به گزارش اکسیوس، وزارت جنگ آمریکا اعلام کرده که محاصره دریایی در دریای عمان تاکنون نزدیک به ۵ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران را مسدود کرده و فشار کمسابقهای بر تهران وارد آورده است.
بر اساس این گزارش، پنتاگون برآورد کرده که از زمان آغاز این محاصره در ۱۳ آوریل [۲۴ فروردین]، دهها نفتکش حامل نفت ایران از حرکت بازماندهاند و بخش قابل توجهی از صادرات نفتی کشور مختل شده است. این محاصره که بهعنوان اصلیترین ابزار فشار دونالد ترامپ برای پیشبرد مذاکرات پایان جنگ مطرح است، در شرایطی اجرا میشود که گفتوگوها میان دو طرف بهطور متناوب متوقف و ازسر گرفته میشود.
مقامهای پنتاگون گفتهاند که نیروهای آمریکایی تاکنون بیش از ۴۰ کشتی را که قصد عبور از این محاصره را داشتهاند، منحرف کردهاند. در مجموع، ۳۱ نفتکش حامل حدود ۵۳ میلیون بشکه نفت ایران در خلیج فارس متوقف شدهاند که ارزش آنها دستکم ۴.۸ میلیارد دلار برآورد میشود. همچنین دو کشتی نیز توسط آمریکا توقیف شدهاند.
بحران ذخیرهسازی و تغییر مسیر صادرات
اکسیوس مینویسد با نزدیک شدن ظرفیت مخازن ذخیرهسازی زمینی ایران به سقف، تهران به استفاده از نفتکشهای قدیمی بهعنوان انبارهای شناور روی آورده است. در عین حال، برخی نفتکشها برای اجتناب از رهگیری نیروهای آمریکایی، مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتری را برای انتقال نفت - بهویژه به چین - انتخاب کردهاند.
در همین زمینه، سمیر مدنی گفته است یک نفتکش بزرگ ایرانی با نام «HUGE» با حرکت در امتداد سواحل پاکستان و هند توانسته خود را به تنگه مالاکا برساند؛ مسیری که معمولاً برای انتقال نفت به کشتیهای دیگر در مسیر چین استفاده میشود.
احتمال «فرار بزرگ» نفتکشها
به گفته مدنی، این احتمال وجود دارد که حکومت ایران در مقطعی تلاش کند با یک اقدام هماهنگ، نفتکشهای خود را از محاصره خارج کند. او گفته است تهران ممکن است پس از انباشت بیشتر نفت در نزدیکی مرز پاکستان، دست به یک «فرار بزرگ» شبانه بزند.
جنگ اقتصادی در خلیج فارس
اکسیوس تاکید میکند که در این مرحله از درگیری، هر دو طرف از ابزار محاصره برای وارد کردن فشار اقتصادی استفاده میکنند. حکومت ایران با ایجاد اختلال در تنگه هرمز مسیر کشتیها را محدود کرده و آمریکا نیز با مسدود کردن ورودی غربی خلیج عمان، صادرات نفت ایران را هدف قرار داده است.
هدف اصلی واشینگتن از این کارزار، رساندن حکومت ایران به سقف ظرفیت ذخیرهسازی و در نهایت توقف تولید نفت است. به گفته گریگوری برو، جمهوری اسلامی ممکن است تنها چند هفته تا یک ماه با پر شدن کامل ظرفیت ذخیرهسازی فاصله داشته باشد.
تاکید پنتاگون بر «تاثیر تعیینکننده»
جول والدز اعلام کرده که این محاصره «با تمام توان در حال اجراست» و تاثیر مورد نظر را ایجاد کرده است. او گفته است: «ما ضربهای ویرانگر به توانایی حکومت ایران برای تامین مالی تروریسم و بیثباتسازی منطقه وارد میکنیم و این فشار ادامه خواهد داشت.»
