشته، بلکه برای نخستین بار ایران را متعهد کرده است درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده مذاکره کند و حداقل آنها را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی رقیقسازی کند.
آنها همچنین گفتند هیچیک از امتیازهای اقتصادی پیشبینیشده در این سند، از جمله کاهش تحریمها یا آزادسازی داراییهای بلوکهشده، بدون اجرای تعهدات ایران عملی نخواهد شد و همه این اقدامات مرحلهای، قابل راستیآزمایی و برگشتپذیر طراحی شدهاند.
«رفتار خوب ایران»؛ معیار واشینگتن برای اجرای تدریجی توافق
در پاسخ به پرسشی درباره اینکه دولت ترامپ بر چه اساسی «رفتار خوب» ایران را ارزیابی خواهد کرد، مقامهای آمریکایی گفتند مبنای این ارزیابی صرفاً اظهارات سیاسی نخواهد بود، بلکه بر اساس تعاملات مستمر، اقدامات عملی و میزان پایبندی تهران به تعهداتش انجام خواهد شد.
به گفته این مقامها، پس از امضای تفاهمنامه، ارتباط میان دو طرف از طریق کانالهای مختلف تقریباً به صورت روزانه و در برخی موارد به صورت ساعتی ادامه خواهد داشت. آنها اذعان کردند که میان دو کشور همچنان اعتماد اندکی وجود دارد، اما تاکید کردند که در جریان جنگ و مذاکرات اخیر، کانالهای ارتباطی تازهای در سطوح مختلف میان دولت آمریکا و مقامهای ایرانی شکل گرفته است.
به گفته مقامهای آمریکایی، برخلاف گذشته که ارتباطات عمدتاً از مسیرهای رسمی و غیرمستقیم، از جمله از طریق عمان، انجام میشد، اکنون گفتوگوها مستقیمتر شده و تماسهایی در سطوح مختلف، از جمله با مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، فرماندهان سپاه پاسداران و برخی شخصیتهای مذهبی برقرار شده است.
آنها همچنین گفتند هر دو طرف انتظارات و خواستههای خود را به طور شفاف مطرح کردهاند و هدف از این ارتباطات مستمر، سنجش میزان پایبندی حکومت ایران به تعهدات، ایجاد اعتماد تدریجی و ارزیابی امکان دستیابی به توافقی است که بتواند روابط تهران و واشینگتن و همچنین جایگاه ایران در منطقه و جهان را تغییر دهد.
راستیآزمایی؛ «برجام کف استاندارد خواهد بود»
در پاسخ به پرسشی درباره نحوه راستیآزمایی اجرای توافق، مقامهای آمریکایی اعلام کردند که همکاری نزدیکی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در نظر گرفته شده است.
به گفته آنها، استانداردهای نظارتی توافق هستهای سال ۲۰۱۵ تنها نقطه آغاز خواهد بود و واشینگتن به دنبال پروتکلهای نظارتی سختگیرانهتر است. آنها همچنین گفتند آمریکا از توان اطلاعاتی و ظرفیتهای فنی خود برای نظارت بر اجرای تعهدات ایران استفاده خواهد کرد و هیچ بخشی از توافق بر پایه اعتماد متقابل بنا نشده است.
لبنان و حزبالله؛ آتشبس به معنای مصونیت حزبالله نیست
در بخش دیگری از نشست، مقامهای آمریکایی درباره بند مربوط به لبنان توضیح دادند که این تفاهمنامه به معنای توقف حق دفاع اسرائیل نیست.
به گفته آنها، حکومت ایران باید نفوذ خود بر حزبالله را برای جلوگیری از حملات این گروه به کار گیرد و اگر حزبالله به اسرائیل حمله کند، اسرائیل همچنان حق پاسخ نظامی خواهد داشت.
مقامهای آمریکایی همچنین ابراز امیدواری کردند که مذاکرات مستقیم میان لبنان و اسرائیل، که همزمان در جریان است، بتواند به کاهش تنشهای مرزی و افزایش ثبات منطقه کمک کند.
اسرائیل؛ در جریان مذاکرات بوده اما همچنان تردید دارد
در پاسخ به پرسشی درباره موضع اسرائیل، مقامهای آمریکایی گزارشهای منتشرشده درباره بیاطلاعی دولت اسرائیل از متن تفاهمنامه را رد کردند.
آنها گفتند واشینگتن در تمام مراحل مذاکرات، مقامهای اسرائیلی را در جریان روند گفتوگوها قرار داده و به طور مرتب با آنها مشورت کرده است.
