روزنامه گاردین جمعه هفت شهریور بهنقل از یک منبع اطلاعاتی عربستان سعودی گزارش داد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی را «فرصتی تاریخی» برای بازسازی خاورمیانه میداند و از آمریکا خواسته است که به حملات خود به حکومت ایران ادامه دهد.
گاردین بهنقل از این منبع که نامش اعلام نشده، نوشت: عربستان در حالی که هنوز در حال بررسی پیوستن به درگیری مستقیم با جمهوری اسلامی است، از ایالات متحده خواسته است که حملات خود به حکومت ایران را افزایش دهد.
پیشتر روزنامه نیویورکتایمز، گزارش داده بود که محمد بن سلمان از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواسته است جنگ علیه جمهوری اسلامی را زود متوقف نکند.
روزنامه گاردین بهنقل از منبع اطلاعاتی عربستان سعودی، گزارش نیویورکتایمز را تایید کرد و افزود ریاض نهتنها خواهان ادامه عملیات نظامی است، بلکه خواستار تشدید آن نیز هست.
ترامپ سهشنبه چهارم فروردین از نقش عربستان سعودی و امارات متحده عربی در جنگ با جمهوری اسلامی ستایش کرد.
هنوز گزارشی از مشارکت نظامی فعال عربستان در جنگی که نزدیک به چهار هفته از آن میگذرد منتشر نشده، اما محمد الحمید، تحلیلگر سیاسی سعودی به گاردین گفت اگر تلاشهای صلح فعلی به رهبری پاکستان شکست بخورد، احتمالا عربستان وارد درگیری خواهد شد.
او افزود: «آنچه اکنون اهمیت دارد، تصمیم ایران است. اگر ایران بهطور جدی وارد تعامل شود، هنوز راهی برای مهار تشدید تنش وجود دارد. اما اگر شرایط را رد کند و حملاتش را ادامه دهد، از آستانه اقدام عربستان عبور خواهد شد.»
الحمید تاکید کرد: «عربستان عجولانه واکنش نشان نمیدهد و در حال تنظیم پاسخ خود است و برای سناریویی آماده میشود که در آن، اگر تشدیدی رخ دهد، عمدی و قاطع خواهد بود.»
او افزود: «عربستان به دنبال جنگ نبوده و تلاش کرده از کشیده شدن به جنگ اجتناب کند، در حالی که همه گزینهها را روی میز نگه داشته است.»
عربستان از آغاز جنگ هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی بوده و از جمله بخشی از تاسیسات نفتی آن هدف قرار گرفته است.
هشام الغنام، کارشناس دفاعی سعودی، نیز به خبرگزاری فرانسه گفت: «عربستان همچنان بیطرفی محتاطانه خود را در جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی حفظ کرده است اما اگر حوثیها به داراییهای عربستان حمله کنند، ریاض ممکن است به سمت حمایت از یک ائتلاف دفاعی یا اقدامات تلافیجویانه محدود حرکت کند.»
تشدید تهدیدهای جمهوری اسلامی
روابط عمومی سپاه پاسداران، جمعه هفت فروردین، با انتشار بیانیهای از مردم منطقه خواست که هر چه زودتر محل استقرار نیروهای آمریکایی را تنگ کنند. سپاه پاسداران همچنین در بیانیه دیگری بر بسته ماندن تنگه هرمز تاکید و اعلام کرد هر گونه تردد در این تنگه با «برخورد سخت» مواجه خواهد شد.
در بیانیه روابط عمومی سپاه پاسداران خطاب به مردم منطقه آمده است: «نیروهای بزدل آمریکایی صهیونیستی که جرات و توانایی دفاع از پایگاه های نظامی خودشان را ندارند، از ترس آتش رزمندگان اسلام با استفاده از اماکن غیرنظامی تلاش دارند از مردم بی گناه به عنوان سپر انسانی استفاده نمایند.»
در این بیانیه گفته شده است: «از آنجا که ما تکلیف داریم نیروهای تروریست آمریکا و رژیم غاصب را که بی محابا به کشتار غیرنظامیان ایرانی و ترور شخصیتها دست میزنند را هر جا یافتیم از بین ببریم، توصیه می کنیم با فوریت اماکن محل استقرار نیروهای آمریکایی را ترک کنید تا آسیبی به شما نرسد.»