به گزارش اکسیوس، محاصره دریایی آمریکا اکنون به یکی از موثرترین ابزارهای فشار علیه حکومت ایران تبدیل شده و با محدود کردن صادرات نفت و افزایش فشار اقتصادی، میتواند نقش تعیینکنندهای در روند مذاکرات و آینده درگیری میان دو کشور ایفا کند.
بر اساس این نامه که اول مه ۲۰۲۶ [۱۱ اردیبهشت] خطاب به چارلز گرسلی ارسال شده، رییسجمهوری آمریکا با استناد به «قانون اختیارات جنگ» کنگره را در جریان تغییرات وضعیت نیروهای آمریکایی در حوزه فرماندهی مرکزی (سنتکام) قرار داده است.
ترامپ در این نامه یادآوری کرده که در ۲۸ فوریه، نیروهای ایالات متحده عملیات موسوم به «خشم حماسی» را آغاز کرده و حملات دقیق علیه «رژیم جمهوری اسلامی ایران» انجام دادهاند. او این اقدام را در چارچوب حفاظت از شهروندان آمریکایی و منافع ملی در داخل و خارج از کشور و نیز در راستای اهداف سیاست خارجی آمریکا توصیف کرده است.
اعلام پایان درگیریها پس از آتشبس
رییسجمهوری آمریکا در ادامه نوشته است که در ۷ آوریل [۱۸ فروردین] دستور یک آتشبس دو هفتهای را صادر کرده که از آن زمان تمدید شده است. به گفته او، از تاریخ اجرای آتشبس تاکنون هیچ تبادل آتشی میان نیروهای آمریکا و [حکومت] ایران رخ نداده و به همین دلیل «درگیریهایی که از ۲۸ فوریه آغاز شده بودند، پایان یافتهاند.»
تداوم تهدید و تغییر آرایش نیروها
با وجود اعلام پایان درگیریها، ترامپ تاکید کرده که «تهدید ایران» علیه ایالات متحده و نیروهای مسلح این کشور همچنان ادامه دارد. او نوشته است که وزارت جنگ (پنتاگون) در حال بهروزرسانی آرایش نیروهای آمریکایی در برخی کشورها است تا با تهدیدهای [حکومت] ایران و نیروهای نیابتی آن مقابله کرده و از متحدان و شرکای آمریکا محافظت کند.
جزئیات این تغییرات، به گفته ترامپ، در پیوست طبقهبندیشده این نامه آمده است.
تاکید بر اختیارات رییسجمهوری
ترامپ در این نامه همچنین تصریح کرده که به هدایت نیروهای مسلح آمریکا در چارچوب اختیارات قانون اساسی خود بهعنوان فرمانده کل قوا ادامه خواهد داد. او افزوده که با تحول وضعیت، کنگره را در جریان تغییرات مهم در حضور نظامی آمریکا قرار خواهد داد.
متن کامل نامه دونالد ترامپ به کنگره:
کاخ سفید - واشینگتن
۱ مه ۲۰۲۶
جناب آقای رییس،
این نامه را برای اطلاعرسانی درباره تغییرات در وضعیت استقرار نیروهای ایالات متحده در حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) مینویسم؛ در چارچوب تلاشهایم برای آگاه نگه داشتن کامل کنگره، مطابق با قانون اختیارات جنگ (قانون عمومی ۹۳-۱۴۸).
در تاریخ ۲ مارس ۲۰۲۶، به کنگره گزارش دادم که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، نیروهای ایالات متحده عملیات «خشم حماسی» را آغاز کرده و حملات دقیق علیه رژیم جمهوری اسلامی ایران را شروع کردهاند. این عملیات را در راستای مسئولیت خود برای حفاظت از آمریکاییها و منافع ایالات متحده در داخل و خارج از کشور و همچنین در جهت تامین امنیت ملی و اهداف سیاست خارجی آمریکا دستور دادم.
در ۷ آوریل ۲۰۲۶، دستور یک آتشبس دو هفتهای را صادر کردم. این آتشبس از آن زمان تمدید شده است. از ۷ آوریل ۲۰۲۶ تاکنون، هیچ تبادل آتشی میان نیروهای ایالات متحده و ایران رخ نداده است. درگیریهایی که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده بودند، پایان یافتهاند.