به گفته این مقامها، دولت اسرائیل معتقد است اگر ایران همه تعهدات مطرحشده را اجرا کند، نتیجه مذاکرات میتواند دستاوردی تاریخی باشد، هرچند همچنان نسبت به پایبندی تهران به این تعهدات تردید جدی وجود دارد.
آینده مذاکرات؛ آزمونی ۶۰ روزه برای جمهوری اسلامی
در پایان نشست، مقامهای آمریکایی تاکید کردند که تفاهمنامه صرفاً نقطه آغاز مذاکرات است و تا زمان دستیابی به توافق نهایی، هر یک از طرفین میتواند از روند گفتوگوها خارج شود.
آنها گفتند دولت آمریکا تلاش خواهد کرد ظرف ۶۰ روز تکلیف مذاکرات روشن شود و اگر مشخص شود حکومت ایران صرفاً در حال خریدن زمان است یا به تعهدات خود عمل نمیکند، واشینگتن به سرعت مسیر مذاکرات را متوقف کرده و فشارهای اقتصادی و سایر گزینههای خود را دوباره به کار خواهد گرفت.
به گفته مقامهای آمریکایی، از نگاه واشینگتن، هدف اصلی این روند همچنان جلوگیری دائمی از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و همه امتیازهای پیشبینیشده در تفاهمنامه نیز به تحقق همین هدف وابسته خواهد بود.
او که شامگاه چهارشنبه ۲۷ خرداد در یک نشست رسانهای در حاشیه اجلاس گروه هفت در فرانسه سخن میگفت، بار دیگر انتقال پول از سوی ایالات متحده به جمهوری اسلامی را رد کرد و «بهرهمند شدن حکومت ایران از مزایای توافق با آمریکا» را مشرط به «عملکرد آنها» در آینده و مذاکرات پیشِرو خواند.
او گفت: «ما به آنها پولی نمیدهیم و هیچیک از این امتیازهایی را که رسانهها به شکل بسیار عجیبی گزارش دادهاند، در اختیارشان نمیگذاریم. آنچه رخ خواهد داد این است که با گذشت زمان، اگر رفتار مناسبی داشته باشند و به یک عضو مسئول در جامعه جهانی تبدیل شوند، شرایط متفاوت خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا با اشاره به خسارتهای واردشده به تهران گفت: «کسی باید به آنها کمک کند، زیرا ما یک و نیم تا دو تریلیون دلار خسارت وارد کردیم.»
او با اشاره به یادداشت تفاهمی که یکشنبه ۲۴ خرداد بهصورت الکترونیکی امضا کرد، گفت: «نمیخواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم. اگر وضعیت [جنگی] ادامه پیدا میکرد ممکن بود چنین فاجعهای رخ دهد.»
ترامپ با ابراز خرسندی از واکنش کشورها در استقبال از توافق با جمهوری اسلامی گفت بسیاری از کشورها میخواهند این بحران پایان یابد، از موضوع تنگه هرمز استقبال کردند. اگر قرار بود بمبارانها ادامه پیدا کند و مثلا یک ماه، دو ماه یا سه ماه دیگر ادامه مییافت و تنگه هرمز هرگز باز نمیشد.
آنچه ترامپ «تغییر حکومت» میخواند
ترامپ در این سخنرانی بار دیگر به کشته شدن رهبران جمهوری اسلامی اشاره کرد و آن را «تغییر حکومت» خواند. او گفت فکر میکند این گروه از رهبران ایران «رفتار بسیار متفاوتی» خواهند داشت چون اکنون با شیوه متفاوتی از زندگی آشنا شدهاند که پیش از آن هرگز تجربه نکرده بودند.
او با تاکید بر اینکه حملات به ایران با هدف تغییر حکومت انجام نشد، افزود: «با این حال فکر میکنم روی کار آمدن این گروه به معنای تغییر حکومت است. رده اول رهبران یک صبح هنگام صرف صبحانه در یک محل کشته شدند. پس از آن گروه دیگری روی کار آمد. آنها هم بسیار غیرمنطقی بودند و همهشان از میان رفتند. سپس گروه سوم آمد. تعدادی از اعضای این گروه هم از صحنه خارج شدهاند. اما ما با آنها در تماس و مذاکره بودهایم. رفتار آنها مناسب بوده است. با برخی از آنها تعامل آسانتری داشتهام.»