سپاه پاسداران در بیانیه دیگری بر بسته نگهداشتن تنگه هرمز تاکید و بهنقل از نیروی دریایی سپاه اعلام کرد که هر گونه تردد در این تنگه با «برخورد سخت» مواجه خواهد شد.
در این بیانیه گفته شده است: «تردد هرگونه کشتی "از و به" مبداء بنادر همپیمانان و حامیان دشمنان صهیونیستی - آمریکایی به هر مقصدی و از هر کریدوری ممنوع است.»
در روزهای اخیر، مقامات جمهوری اسلامی بر شدت تهدیدهای خود علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی و بحرین، افزودهاند.
با ادامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، اکنون برخی از این کشورها از جمله امارات متحده عربی مواضع سرسختانهتری در قبال تهران اتخاذ کردهاند.
یوسف العتیبه، سفیر امارات در واشینگتن، گفت جنگ اخیر نشان داد تهدید جمهوری اسلامی فراتر از برنامه هستهای است و از موشکها، پهپادها و نیروهای نیابتی تا امنیت انرژی و تنگه هرمز را در بر میگیرد؛ تهدیدی که به گفته او نیازمند پاسخ هماهنگ بینالمللی است.
سفیر امارات متحده عربی در واشینگتن در یادداشتی در والاستریت ژورنال با اشاره به جنگ در خاورمیانه تاکید کرد: «یک آتشبس ساده کافی نیست» و «ما به یک نتیجه قطعی نیاز داریم.»
العتیبه در این یادداشت که چهارشنبه پنجم فروردین منتشر شد، افزود: «ما به یک نتیجه قطعی نیاز داریم که طیف کاملی از تهدیدهای [حکومت] ایران را در بر بگیرد: توانایی هستهای، موشکها، پهپادها، گروههای نیابتی تروریستی و محاصره خطوط دریایی بینالمللی.»
العتیبه نوشت ابوظبی نمیتواند اجازه دهد که جمهوری اسلامی، «ایالات متحده، امارات متحده عربی و اقتصاد جهانی را گروگان بگیرد.»
او با اشاره به اینکه بیش از سه هفته از جنگ گذشته، اضافه کرد این جنگ «آنچه ما نزدیک به ۵۰سال است میدانیم، تایید کرده است؛ انقلاب ایران تهدیدی برای امنیت جهانی و ثبات اقتصادی است.»
العتیبه با تاکید بر اینکه امارات متحده عربی در فاصله «۴۰ مایلی در خط مقدم این درگیری ایستاده است» نوشت: «ایران بیش از ۲۱۸۰ موشک و پهپاد به امارات شلیک کرده است، که بسیار بیشتر از هر کشور دیگر است. ما یکی از مؤثرترین سپرهای دفاعی جهان را داریم و بیش از ۹۵ درصد از این حملات را خنثی میکنیم.»
لانا نسیبه، وزیر مشاور دولت امارات متحده عربی، نیز در مورد احتمال مشارکت کشورش در حملات علیه جمهوری اسلامی به شبکه خبری فاکس گفت: «اگر امارات متحده عربی یا عربستان سعودی در این جنگ درگیر شوند، تعجب نخواهیم کرد.»
نسیبه چهارشنبه پنجم فروردین در برنامه «گزارش ویژه» شبکه خبری فاکس گفت که جمهوری اسلامی سعی دارد «اقتصاد جهانی را دچار حمله قلبی کند» و تاکید کرد: «ما نباید اجازه دهیم [حکومت] ایران، یک حامی دولتی تروریسم، قیمت جهانی غذا و گاز را تعیین کند.»
سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، نیز چهارشنبه در یک سخنرانی در ایالات متحده هرگونه محدود کردن عبور و مرور از تنگه هرمز توسط حکومت ایران را «تروریسم اقتصادی» توصیف کرد.
به گزارش رویترز، الجابر گفت: «وقتی [حکومت] ایران تنگه هرمز را گروگان میگیرد، همه کشورها تاوان آن را میپردازند- در پمپ بنزین، در فروشگاههای مواد غذایی و در داروخانهها.» او افزود: «هیچ کشوری نباید اجازه داشته باشد اقتصاد جهانی را به این شکل بیثبات کند. نه اکنون، نه هرگز.»