با وجود موفقیت عملیاتهای ایالات متحده علیه رژیم ایران و ادامه تلاشها برای دستیابی به صلحی پایدار، تهدید ناشی از ایران علیه ایالات متحده و نیروهای مسلح ما همچنان قابل توجه است. بر این اساس، وزارت جنگ همچنان در حال بهروزرسانی وضعیت استقرار نیروهای خود در حوزه مسئولیت در برخی کشورها است، بهگونهای که ضروری و مناسب تشخیص داده شود، تا با تهدیدهای ایران و نیروهای نیابتی آن مقابله کرده و از ایالات متحده و متحدان و شرکای آن حفاظت کند. جزئیات این تغییرات بهطور کاملتر در پیوست طبقهبندیشده این نامه آمده است.
من هدایت نیروهای مسلح ایالات متحده را در چارچوب مسئولیتهایم و بر اساس اختیارات قانون اساسی خود برای اداره روابط خارجی آمریکا و بهعنوان فرمانده کل قوا و رئیس قوه مجریه ادامه دادهام و ادامه خواهم داد.
با تحول وضعیت، بهروزرسانیهای لازم درباره تغییرات مهم در حضور نیروهای مسلح ایالات متحده را مطابق با قانون اختیارات جنگ به اطلاع کنگره خواهم رساند. از حمایت کنگره در این اقدامات قدردانی میکنم.
با احترام
پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی به ترامپ
نامه رسمی ترامپ به کنگره در حالی منتشر شده که بحثها درباره وضعیت حقوقی «جنگ ایران» و نقش کنگره در ادامه یا پایان آن ادامه دارد.
در تحولی دیگر، در همین روز ترامپ اعلام کرد که از پیشنهاد جدید تهران که شامگاه پنجشنبه برای پایان دادن به جنگ از طریق پاکستان به کاخ سفید ارائه شده، رضایت ندارد و اکنون دیگر اطمینان ندارد که با جمهوری اسلامی به توافق برسد.
والاستریت ژورنال جمعه، ساعاتی پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که از پیشنهاد جدید تهران رضایت ندارد، جزئیاتی از این پیشنهاد را منتشر کرد.
ترامپ جمعه به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند به توافق برسند، اما من از آن راضی نیستم. خواهیم دید چه میشود.»
والاستریت ژورنال بر اساس منابع آگاه نوشت که پیشنهاد جدید تهران یک گام به سمت آمریکا برداشته و پیشنهاد میکند همزمان درباره شرایط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز و تضمینهای آمریکا برای توقف حملات و لغو محاصره بنادر ایران گفتوگو شود.
این در حالی است که جمهوری اسلامی پیشتر خواستار آن بود که آمریکا محاصره را بهعنوان پیششرط مذاکرات لغو کند و پیش از آغاز گفتوگو درباره آینده مدیریت تنگه و برنامه هستهای، درباره پایان جنگ به توافق برسد.
با این حال، افراد آگاه از موضوع گفتهاند دو طرف همچنان بر سر مسائل اساسی مربوط به بازگشایی تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران فاصله زیادی از یکدیگر دارند و ادامه مذاکرات دشوار خواهد بود.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، در پیشنهاد جدید همچنین آمده است که درباره پرونده هستهای ایران در ازای کاهش تحریمهای آمریکا مذاکره شود.
تهران به میانجیها اعلام کرده است که در صورت پذیرش این پیشنهاد جدید از سوی واشینگتن، آماده است تا اوایل هفته آینده در پاکستان پای میز مذاکره بنشیند.
ریچارد نفیو، مذاکرهکننده پیشین ارشد آمریکا با ایران که اکنون در دانشگاه کلمبیا فعالیت دارد، به والاستریت ژورنال گفت: «فکر میکنم این پیشنهاد با انگیزههای همه طرفها همراستا است، زیرا هم آمریکا و هم حکومت ایران مقداری کاهش محدود فشار اقتصادی دریافت میکنند و موضوعاتی را که بسیار دشوارتر و زمانبرتر بودهاند به تعویق میاندازند.»