مساله هستهای در مرکز یادداشت تفاهم
ترامپ در بخشی از مصاحبه بار دیگر به گنجاندن بندی در یادداشت تفاهم اشاره کرد که بر اساس آن دست یافتن جمهوری اسلامی به سلاح هستهای به هر روش ممکنی محدود شده است. او گفت: «در متن آمده بود که آنها سلاح هستهای توسعه نخواهند داد. من گفتم اگر بخواهند آن را بخرند چه؟ اصرار داشتم در متن توافق علاوه بر توسعه، موضوع تهیه، خرید یا دستیابی به سلاح هستهای نیز گنجانده شود. وقتی متن توافق منتشر شود، این موارد را خواهید دید.
بر اساس نسخههایی از متن یادداشت تفاهم که بهطور غیررسمی از سوی رسانههای مختلف از جمله العربیه، سیانان، بلومبرگ و والاستریت ژورنال منتشر شده است، در بند هشت به موضوع سلاح هستهای، سرنوشت مواد غنیشده و تمامی مسائل مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی اشاره شده است.
ترامپ در ادامه تاکید کرد که ضرورتی ندارد خارج کردن اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی بهسرعت خارج شود زیرا به گفته او «این مواد در عمقی از زمین نگهداری میشوند که دسترسی به آنها بسیار دشوار است».
او افزود: «هر وقت فرصت مناسب فراهم شود، این اقدام را انجام خواهیم داد. اما در این فاصله بر تمام بخشهای تاسیسات هستهای ایران نظارت داریم و دوربینها همهجا را پوشش میدهند.»
رییسجمهوری ایالات متحده درباره احتمال تلاش تهران برای بازیابی اورانیوم غنیشده نیز گفت: «اگر کسی چنین تلاشی انجام دهد، با سامانههای پاتریوت هدف قرار خواهد گرفت. آنها این موضوع را بهخوبی میدانند.»
انتقاد از نتانیاهو
بخشی از صحبتهای ترامپ حاوی اظهارنظرهایی غیرمعمول درباره عملکرد سیاسی و نظامی اسرائیل بود. او با اشاره به اینکه متن یادداشت تفاهم را با این کشور به اشتراک گذاشته است، اسرائیل را «یک شریک خوب» توصیف کرد و بلافاصله عملکرد ارتش این کشور در لبنان را مورد انتقاد قرار داد. ترامپ گفت: «همچنان معتقدم اسرائیل میتواند در قبال حزبالله عملکرد بهتری داشته باشد. نمیگویم اسرائیل نباید از خود دفاع کند، اما وقتی دو پهپاد به سمت بیابان شلیک میشوند و بدون خسارت سقوط میکنند، ضرورتی ندارد ساختمانهایی در بیروت ویران شوند.»
رییسجمهوری ایالات متحده در این بخش از صحبتهایش به تبادل آتش میان حزبالله و ارتش اسرائیل در ۲۴ خرداد، همزمان با افزایش احتمال امضای یادداشت تفاهم اشاره داشت. در آن روز، همزمان با گزارشها از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات تهران و واشینگتن، ارتش اسرائیل در واکنش به حملات حزبالله به مناطق مرزی شمال این کشور، منطقه ضاحیه در بیروت را هدف قرار داد. این حمله خشم ترامپ را برانگیخت و به گفته او باعث تعویق چندساعته امضای اولیه یادداشت تفاهم شد.
او همچنین درباره رضایت اسرائیل از نتیجه حاصلشده در جنگ ایران گفت: «بزرگترین خطر برای اسرائیل این بود که یک سلاح هستهای در قلب این کشور فرود بیاید. مهمترین خواسته اسرائیل این بود که ایران سلاح هستهای نداشته باشد و اکنون به آن رسیده است. به همین دلیل فکر میکنم آنها راضی هستند.»
برنامه موشکی
هرچند در متنی که ایالات متحده از متن یادداشت تفاهم منتشر کرده است بندی درباره صنایع موشکی جمهوری اسلامی وجود ندارد، اما ترامپ در این جلسه گفت: «با کشورهای حوزه خلیج فارس، روی یک مسیر موازی برای رسیدگی به موضوعات غیرهستهای نیز کار خواهیم کرد؛ از جمله موضوع موشکهای بالستیک متعارف که درباره آنها گفتوگو خواهیم کرد.»
او بلافاصله تاکید کرد: «البته ایران باید تا حدی توانمندی نظامی داشته باشند، زیرا دیگر کشورها نیز چنین توانمندیهایی دارند. باید مقداری از این تواناییها وجود داشته باشد.»
با این حال، انتشار بخشهایی از این متن در رسانهها بازتابی بسیار گسترده یافت و انتقادهای کمسابقهای را متوجه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، کرد.