در بیانیه روابط عمومی سپاه پاسداران خطاب به مردم منطقه آمده است: «نیروهای بزدل آمریکایی صهیونیستی که جرات و توانایی دفاع از پایگاه های نظامی خودشان را ندارند، از ترس آتش رزمندگان اسلام با استفاده از اماکن غیرنظامی تلاش دارند از مردم بی گناه به عنوان سپر انسانی استفاده نمایند.»
در این بیانیه گفته شده است: «از آنجا که ما تکلیف داریم نیروهای تروریست آمریکا و رژیم غاصب را که بی محابا به کشتار غیرنظامیان ایرانی و ترور شخصیتها دست میزنند را هر جا یافتیم از بین ببریم، توصیه می کنیم با فوریت اماکن محل استقرار نیروهای آمریکایی را ترک کنید تا آسیبی به شما نرسد.»
این نخستین بار نیست که جمهوری اسلامی به مردم در کشورهای همسایه خود هشدار تخلیه میدهد. در روزهای گذشته، نهادهای نظامی جمهوری اسلامی پیش از حمله به برخی اهداف در کشورهای حاشیه خلیج فارس، از ساکنان در نزدیکی این اهداف خواسته بود که محل را ترک کنند.
شامگاه شنبه اول فروردین نیز شماری از خبرگزاریهای حکومتی در ایران متنی همراه با یک نقشه را منتشر کردند که در آن از ساکنان شهر دوحه، پایتخت قطر، خواسته شده بود فورا این شهر را تخلیه کنند.
در این هشدار که نام صادرکننده آن مشخص نشده بود، گفته شده بود: «با توجه به استفاده از این منطقه برای استقرار نیروها و منافع آمریکایی، و همچنین تحریک از طریق رسانههای آن علیه ملت ایران و دعوت به قتل آنان، این منطقه به یک هدف مشروع تبدیل شده است.»
با این حال، ساعتی پس از انتشار گسترده «هشدار برای تخلیه دوحه»، صدا و سیمای حکومت اسلامی این هشدار را «تکذیب» کردند.
خبرگزاری صداوسیما نوشت که «با توجه به رسمی نبودن مطلب و اظهارات منابع آگاه» این خبر که پیشتر منتشر شده بود، تکذیب میشود.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران نیز نوشت که جمهوری اسلامی «هیچ هشداری برای تخلیه دوحه و رسانههای قطری صادر نکرده است».
این خبرگزاری به نقل از «یک منبع مطلع» افزود: «همانطور که بارها تاکید شده، ایران ملتها و دولتهای منطقه را برادر خود میداند.»
از هنگام آغاز جنگ در روز ۹ اسفند، جمهوری اسلامی دستکم به ۱۳ کشور همسایه حملات موشکی و پهپادی انجام داده است. بیشترین میزان این حملات به امارات متحده عربی صورت گرفته است.
در روزهای اخیر، مقامات جمهوری اسلامی بر شدت تهدیدهای خود علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی و بحرین، افزودهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجشنبه شش فروردین در پستی به زبان انگلیسی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از همان روزهای نخست این جنگ، سربازان آمریکایی پایگاههای نظامی خود در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را ترک کردند و برای در امان ماندن به هتلها و ساختمانهای اداری پناه بردند. آنها از شهروندان این کشورها به عنوان سپر انسانی استفاده میکنند.»
او افزود: «هتلهای آمریکایی از رزرو اتاق برای افسرانی که ممکن است مشتریان را به خطر بیندازند خودداری میکنند. هتلهای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز باید همین سیاست را اتخاذ کنند.»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نیز پنجشنبه شش فروردین نوشت که جمهوری اسلامی به هتلداران برخی از کشورهای منطقه هشدار داده است از اسکان نظامیان آمریکایی خودداری کنند و در غیر این صورت، این هتلها اهداف نظامی تلقی خواهند شد.
فارس به نقل از افرادی که آنها را «منابع آگاه» نامید، نوشت که درپی حملات موشکی و عملیاتهای ترکیبی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش، «شمار قابلتوجهی از پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه با تخریب و انهدام غیر قابل استفاده شدهاند.»