لورنس نورمان خبرنگار والاستریت ژورنال در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیشنهاد جدید تهران «شامل ۱۴ بند برای شکستن بنبست دیپلماتیک با واشینگتن» است.
رسانههای حکومتی در ایران تایید کردند که تهران پیشنهادی جدید به میانجیها ارائه داده و گفته در صورت ملایمتر شدن لحن آمریکا، تهران آماده بازگشت به دیپلماسی است.
این تلاش دیپلماتیک تازه پس از یک بنبست در مذاکرات میان تهران و واشینگتن رخ میدهد؛ پس از آنکه جمهوری اسلامی از اعزام تیم مذاکرهکننده به دور دوم مذاکرات برنامهریزیشده در پاکستان در هفته گذشته خودداری کرد، هر دو طرف در جنگ فرسایشی اقتصادی در آبهای اطراف ایران مواضع خود را سختتر کردند.
تهران عملا طی هفتههای اخیر با انجام حملاتی علیه نفتکشها و دیگر کشتیها، عبور و مرور در تنگه هرمز را مختل و دسترسی به این گذرگاه را که محل عبور یکپنجم نفت جهان است محدود کرده است.
در مقابل، آمریکا ماه گذشته با هدف فشار بر تهران و وادار کردن جمهوری اسلامی به امتیازدهی در مذاکرات، تحریم محاصرهای علیه بندرها و شناورهای ایرانی اعمال کرد تا منبع اصلی درآمد خارجی جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار دهد.
ترامپ جمعه ۱۱ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «با توجه به این واقعیت که اتحادیه اروپا به توافق تجاری کاملا مورد توافق ما پایبند نیست، هفته آینده تعرفههای اعمالشده بر اتحادیه اروپا برای خودروها و کامیونهایی را که وارد ایالات متحده میشوند، افزایش خواهم داد.»
او افزود: «کاملا درک و توافق شده است که اگر آنها خودروها و کامیونها را در کارخانههای آمریکا تولید کنند، هیچ تعرفهای وجود نخواهد داشت.»
ترامپ همچنین به خبرنگاران در کاخ سفید گفت که این افزایش تعرفه، خودروسازان اروپایی را مجبور خواهد کرد سریعتر کارخانههای تولید خودرو خود را به آمریکا منتقل کنند.
او گفت: «ما یک توافق تجاری با اتحادیه اروپا داریم. آنها از آن پیروی نکردند. بنابراین من تعرفهها را بر خودروها و کامیونها به ۲۵ درصد افزایش دادم، این به معنای میلیاردها دلار درآمد برای ایالات متحده است و آنها را مجبور میکند کارخانههای خود را بسیار سریعتر منتقل کنند.»
دولت ترامپ سال گذشته تحت یک قانون تجارت مرتبط با امنیت ملی، تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات جهانی خودرو وضع کرد، اما در ماه اوت با اتحادیه اروپا به توافقی رسید که این عوارض را به نرخ خالص ۱۵ درصد کاهش میداد که شامل عوارض قبل از دوران ترامپ نیز بود.
در مقابل، اتحادیه اروپا موافقت کرد که تعرفهها بر کالاهای صنعتی آمریکا، از جمله خودروها را حذف کند و استانداردهای ایمنی و آلایندگی آمریکا را برای خودروها بپذیرد.
اگرچه قانونگذاران اتحادیه اروپا در ماه مارس برای اجرای کاهش تعرفهها پیشرفتهایی داشتند، انتظار نمیرود این روند پیش از ماه ژوئن تکمیل شود، زیرا دولتهای اروپایی و پارلمان اروپا در حال مذاکره برای متن نهایی هستند.
برند لانگه، رییس کمیته تجارت بینالملل پارلمان اروپا، به رویترز گفت: «رفتار رییسجمهوری ترامپ غیرقابل قبول است.»