یک مقام ارشد دولت آمریکا بعدازظهر چهارشنبه بهوقت شرق آمریکا متن این سند ۱۴ مادهای را قرائت کرد؛ سندی که مفاد مربوط به بازگشایی تنگه هرمز، کاهش برخی محدودیتهای مالی علیه جمهوری اسلامی و همچنین انتظارات مربوط به رسیدگی به برنامه هستهای ایران در مذاکرات فنی آینده را مشخص میکند.
این سند با عنوان «یادداشت تفاهم اسلامآباد میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران» منتشر شد و پس از اعتراضات گستردهای که بهدلیل عدم انتشار عمومی متن آن شکل گرفته بود، در اختیار رسانهها قرار گرفت.
این مقام ارشد آمریکایی، که نامش اعلام نشد، گفت: «این توافق اساسا توافقی است که به ما اجازه میدهد فورا تنگه هرمز را باز کنیم، ایرانیها را متعهد به نابود کردن غبار هستهای (uranium dust) کنیم، و سپس اهرمی در اختیار ما قرار میدهد که اگر ایرانیها رفتار خوب خود را افزایش دهند، ما نیز میزان رفع تحریمها و کمکهای اقتصادی را افزایش دهیم؛ اقداماتی که میتواند ایران را به کشوری مرفهتر تبدیل کند.»
قرار است این یادداشت تفاهم جمعه بهطور رسمی امضا شود؛ اقدامی که یک بازه زمانی ۶۰ روزه برای مذاکره درباره شرایط نهایی توافق ایجاد خواهد کرد.
متن ارائه شده از سوی دولت آمریکا، تفاوتهایی اندک با آنچه رسانهها در روزهای اخیر منتشر کردهاند، دارد.
در همین حال شبکه سیانان بهنقل از مقامهای آمریکایی نوشت بخش مهمی از تعهدات جمهوری اسلامی در کانالهای محرمانه و خارج از متن رسمی مطرح شده است. جزییاتی از این تعهدات منتشر نشده است.
متن رسمی کامل یادداشت تفاهم
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در تاریخ [......] با حسن نیت بر موارد زیر توافق کردند:
ماده ۱
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران و متحدان آنها در جنگ جاری این یادداشت تفاهم را امضا میکنند تا پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، را اعلام کنند و متعهد شوند که از این پس هیچ جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند، از تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر خودداری و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند. توافق نهایی پایان دائمی جنگ در تمامی جبههها، از جمله لبنان، و سایر مفاد این بند را تایید خواهد کرد.
ماده ۲
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد میشوند به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری کنند.
ماده ۳
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد میشوند ظرف حداکثر ۶۰ روز به مذاکره بپردازند و به توافق نهایی دست یابند؛ این مدت با رضایت متقابل قابل تمدید است.
ماده ۴
بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده آمریکا روند رفع محاصره دریایی خود و هرگونه اخلال یا مانع علیه جمهوری اسلامی ایران را آغاز خواهد کرد و ظرف ۳۰ روز بهطور کامل به محاصره دریایی پایان خواهد داد.
در این مدت، جمهوری اسلامی ایران به تناسب سطح تردد پیش از جنگ، بازگشت ترافیک کشتیها را برقرار خواهد کرد.
ایالات متحده آمریکا همچنین متعهد میشود ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی، نیروهای خود را از مجاورت جمهوری اسلامی ایران خارج کند.
ماده ۵
پس از امضای این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی ایران با بهکارگیری تمام تلاش خود، عبور ایمن کشتیهای تجاری را بدون دریافت هیچ هزینهای و فقط برای مدت ۶۰ روز از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس فراهم خواهد کرد.
تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز میشود و با در نظر گرفتن ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینروبی از سوی جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز بهطور کامل برقرار خواهد شد.
جمهوری اسلامی ایران با سلطاننشین عمان گفتوگو خواهد کرد تا مدیریت آینده و خدمات دریایی تنگه هرمز را با مشورت سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس و مطابق حقوق بینالملل و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز تعیین کند.
ماده ۶
ایالات متحده آمریکا متعهد میشود همراه با شرکای منطقهای خود طرحی قطعی و مورد توافق به ارزش حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تدوین کند.
سازوکار اجرای این طرح بهعنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی خواهد شد.
تمام مجوزها، معافیتها و اجازهنامههای مورد نیاز برای انجام تراکنشهای مالی مرتبط از سوی ایالات متحده صادر خواهد شد.
ماده ۷
ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا اعم از اولیه و ثانویه را مطابق جدول زمانی مورد توافق در توافق نهایی لغو کند.
جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا اهمیت حیاتی موضوع رفع تحریمها را به رسمیت شناخته و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوع در مذاکرات به منظور دستیابی به توافق متقابل اعلام میکنند.
ماده ۸
جمهوری اسلامی ایران مجددا تاکید میکند که سلاح هستهای تولید یا تحصیل نخواهد کرد.
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق کردهاند که درباره سرنوشت مواد غنیشده ذخیرهشده از طریق سازوکاری که به صورت متقابل مورد توافق قرار گیرد و مطابق جدول زمانی ماده ۷ باشد تصمیمگیری کنند؛ حداقل روش اجرایی، رقیقسازی مواد در محل تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواهد بود.
دو طرف همچنین توافق کردهاند درباره موضوع غنیسازی و سایر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران بر اساس چارچوبی رضایتبخش که در توافق نهایی تعیین خواهد شد گفتوگو کنند.
توافق نهایی مفاد این بند را تایید خواهد کرد.
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران اهمیت حیاتی مسائل هستهای فوق را به رسمیت میشناسند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به آنها در مذاکرات با هدف دستیابی به توافق متقابل اعلام میکنند.
ماده ۹
تا زمان دستیابی به توافق نهایی، ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق میکنند وضعیت موجود حفظ شود.
جمهوری اسلامی ایران وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای اضافی در منطقه مستقر نخواهد ساخت.
ماده ۱۰
ایالات متحده آمریکا متعهد میشود بلافاصله پس از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان لغو تحریمها، وزارت خزانهداری آمریکا معافیتهایی برای صادرات نفت خام ایران، فرآوردههای نفتی و مشتقات آن و تمامی خدمات مرتبط از جمله خدمات بانکی، بیمه، حملونقل و غیره صادر کند.
ماده ۱۱
ایالات متحده آمریکا متعهد میشود پس از اجرای این یادداشت تفاهم، وجوه و داراییهای مسدود یا محدودشده جمهوری اسلامی ایران را بهطور کامل در دسترس استفاده قرار دهد.
دو طرف در جریان مذاکرات درباره رویه آزادسازی این وجوه توافق خواهند کرد.
این وجوه، چه در حساب اصلی باقی بمانند و چه منتقل شوند، برای پرداخت به هر ذینفع نهایی که از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین شود کاملا قابل استفاده خواهند بود.
ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تمامی مجوزها و تاییدیههای لازم را در این زمینه صادر کند.
ماده ۱۲
ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق میکنند سازوکاری اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق این یادداشت تفاهم و پایبندی آینده به توافق نهایی ایجاد شود.
ماده ۱۳
پس از امضای این یادداشت تفاهم و مشروط به آغاز اجرای مواد ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ و ادامه اجرای آنها، ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران مذاکرات درباره توافق نهایی را صرفا در مورد سایر مواد آغاز خواهند کرد.
ماده ۱۴
توافق نهایی از طریق یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت سازمان ملل متحد تایید خواهد شد.
این رسانه چهارشنبه ۲۷ خرداد در گزارشی کوتاه به نقل از یک دیپلمات از یکی از کشورهای میانجی مذاکرات و منبع دیگری که از مذاکرات آگاه است، نوشت که طرفین در حال بررسی تسریع جدول زمانی امضای یادداشت تفاهماند. در این صورت، امضای دوم نیز بهصورت الکترونیکی انجام میشود و ممکن است آمریکا سرانجام متن توافق را منتشر کند.
محرمانه ماندن این سند انتقادهایی را درباره ماهیت آن و دامنه امتیازهای پیشبینیشده برای تهران برانگیخته است.
بر اساس نسخههایی از متن یادداشت تفاهم که بهطور غیررسمی از سوی رسانههای مختلف از جمله العربیه، سیانان، بلومبرگ و والاستریت ژورنال منتشر شده است، بند پنجم یادداشت به موضوع بازگشایی تنگه هرمز اشاره دارد. بر اساس این بند جمهوری اسلامی موظف است بلافاصله پس از امضای این سند، اقدامهای لازم برای تضمین از سرگیری تردد کشتیهای تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس را آغاز کند، بهنحوی که تردد از تنگه هرمز حداکثر ظرف ۳۰ به سطح پیش از جنگ بازگردد.
اکسیوس به نقل از منبع دیپلماتیک گزارش داد که دو طرف درباره بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز توافق دارند و گفتوگوها درباره تسریع جدول زمانی با همین هدف انجام میشود. به گفته این منبع، فشار سیاسی بر کاخ سفید برای انتشار متن یادداشت تفاهم نیز میتواند یکی دیگر از عوامل تغییر زمانبندی باشد.