بر اساس این گزارش، نیروهای نظامی آمریکا «به ناچار در برخی هتلهای کشورهای منطقه از جمله بحرین و امارات مستقر شدهاند.»
این خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران افزود که به هتلداران، به ویژه در این دو کشور گفته شده در صورت پذیرش این افراد، ممکن است مراکز اقامتی هدف حمله قرار گیرند.
امیرسعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد، نیز با ارسال نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، عربستان، امارات، کویت و قطر را متهم کرده که حریم هوایی خود را برای حمله به جمهوری اسلامی در اختیار آمریکا گذاشتهاند.
او در این نامه تاکید کرده که حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به این کشورها، در راستای دفاع از خود و پاسخی به مبداء این حملات است.
تاکید بر بسته نگهداشتن تنگه هرمز
در همین حال، روابط عمومی سپاه پاسداران جمعه هفت اسفند در بیانیه جداگانهای بر بسته نگهداشتن تنگه هرمز تاکید و بهنقل از نیروی دریایی سپاه اعلام کرد که هر گونه تردد در این تنگه با «برخورد سخت» مواجه خواهد شد.
در این بیانیه گفته شده است: «صبح امروز و پیرو دروغهای رییسجمهور فاسد آمریکا مبنی بر باز بودن تنگه هرمز، سه فروند کشتی کانتینربر از ملیت های مختلف اقدام به حرکت به سمت کریدور مشخص شده تردد کشتیهای دارای مجوز کردند که با اخطار نیروی دریایی سپاه برگردانده شدند.»
روابط عمومی سپاه در بیانیه خود افزوده است: «تردد هرگونه کشتی "از و به" مبداء بنادر همپیمانان و حامیان دشمنان صهیونیستی - آمریکایی به هر مقصدی و از هر کریدوری ممنوع است.»
پیش از انتشار این بیانیه روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد امارات متحده عربی به متحدان خود اعلام کرده است در یک نیروی دریایی چند ملیتی برای بازگشایی تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد و برای تضمین عبور کشتیها از این گذرگاه حیاتی تلاش خواهد کرد.
به نوشته فایننشال تایمز، ابوظبی این موضوع را به آمریکا و دیگر کشورهای غربی اطلاع داده است و قصد دارد نیروی دریایی خود را نیز اعزام کند و موضع سختگیرانهتری در قبال جمهوری اسلامی اتخاذ کند.
یکی از منابع به این روزنامه گفت تمرکز بر ایجاد گستردهترین نیروی بینالمللی ممکن است و هدف، جنگ با ایران نیست بلکه واکنش به آن چیزی است که جنگ علیه اقتصاد جهانی خوانده میشود.
فایننشال تایمز افزود امارات با همکاری بحرین در حال تدوین پیشنویس قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل است تا برای این نیرو مجوز رسمی دریافت کند و احتمال دارد این اقدام با مخالفت روسیه و چین روبهرو شود.
سپاه پاسداران در حالی بر بسته نگه داشتن تنگه هرمز تاکید کرده که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه شش اسفند اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای نشان دادن حسن نیت خود، به ۱۰ نفتکش با مقادیر عظیمی نفت اجازه داده که از تنگه هرمز عبور کنند.
ترامپ از این اقدام جمهوری اسلامی بهعنوان «هدیه بزرگ به آمریکا» یاد کرد.
او با اشاره به روند مذاکرات تهران و واشینگتن افزود: «آنها جنگجویانی ضعیف، اما مذاکرهکنندگانی فوقالعادهاند. این ایران است که برای رسیدن به توافق التماس میکند، نه من. خواهیم دید که آیا میتوانیم به توافق درستی برسیم و تنگه هرمز را باز کنیم یا نه.»
ترامپ به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داد در صورت ناکام ماندن گفتوگوها، با «تهاجم مداوم» مواجه خواهند شد و ارتش آمریکا آنها را «بدون وقفه در هم خواهد کوبید».
همزمان، وبسایت آکسیوس، بهنقل از یک مقام ارشد دفاعی آمریکا گزارش داد که کاخ سفید و پنتاگون در حال بررسی اعزام دستکم ۱۰ هزار نیروی رزمی دیگر به خاورمیانه در روزهای آینده هستند. در همین حال، امارات متحده عربی از حضور نیروی دریایی خود در یک نیروی دریایی چند ملیتی برای بازگشایی تنگه هرمز خبر داده است.