او افزود: «این اقدام اخیر نشان میدهد طرف آمریکایی تا چه حد غیرقابلاعتماد است. ما پیشتر چنین حملات خودسرانهای را در مورد گرینلند نیز دیدهایم؛ این شیوهای برای رفتار با شرکای نزدیک نیست. اکنون ما فقط میتوانیم با نهایت شفافیت و قاطعیت، با تکیه بر قدرت خود پاسخ دهیم.»
یک مقام دولت ترامپ در پاسخ به توضیح درباره این اقدام گفت: «اتحادیه اروپا پس از هشت ماه هنوز به توافق خودروها پایبند نبوده است.»
کلی آن شاو، مشاور ارشد تجاری ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری او که اکنون شریک موسسه حقوقی آکین گامپ استراوس هاور و فلداست، گفت که با توجه به کندی اجرای توافق تجاری امضا شده در تابستان گذشته در اسکاتلند، او ماهها انتظار چنین تنشی با اتحادیه اروپا را داشته است.
او گفت: «ایالات متحده عملا توافق ترنبری را از اوت اجرا کرد و تقریبا یک سال گذشته و ما هنوز شاهد کاهش حتی یک تعرفه از سوی اتحادیه اروپا نبودهایم.»
شاو گفت اقدام ترامپ نخستین اقدام اجرایی علیه یک کشور یا بلوک بهدلیل عدم اجرای توافقهای تجاری است، اما هنوز زمان برای اقدام اتحادیه اروپا جهت جلوگیری از تعرفههای بالاتر وجود دارد.
او افزود این اقدام ترامپ همچنین از نظر دامنه محدود است: «او آن را بهطور مشخص به یک بخش خاص محدود کرده و فکر میکنم هدف آن فشار بر اروپاییهاست.»
سهام شرکت فورد موتور پس از اعلام ترامپ در بورس نیویورک ۲ درصد کاهش یافت، در حالی که سهام استلانتیس ۱.۷ درصد دربورس اوراق بهادار نیویورک افت کرد. سهام جنرال موتورز نیز ۱.۵ درصد کاهش یافت.
خودروسازان بهطور خصوصی به ترامپ گفتهاند که تا زمان شفافتر شدن آینده توافق تجاری آمریکا-مکزیک-کانادا، از ایجاد تغییرات عمده در تولید خودداری خواهند کرد؛ توافقی که قرار است بازبینی رسمی آن در ماه ژوئیه آغاز شود.
خودروسازان اروپایی در حال حاضر نیز عملیات قابل توجهی در آمریکا دارند و برخی نیز برنامههایی برای توسعه فعالیتهای خود را اعلام کردهاند. در اواخر مارس، مرسدسبنز اعلام کرد که چهار میلیارد دلار در کارخانه خود در آلاباما تا سال ۲۰۳۰ سرمایهگذاری خواهد کرد و مجموع سرمایهگذاری در عملیات آمریکا را به هفت میلیارد دلار میرساند.
مرسدسبنز سال گذشته نیز اعلام کرد تولید خودروهای شاسیبلندخود را از آلمان به آلاباما منتقل میکند.
تنشها میان آمریکا و اتحادیه اروپا این هفته پس از آن افزایش یافت که ترامپ تهدید کرد تعداد نیروهای آمریکایی در آلمان، ایتالیا و اسپانیا را کاهش خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا پس از آنکه فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت آمریکا در مذاکرات برای پایان دادن به درگیری در خاورمیانه از سوی جمهوری اسلامی «تحقیر» شده است، بهشدت واکنش نشان داد.
ایراناینترنشنال، پیش از این در پنجم شهریور ۱۴۰۴ در گزارشی اختصاصی خبر داده بود اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد در جریان هک صرافی «نوبیتکس»، مهاجمان توانستند داراییهای شبکه وابسته به جمهوریاسلامی را از دارایی مشتریان عادی متمایز کنند. هکرها میگویند نوبیتکس تحریم را دور میزد، اما مدیران شرکت میگویند این یک شرکت استارتآپی است.