منبع آگاه از مذاکرات نیز مدعی شد که جمهوری اسلامی خواستار منتشر نشدن متن تا زمان امضای رسمی بوده است.
هر دو منبع به اکسیوس گفتند که حتی اگر امضای رسمی تفاهمنامه بهصورت دیجیتالی و زودتر از موعد اعلامشده انجام شود، دیدار هیاتهای ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، طبق برنامه پیشبینی شده روز جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس برگزار میشود.
انتظار میرود در این جلسه درباره آغاز مذاکرات مربوط به برنامه هستهای جمهوری اسلامی گفتوگو کنند.
منبع دیپلماتیک اکسیوس همچنین به این رسانه گفته است که با وجود اعلام امضای اولیه در روز یکشنبه ۲۴ خرداد، چنین امضایی انجام نشده است. در مقابل، منبع آگاه به مذاکرات مدعی شد این امضا انجام شده و امضای پیشِرو امضای دوم خواهد بود.
سیانان عصر چهارشنبه ۲۷ خرداد گزارش داد جزییات فنی توافق همچنان در حال نهایی شدن است و به همین دلیل، احتمال تغییر در متن و نحوه نگارش برخی بندهای آن وجود دارد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۲۷ خرداد در حاشیه نشست گروه هفت و در دیدار با عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی را «بسیار قوی» توصیف کرد، اما همزمان هشدار داد که این توافق هنوز نهایی نشده و در صورت نارضایتی واشینگتن، اقدام نظامی از سر گرفته خواهد شد.
ترامپ، چهارشنبه ۲۷ خرداد در جریان دیدار با رهبران سیاسی کشورها در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه، بارها درباره تفاهم با جمهوری اسلامی و پایان جنگ ایران اظهار نظر کرد. او در دیدار با عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، گفت: «این فقط یک یادداشت تفاهم است. اگر از آن راضی نباشم و [حاکمان ایران] رفتارشان را اصلاح نکنند، دوباره به آنها شلیک میکنیم و روی سرشان بمب میریزیم. چون ۴۷ سال است که بدرفتاری کردهاند.»
ترامپ همچنین گفت این توافق «به دلایل زیادی توافق بزرگی است»، اما «دلیل اول و مهمتر از همه، ۹۹.۹ درصد موضوع، این است که آنها هرگز سلاح هستهای نخواهند داشت.»
تکذیب زمینهسازی برای ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنانش گزارشها درباره ایجاد یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای سرمایهگذاری و بازسازی در ایران در چارچوب توافق نهایی با جمهوری اسلامی را رد کرد.
روزنامه فایننشالتایمز ۲۵ خرداد به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد دولت ترامپ آماده است در صورت دستیابی به توافق نهایی با جمهوری اسلامی بر سر برنامه هستهای و پایان دادن به جنگ، زمینه ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری را برای حکومت ایران فراهم آورد. این موضوع در روزهای گذشته در گزارشهای دیگر رسانهها نیز بازتاب یافت و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز آن را تایید کرد.
ترامپ در پاسخ به درخواست یک خبرنگار برای تایید این گزارشها گفت: «این نادرست است.»
خبرنگار اشاره کرد که گفته میشود این صندوق از سوی متحدان خلیج فارس تامین مالی خواهد شد.
ترامپ در پاسخ گفت: «مردم اگر بخواهند میتوانند سرمایهگذاری کنند. یعنی من چه کار کنم؟ بگویم هیچکس هرگز اجازه سرمایهگذاری ندارد؟ ما سرمایهگذاری نمیکنیم. ما حتی ده سنت هم نمیگذاریم. مردم میتوانند تصمیم بگیرند این کار را انجام دهند، اما این به خودشان مربوط است... ما صندوقی نداریم.»
وقتی خبرنگار از او خواست روشن کند آیا از کشورهای خلیج فارس میخواهد چنین ابتکاری را تامین مالی کنند یا نه، ترامپ پاسخ داد: «نه، چنین درخواستی نکردهام.»
او افزود چنین حمایتی احتمالا به این زودیها انجام نخواهد شد و به رفتار جمهوری اسلامی بستگی خواهد داشت.
این موضع در حالی بیان شد که جیدی ونس، معاون ترامپ، همان روز در گفتوگو با شبکه سیبیاس موضعی متفاوت اتخاذ کرد و گفت هیچیک از مزایایی مانند اختصاص صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری یا آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی، بدون تغییر اساسی رفتار تهران محقق نخواهد شد.