پیشتر نیز روزنامه والاستریت ژورنال خبر داده بود که وزارت جنگ آمریکا در حال بررسی اعزام حدود ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر به خاورمیانه است.
بررسی اعزام نیروهای رزمی بیشتر به منطقه، نشانه دیگری از قریبالوقوع بودن انجام یک عملیات زمینی از سوی آمریکا در جنگی است که در یک ماه گذشته، محدود به عملیات هوایی، بمباران و پرتاب موشک بوده است.
پیشتر نیز روزنامه والاستریت ژورنال خبر داده بود که وزارت جنگ آمریکا در حال بررسی اعزام حدود ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر به خاورمیانه است.
بررسی اعزام نیروهای رزمی بیشتر به منطقه، نشانه دیگری از قریبالوقوع بودن انجام یک عملیات زمینی از سوی آمریکا در جنگی است که در یک ماه گذشته، محدود به عملیات هوایی، بمباران و پرتاب موشک بوده است.
خبر بررسی افزایش گسترده نیروهای زمینی آمریکا در منطقه در حالی منتشر میشود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا میگوید در حال مذاکره با کسانی در جمهوری اسلامی است که قدرت واقعی را در تهران در دست دارند.
یوهان وادِفول، وزیر امور خارجه آلمان، جمعه هفت فروردین اعلام کرد تماسهای غیرمستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی در جریان است و نمایندگان دو طرف طبق برنامه قرار است بهزودی در پاکستان دیدار کنند.
او گفت: «بر اساس اطلاعات من، تماسهای غیرمستقیمی بین آمریکا و ایران وجود داشته و مقدمات دیدار مستقیم نیز فراهم شده است. ظاهرا این دیدار به زودی در پاکستان برگزار خواهد شد.»
پاکستان نیز پیشتر تایید کرده بود که شروط آمریکا برای پایان جنگ را به جمهوری اسلامی منتقل کرده است، با این حال مقامات جمهوری اسلامی در موضعگیریهای علنی خود همچنان هرگونه مذاکره با آمریکا را رد میکنند.
ترامپ پنجشنبه ششم فروردین در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت به درخواست حکومت ایران، مهلت مذاکرات میان تهران و واشینگتن را به مدت ۱۰ روز دیگر تا ششم آوریل ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا (ساعت ۳:۳۰ بامداد سهشنبه ۱۸ فروردین به وقت ایران) تمدید کرده است.
او افزود: «مذاکرات در جریان است و برخلاف اظهارات نادرست رسانههای جعلی و دیگران، بسیار خوب پیش میرود.»
پیشتر در دوم فروردین، رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد در صورت باز نشدن تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت، «نیروگاههای برق» ایران را هدف قرار خواهد داد.
یک روز بعد، ترامپ از مذاکرات «سازنده» با تهران خبر داد و گفت هرگونه حمله به نیروگاهها و زیرساختهای انرژی ایران به مدت پنج روز به تعویق خواهد افتاد.
آکسیوس جمعه هفت فروردین در گزارش خود نوشت که نیروهای اعزامی جدید از یگانهای رزمی متفاوتی با نیروهایی که پیش از این به منطقه اعزام شدهاند، تشکیل میشود.
قرار است این هفته یک یگان رزمی از تفنگداران دریایی وارد منطقه شود. یگان رزمی دیگری نیز در حال اعزام است و به فرماندهی لشکر ۸۲ هوابرد هم دستور داده شده که همراه با یک تیپ پیادهنظام شامل چند هزار نیرو راهی خاورمیانه شود.
افزایش تهدیدها علیه کشورهای همسایه
همزمان با این تحولات، روزنامه فایننشال تایمز گزارش داد امارات متحده عربی به متحدان خود اعلام کرده است در یک نیروی دریایی چند ملیتی برای بازگشایی تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد و برای تضمین عبور کشتیها از این گذرگاه حیاتی تلاش خواهد کرد.