۲۸ خرداد، در حالی که جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوریاسلامی در جریان بود، گروه «گنجشک درنده» که به اسرائیل منسوب است، از هک صرافی «نوبیتکس» خبر داد.
پیش از آن، برخی مشتریان این صرافی گزارش کرده بودند پیامهایی در پیامرسانهایی مانند اپلیکیشنهای معاملات و تلگرام دریافت کردند که در آن، به آنها هشدار داده شده بود دارایی خود را از صرافی نوبیتکس خارج کنند.
بهنوشته رویترز، این شرکت در سال ۲۰۱۸ از سوی دو برادر، علی و محمد خرازی، تاسیس شد؛ افرادی که به یکی از بانفوذترین خانوادههای جمهوری اسلامی تعلق دارند اما برای فعالیتهای خود از نام خانوادگی جایگزین «آقامیر» استفاده کردهاند.
بررسیهای رویترز نشان میدهد این پنهانکاری هویتی حتی در داخل شرکت نیز حفظ شده و بسیاری از همکاران نزدیک آنها از ارتباط این دو با خانواده خرازی بیاطلاع بودهاند.
این دو برادر، نسل سوم خانواده خرازی هستند که در قلب حاکمیت در ایران قرار دارند. اعضای این خانواده مشاور رهبران جمهوری اسلامی بودهاند و در مناصب کلیدی سیاسی، دیپلماتیک و مذهبی حضور داشتهاند. این خاندان از طریق ازدواج با هر سه رهبر جمهوری اسلامی، روحالله خمینی، علی خامنهای و پسر او مجتبی، ارتباط دارد.
آیتالله محسن خرازی پدربزرگ محمد و علی خرازی، مالکان نوبیتکس، زمانی به مجتبی خامنهای درس میداد. او بعدها عضو مجلس خبرگان شد؛ نهادی که مسئول انتخاب رهبر است. مجتبی پس از کشته شدن پدرش به این مقام رسید.
پدر این دو، آیتالله باقر خرازی، دبیرکل «حزبالله ایران» است. خواهر باقر خرازی همسر مسعود خامنهای، پسر دیگر علی خامنهای است. برادر باقر خرازی، صادق خرازی پیشتر سفیر جمهوری اسلامی در فرانسه بود. کمال خرازی، عموی باقر خرازی، در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی، وزیر امور خارجه و سپس مشاور عالی امور بینالملل علی خامنهای بود. او و همسرش در جریان جنگ چهل روزه آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی کشته شدند.
رویترز در گزارش خود افزوده چنین پیشینهای باعث شده افشای نقش این خانواده در راهاندازی و اداره یک صرافی رمزارزی، اهمیت سیاسی و امنیتی ویژهای پیدا کند.
بر اساس تحقیقات رویترز، از زمان تاسیس «نوبیتکس»، این صرافی دهها تا صدها میلیون دلار تراکنش مرتبط با گروههای تحت تحریم، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را پردازش کرده است.
در حالی که جمهوری اسلامی تحت تحریمهای گسترده اقتصادی غرب قرار دارد، این صرافی از قرار گرفتن در فهرست تحریمهای ایالات متحده و متحدانش در امان مانده است.
رویترز در گزارش خود تاکید کرده که نشانهای نیافته که نشان دهد کسی از اعضای خانواده خرازی از سوی دولتهای غربی تحریم شده باشد و همچنین نتوانسته مشخص کند چرا نوبیتکس از مجازاتهایی که برای دیگر بازیگران بزرگ اقتصادی جمهوری اسلامی اعمال شده، مصون مانده است.
افشای پیشینه نخبهگرایانه بنیانگذاران نوبیتکس از سوی رویترز، در مقطعی حساس برای جمهوری اسلامی و بهویژه سپاه پاسداران صورت میگیرد.
سپاه از زمان کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی در حمله هوایی ۹ اسفند ماه در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، کنترل خود بر اقتصاد و ساختار امنیتی کشور را بیش از پیش تثبیت کرده است.