در نسخههایی از متن یادداشت تفاهم که رسانههای مختلف از جمله العربیه، سیانان، بلومبرگ و والاستریت ژورنال منتشر کردهاند، بند ششم بر موضوع زمینهسازی برای ایجاد این صندوق متمرکز است. در این ماده آمده است: «ایالات متحده متعهد میشود همراه با شرکای منطقهای خود، یک طرح جامع برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تهیه کند که مورد توافق هر دو طرف باشد و تامین مالی دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین کند. سازوکار اجرایی این طرح بهعنوان بخشی از توافق نهایی، ظرف مدت ۶۰ روز تدوین خواهد شد.»
وضعیت تحریمها و تنگه هرمز
ترامپ افزود یادداشت تفاهم شامل لغو فوری تحریمها نیست، اما این موضوع در مراحل بعدی مذاکرات بررسی خواهد شد.
او همچنین درباره وضعیت تنگه هرمز گفت این آبراه راهبردی اکنون بهطور جزئی بازگشایی شده و انتظار میرود ظرف یک تا دو روز آینده بهطور کامل باز شود.
ترامپ با وجود محاصره بندرهای ایران از سوی واشینگتن و تهدیدهای پیشین آمریکا برای استفاده از زور بهمنظور بازگشایی این مسیر حیاتی کشتیرانی، گفت دستیابی به یک توافق مذاکرهشده درباره هرمز اجتنابناپذیر بود، زیرا «گزینه جایگزین، رکود اقتصادی جهانی بود».
رییسجمهوری آمریکا عصر چهارشنبه نیز در پیامی در تروت سوشال نوشت جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست نخواهد یافت و تنگه هرمز «بلافاصله» بازگشایی خواهد شد.
او در این پست افزود مهمترین موضوع مورد توجه رهبران حاضر در نشست گروه هفت، جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای و بازگشایی تنگه هرمز است.
تاکید بر حق اسرائیل در دفاع از خود
ترامپ همچنین در دیدار با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در حاشیه نشست گروه هفت گفت از حق اسرائیل برای دفاع از خود حمایت میکند، اما انتظار دارد این کشور در «تصمیمهای سنجیده» بگیرد.
او گفت: «میخواهم اسرائیل بتواند از خود محافظت کند، اما میخواهم سنجیده تصمیم بگیرد و عمل کند.»
این اظهارات چند روز پس از آن مطرح شد که ارتش اسرائیل در واکنش به آنچه نقض آتشبس از سوی حزبالله خواند، منطقه ضاحیه جنوبی بیروت را هدف حمله قرار داد.
با این حال، تسلیحات توقیفشده در این عملیات، نقطه عطف بزرگی در پرونده ایجاد کرد؛ آزمایشهای بالستیک نشان دادند که اسلحه به دست آمده از صحنه، با ۲۷ مورد تیراندازی مستقل دیگر در سطح منطقه تورنتو بزرگ پیوند خورده است.
مایران دمکیو، رییس پلیس تورنتو، فاش کرد که ردیابی این حملات نشاندهنده یک الگوی رفتاری مشترک و نگرانکننده است: «استخدام مزدوران اجارهای جوان».
این شبکه چندلایه با سوءاستفاده از نوجوانان و خلافکاران محلی، آنها را از طریق پیامرسانهای رمزگذاریشده نظیر تلگرام، واتساپ و سیگنال اجیر میکرده است. شرط اصلی پرداخت دستمزد به این نوجوانان، این بوده که در زمان تیراندازی با دست دیگر خود فیلمبرداری کنند تا مستندات انجام عملیات برای آمران ارسال شود.
در این زنجیره عملیاتی، تاکنون چندین متهم شناسایی شدهاند؛ از جمله شلدون تریسیاستوارت ۱۸ ساله که در جریان درگیری مجروح و بازداشت شد، و زارا جبی ۱۹ ساله که در حال حاضر متواری و تحت تعقیب پلیس است.
سرنخ اصلی در دادگاه نیویورک: بازوی اجرایی رژیم ایران
بازرسان پرونده تاکید دارند که این نوجوانان تنها عاملان اجرایی بودهاند و ریشه اصلی شبکه به خارج از مرزها بازمیگردد. اسناد دادگاه فدرال ایالات متحده نشان میدهد که طراح و معمار اصلی تعدادی این اقدامات، یک تبعه عراقی به نام محمد باقر سعد داوود الساعدی است که در دادگاهی در نیویورک تفهیم اتهام شده است. او از فرماندهان گروه کتائب حزبالله عراق است که مورد حمایت جمهوری اسلامی است.
