مسعود پزشکیان، رییس دولت، با اذعان به آسیب گسترده زیرساختهای انرژی، کاهش تولید، کسری روزانه ۵۰ میلیون لیتری بنزین، دشواری صادرات نفت و گرانیهای پیش رو، روایت رسمی درباره بیاثر بودن حملات نظامی را زیر سوال برد و خطاب به مخالفان مذاکره گفت: «اگر گفتوگو نکنیم، چه کنیم؟»
پزشکیان دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در گردهمایی روابط عمومیهای دستگاههای اجرایی با عنوان «راویان ایران» گفت کشور باید «حالت جنگی» به خود بگیرد و تصریح کرد: «۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز ما را زدند، نیروگاه، پتروشیمی و فولاد مبارکه ما را زدند. نمیتوان ادعا کرد که هیچ مشکلی نداریم و آنان در حال نابودی هستند.»
پزشکیان در همین سخنرانی از آنچه «روایتسازی صادقانه» خواند، دفاع کرد و گفت کسی که روایت دروغی را به جامعه منتقل کند، «شیطان» بر او نازل شده است.
او در ادامه، با رد روایتهایی که وضعیت جمهوری اسلامی را عادی یا رو به بهبود نشان میدهند، گفت: «نمیتوان گفت دشمن در حال نابودی است و ما در حال شکوفایی. آنها مشکل دارند، ما هم مشکل داریم.»
این اظهارات در حالی بیان شد که مقامهای جمهوری اسلامی و رسانههای نزدیک به نهادهای امنیتی و نظامی، پس از حملات اخیر، عمدتا بر ناکامی آمریکا و اسرائیل و بیاثر بودن ضربات نظامی تاکید دارند.
کسری روزانه ۵۰ میلیون لیتری بنزین
یکی از مهمترین بخشهای سخنان پزشکیان، اذعان او به بحران تامین بنزین بود. او گفت: «قدرت تولید بنزین ما کاهش یافته است. آن را زدند. روزانه ۱۰۰ میلیون لیتر تولید میکنیم. نیاز ما روزانه ۱۵۰ میلیون لیتر است.»
بر اساس این ارقام، جمهوری اسلامی با کسری روزانه حدود ۵۰ میلیون لیتر بنزین روبهروست؛ رقمی که میتواند پیامدهای مستقیم بر واردات سوخت، مصرف ارز، قیمتها و سیاستهای محدودکننده در حوزه انرژی داشته باشد.
پزشکیان با اشاره به تکسرنشین بودن بخش بزرگی از خودروها گفت: «آیا ما باید برای جبران این کسری دلار بدهیم و بنزین بیاوریم بسوزانیم؟ آیا اصلا دلار داریم؟»
رییس دولت در بخش دیگری از سخنان خود، به مشکلات صادرات نفت اشاره کرد و گفت: «راه را بستند و نفت هم صادر نمیکنیم. نمیتوانیم نفت را به راحتی صادر کنیم. اینکه میگویند مشکلی پیدا نکردیم از آن حرفهاست.»
او در ادامه با اشاره به اینکه مالیات به آسانی قابل دریافت نیست و اصناف با مشکل روبهرو هستند، از مردم خواست «توقعات خود را پایین بیاورند ... و واقعیتها را بپذیرند» تا کشور بتواند در برابر دشمن بایستد.
هشدار درباره گرانی
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود درباره افزایش قیمتها هشدار داد و گفت: «حتما گرانی خواهیم داشت. یک عده بلند میشوند و میگویند چرا گرانی داریم. از همین صداها شروع میشود. ما میجنگیم و باید سختی آن را بپذیریم. ... نمیشود هم خدا را خواست و هم خرما را.»
این اظهارات در شرایطی بیان میشود که دولت جمهوری اسلامی همزمان با کاهش درآمدهای ارزی، بحران انرژی، ناترازی بودجه و فشار ناشی از حملات نظامی روبهروست.
او همچنین با هشدار درباره مصرف آب، برق، گاز و بنزین گفت اگر وضعیت به همین شکل ادامه یابد، کشور در تابستان و زمستان با مشکل روبهرو خواهد شد.
دفاع از گفتوگو با آمریکا
همزمان با این تصویر بحرانی از اقتصاد و انرژی، پزشکیان بار دیگر از گفتوگو با آمریکا دفاع کرد و خطاب به مخالفان مذاکره گفت: «اینکه شعار میدهند گفتوگو نکنیم، اگر گفتوگو نکنیم چه کار کنیم؟ تا آخر دعوا کنیم؟ ما با عزت، گفتوگو میکنیم.»
او در ادامه، با اشاره به رویکرد دولت برای پیشبرد گفتوگوها با آمریکا گفت: «این منطقی نیست که بگوییم گفتوگو نمیکنیم. ما قادر هستیم از حقوق ملت با پشتوانه مردم دفاع کنیم. باید منطقی حرف بزنیم و منطقی جواب بگیریم.»
این موضعگیری در شرایطی بیان شده که جریانهای دارای قدرت در جمهوری اسلامی مذاکره با آمریکا را عقبنشینی یا تسلیم معرفی میکنند. پزشکیان در مقابل، گفتوگو را نه عقبنشینی، بلکه بهعنوان راهی برای دفاع از حقوق جمهوری اسلامی معرفی کرد.
انتقاد از ادبیات دستوری
پزشکیان همچنین از شیوه حکمرانی آمرانه انتقاد کرد و گفت: «این ادبیات دستوری که من میگویم شما باید اطاعت کنید، نتیجهای جز دوری ندارد.»
او افزود نهادهای تصمیمگیر نباید تصور کنند «عقل کل» هستند و دیگران فقط باید سیاستهای آنها را بپذیرند. به گفته پزشکیان، بدون مشورت و مشارکت مردم، کشور به جایی نمیرسد.
حساسیت بر سر انتشار ارقام
اظهارات پزشکیان درباره کاهش تولید بنزین، آسیب به زیرساختها، دشواری صادرات نفت و گرانی پیشرو، در رسانههای داخلی با حساسیت بازتاب یافت. متن منتشرشده در ایسنا و بازنشر عصرایران شامل ارقام و نقلقولهای صریح درباره تولید روزانه ۱۰۰ میلیون لیتری بنزین، نیاز ۱۵۰ میلیون لیتری، آسیب به ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز و هدف قرار گرفتن نیروگاه، پتروشیمی و فولاد مبارکه بود.
همزمان، ایرنا، خبرگزاری رسمی دولت، نسخه منتشرشده این گزارش را پس از بالاگرفتن انتقادها از آن، با ویرایش دوباره و جرح و تعدیل و حذف آمار و ارقام از آن، بازنشر کرد. افزون بر این، گزارشهایی از حذف خبر مربوط به این سخنرانی از خروجی برخی رسانهها منتشر شد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