بهنوشته رویترز، نوبیتکس طی چند سال بهسرعت رشد کرده و اکنون حدود ۷۰ درصد از بازار رمزارز ایران را در اختیار دارد. این صرافی مدعی داشتن بیش از ۱۱ میلیون کاربر است، رقمی که بیش از ۱۰ درصد جمعیت کشور را در بر میگیرد.
در شرایطی که تحریمها دسترسی ایرانیان به سیستم مالی جهانی را محدود کرده و تورم و کاهش ارزش ریال فشار اقتصادی شدیدی ایجاد کرده، بسیاری از مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود به رمزارزها روی آوردهاند. نوبیتکس با فراهم کردن دسترسی به بازارهای جهانی، به پلی میان کاربران ایرانی و اقتصاد بینالمللی تبدیل شده است.
با این حال، همین نقش واسطهای، آن را به ابزاری بالقوه برای دور زدن تحریمها نیز بدل کرده است. بر اساس تحلیل دادههای بلاکچین و مصاحبه با کارکنان سابق، این صرافی برای انتقال وجوه مرتبط با نهادهای تحت تحریم، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران، مورد استفاده قرار گرفته است.
برخی منابع داخلی تایید کردهاند که وجوه دولتی از طریق این پلتفرم جابهجا شده، هرچند نوبیتکس این ادعاها را رد و تاکید کرده است که یک شرکت خصوصی و مستقل است و هیچ توافق یا همکاریای با نهادهای دولتی ندارد.
نکته قابل توجه این است که با وجود چنین ادعاهایی، نوبیتکس تاکنون هدف تحریمهای مستقیم آمریکا یا متحدانش قرار نگرفته است، موضوعی که بهنوشته رویترز حتی برای محققان نیز جای سوال دارد.
در مقابل، مقامات آمریکایی هشدار دادهاند که استفاده از داراییهای دیجیتال بهعنوان جایگزینی برای سیستم مالی جهانی، به کشورهای تحت تحریم امکان میدهد میلیاردها دلار را با نظارت کمتر جابهجا کنند.
بهنوشته رویترز نوبیتکس برای پنهانسازی ردپای تراکنشها از روشهای فنی مختلفی استفاده میکند، از جمله تغییر مداوم آدرس کیفپولها و توصیه به کاربران برای تقسیم تراکنشها بین چندین آدرس.
این اقدامات باعث میشود ردیابی منشاء وجوه برای نهادهای نظارتی دشوارتر شود. علاوه بر این، گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد این صرافی با پلتفرمهای بینالمللی مانند بایننس نیز تعامل داشته و از این طریق میلیاردها دلار جابهجا شده است.
در داخل ایران، نوبیتکس همواره در موقعیتی پیچیده میان نهادهای مختلف قدرت قرار داشته است. از یک سو، با محدودیتها و فشارهایی مانند قطع دسترسی بانکی، بازرسی دفاتر و حتی بازداشت مدیرعامل مواجه شده؛ و از سوی دیگر، طبق برخی گزارشها، مورد توجه و استفاده نهادهای حکومتی نیز بوده است. این وضعیت دوگانه نشاندهنده فضای پیچیده کسبوکار در ایران است، جایی که شرکتهای بزرگ ناگزیر از تعامل همزمان با ساختارهای رسمی و غیررسمی قدرت هستند.
افشای نقش نوبیتکس در شبکههای دور زدن تحریمها از طریق یک منبع غیرمنتظره نیز تقویت شد: بابک زنجانی، میلیاردر محکوم به فساد. انتشار اطلاعاتی از سوی او به تحلیلگران امکان داد تا شبکهای از تراکنشهای مرتبط با بانک مرکزی ایران را شناسایی کنند که بخشی از آن از طریق نوبیتکس انجام شده بود. بر اساس این دادهها، صدها میلیون دلار از وجوه تحت تحریم از این مسیر عبور کرده است، هرچند میزان دقیق آن محل اختلاف میان شرکتهای تحلیل داده است.