طبق مستندات رسمی افبیآی، الساعدی در یک تماس ضبط شده بهصراحت تایید کرده است که «نیروهای آنها» حمله به کنسولگری آمریکا در تورنتو را در پاسخ به اقدامات نظامی و تحریمهای واشینگتن علیه جمهوری اسلامی انجام دادهاند.
الساعدی پیش از بازداشت به افراد مورد اعتماد خود گفته بود: «ما در آمریکا، کانادا و اروپا نفرات خودمان را برای اجرای عملیات داریم.»
اطلاعات اختصاصی محرمانه که از پلیس به ایراناینترنشنال رسیده است، نشان میدهد که یک ارتباط قابلرهگیری بین تیراندازیهای تورنتو و شبکه تامین، پشتیبانی و تجهیز از سوی تهران وجود دارد که هدف آن، پیادهسازی استراتژیهای جنگ نیابتی در خاک کاناداست.
مغفول ماندن حمله به اپوزیسیون ایرانی: پرونده سالار غلامی
اما ابعاد این سناریو زمانی پیچیدهتر میشود که موازیسازی این حملات با هدف قرار گرفتن فعالان سیاسی ایرانی در کانادا بررسی شود؛ موضوعی که به نظر میرسد تاکنون از رادار رسانههای کانادایی مغفول مانده است.
در اواخر زمستان گذشته همزمان با حملات به کنسولگری آمریکا و عبادتگاههای یهودیان، باشگاه ورزشی سالار غلامی، فعال سیاسی ایرانی-کانادایی در تورنتو نیز هدف یک حمله سنگین مسلحانه قرار گرفت.
این باشگاه، محل اصلی سازماندهی تجمعات و فعالیتهای ضد جمهوری اسلامی در منطقه بوده است. این حمله در ساعات ابتدایی روز۱۰ اسفند تنها ساعاتی بعد از کشته شدن علی خامنه ای صورت گرفت. در این حمله، دستکم ۱۷ گلوله به سمت ساختمان شلیک شد که برخی از آنها به طبقات دیگر نیز اصابت کرد.
سالار غلامی در گفتوگویی با ایراناینترنشنال گفت مهاجم بر اساس ویدیوهای ضبطشده، فردی لاغراندام و سبکوزن بوده که صورت خود را پوشانده بود و کاملا با الگوی رفتاری استخدام نوجوانان در دیگر تیراندازیها همخوانی دارد.
او افزود پس از واقعه، پلیس منطقه یورک، پلیس تورنتو و حتی مقامات امنیت ملی بارها به محل اعزام شدند، اما عملا پیگیری جدی برای ارتباط دادن این پرونده به شبکه ترور رژیم انجام نشد.
زنگ خطری که شنیده نمیشود
پرونده شلیک به باشگاه سالار غلامی و همزمانی دقیق آن با زنجیره حملات تروریستی به اهداف غربی و یهودی، به وضوح نشاندهنده یک پیام هماهنگ از سوی رژیم ایران است: تلاش برای مرعوب ساختن همزمان ایالات متحده، اسرائیل و اپوزیسیون فعال ایرانی.
با این حال، آنچه مایه ناامیدی جامعه ایرانی-کانادایی شده، رویکرد منفعلانه دستگاههای امنیتی است.
سالار غلامی در بخشی دیگری از این مصاحبه، آشکارا از این وضعیت گلایه کرد و آن را یک «اجحاف و دهنکجی» بزرگ به کامیونیتی ایرانی دانست.
او گفت با وجود اینکه ایرانیان کانادا همواره بالاترین احترام را برای قوانین و پلیس این کشور قائلند، دستگاه قضایی و پلیس حتی در زمان تفهیم اتهام متهمان این شبکه، هیچ اشاره یا بازجویی درباره حمله به مرکز متعلق به اپوزیسیون ایرانی انجام ندادهاند.
جامعه ایرانی مقیم کانادا سالهاست که نسبت به نفوذ عوامل، مبلغان و شبکههای نیابتی رژیم ایران هشدار میدهند و این موضوع را بهعنوان یک زنگ خطر جدی برای امنیت عمومی مطرح میکنند.
با این حال، با وجود وقوع عملیاتهای تروریستی آشکار و کشته شدن ماموران ارشد پلیس، به نظر میرسد ردیابی و سرکوب بازوهای تروریستی جمهوری اسلامی علیه دگراندیشان ایرانی، همچنان در اولویتهای اصلی رادار امنیتی و پلیس کانادا کمرنگ است و این شبکهها از شکافهای قانونی برای تداوم تهدیدهای خود استفاده میکنند.