در جریان جنگ اخیر و قطع گسترده اینترنت در ایران، فعالیت نوبیتکس ادامه داشته است. این در حالی است که تنها درصد کمی از جمعیت به اینترنت دسترسی داشتهاند، موضوعی که گمانهزنیهایی درباره دسترسی ویژه برخی کاربران یا نهادها ایجاد کرده است. در همین دوره، دهها میلیون دلار از این صرافی برداشت و به خارج از کشور منتقل شده است.
رویترز در گزارش خود تاکید کرده است که نوبیتکس نمونهای از چگونگی شکلگیری یک زیرساخت مالی موازی در شرایط تحریم است؛ زیرساختی که هم به شهروندان عادی برای حفظ داراییهایشان کمک میکند و هم میتواند در خدمت اهداف دولتی قرار گیرد.
ترکیب پیشینه سیاسی بنیانگذاران، رشد سریع در بازار داخلی، و نقش آن در تراکنشهای بینالمللی، این صرافی را به یکی از بازیگران مهم و در عین حال بحثبرانگیز اقتصاد ایران تبدیل کرده است.
در بیانیه هشدارآمیزی که از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا صادر شد، آمده که ایالات متحده از تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه کشتیرانی و درخواستها برای پرداخت پول بهمنظور دریافت عبور امن از تنگه هرمز آگاه است.
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای دریایی راهبردی جهان است، بهطوری که حدود ۲۰ درصد از جریان صادرات نفت خام از راه دریایی در جهان و گاز طبیعی مایعشده از آن عبور میکند.
تهران بهعنوان بخشی از پیشنهادها برای پایان دادن به جنگ با اسرائیل و ایالات متحده، دریافت هزینه یا عوارض از کشتیهایی را که از تنگه عبور میکنند مطرح کرده است.
هشدار وزارت خزانهداری آمریکادر حالی صادر شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا از جدیدترین پیشنهاد جمهوری اسلامی برای حل و فصل جنگ ابراز نارضایتی کرده است.
همچنین جمعه، انور قرقاش، مشاور رییس دولت امارات متحده عربی، گفت پس از حمله جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس، هیچگونه ترتیبات یکجانبه قابل اعتماد یا قابل اتکا نیست.
هشدار درباره شیوههای مختلف پرداخت عوارض
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد که درخواستهای جمهوری اسلامی برای اخذ عوارض ممکن است شامل چندین گزینه پرداخت باشد، از جمله ارزهای رایج، داراییهای دیجیتال، تهاترها، مبادلات غیررسمی، یا سایر پرداختهای غیرنقدی، مانند کمکهای ظاهرا خیریه به جمعیت هلال احمر ایران، بنیاد مستضعفان، یا حسابهای سفارت جمهوری اسلامی.
در این بیانیه آمده است: «این دفتر این هشدار را صادر میکند تا به اشخاص آمریکایی و غیرآمریکایی درباره خطرات تحریمی انجام این پرداختها به، یا درخواست تضمین از، رژیم ایران برای عبور امن هشدار دهد. این خطرات صرفنظر از روش پرداخت وجود دارند.»
این هشدار در شرایطی صادر شده که همزمان رویترز گزارش داد نیروی دریایی آمریکا با استفاده از هوش مصنوعی در حال تقویت عملیات کشف و خنثیسازی مینها در این گذرگاه آبی است.
وزیر امور خارجه فرانسه نیز اعلام کرد کشورش، ماموریتی بینالمللی با مشارکت بیش از ۵۰ کشور برای ازسرگیری سریع تردد در تنگه هرمز، آغاز کرده است.
اما در تهران، محمدجواد حاجعلیاکبری، امام جمعه موقت تهران، گفت تنگه هرمز از این پس نهتنها قابل مذاکره نیست، بلکه تحت «رژیم حقوقی جدیدی» که جمهوری اسلامی و همسایه شریک آن، عمان، طراحی خواهند کرد اداره میشود.