به نوشته فایننشال تایمز، ابوظبی این موضوع را به آمریکا و دیگر کشورهای غربی اطلاع داده است و قصد دارد نیروی دریایی خود را نیز اعزام کند و موضع سختگیرانهتری در قبال جمهوری اسلامی اتخاذ کند.
یکی از منابع به این روزنامه گفت تمرکز بر ایجاد گستردهترین نیروی بینالمللی ممکن است و هدف، جنگ با ایران نیست بلکه واکنش به آن چیزی است که جنگ علیه اقتصاد جهانی خوانده میشود.
فایننشال تایمز افزود امارات با همکاری بحرین در حال تدوین پیشنویس قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل است تا برای این نیرو مجوز رسمی دریافت کند و احتمال دارد این اقدام با مخالفت روسیه و چین روبهرو شود.
اقدام امارات متحده عربی در حالی صورت میگیرد که جمهوری اسلامی بر شدت تهدیدهای خود علیه این کشور و بحرین افزوده است.
امیرسعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد با ارسال نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، عربستان، امارات، کویت و قطر را متهم کرده که حریم هوایی خود را برای حمله به جمهوری اسلامی در اختیار آمریکا گذاشتهاند.
او در این نامه تاکید کرده که حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به این کشورها، در راستای دفاع از خود و پاسخی به مبداء این حملات است.
ایروانی همچنین در نامه دیگری به دبیرکل سازمان ملل با اشاره به تهدیدها درباره احتمال ترور عباس عراقچی و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، هشدار داده که ادامه چنین روندی باعث خواهد شد.
او در این نامه از دبیرکل سازمان ملل خواسته که در برابر تهدیدهای اسرائیل و آمریکا علیه جان رهبران جمهوری اسلامی موضع بگیرد و این اقدامات را محکوم کند.
بیش از یک دهه است که تهران سرمایهگذاری سنگینی روی پایانه نفتی جاسک انجام داده؛ پروژهای که هدف آن انتقال بخشی از صادرات نفت خام به دریای عمان و ایجاد مسیر جایگزین خارج از خلیج فارس در زمان بحران بوده است. با این حال، دادهها نشان میدهد این پایانه هنوز نقش حاشیهای در سیستم صادراتی ایران دارد.
بر اساس دادههای کپلر، ایران در ۲۵ روز نخست ماه مارس بهطور میانگین روزانه حدود ۱.۸۴ میلیون بشکه نفت خام بارگیری کرده است، اما سهم پایانه جاسک در این میان بسیار محدود بوده است.
میانگین بارگیری از جاسک در این دوره حدود ۸۱ هزار بشکه در روز بوده - کمتر از ۵ درصد کل صادرات نفت ایران.
الگوهای گذشته نیز نشان میدهد این محدودیت احتمالاً ساختاری است. ایران نخستین بار در اکتبر ۲۰۲۴ و همزمان با افزایش تنشهای نظامی با اسرائیل، صادرات از جاسک را آغاز کرد، اما حتی در آن زمان نیز حجم صادرات حدود ۷۷ هزار بشکه در روز بود. در مارس ۲۰۲۵ نیز این رقم بهطور متوسط حدود ۵۴ هزار بشکه در روز گزارش شده است.
این در حالی است که جاسک از طریق خط لولهای نزدیک به هزار کیلومتر به مناطق اصلی تولید نفت ایران متصل است. زیرساختی که با هدف افزایش ظرفیت صادرات خارج از خلیج فارس طراحی شده بود.
در عمل، وابستگی ایران به جزیره خارک همچنان بسیار بالا باقی مانده است.
بر اساس دادهها، بیش از ۸۴ درصد صادرات نفت ایران در ماه مارس از خارک انجام شده، در حالی که سهم جاسک تنها ۴.۴ درصد بوده است. حدود ۱۰ درصد دیگر نیز از پایانههای سروش و پارس جنوبی در خلیج فارس صادر شدهاند.
این تمرکز، یک آسیبپذیری راهبردی آشکار ایجاد میکند: هرگونه اختلال در خارک میتواند صادرات نفت ایران را بهشدت مختل کند.
این موضوع با تشدید جنگ میان حکومت ایران و ایالات متحده و اسرائیل اهمیت بیشتری یافته است. تنگه هرمز - که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند - به نقطهای مرکزی در تنشها تبدیل شده و تهران بهطور دورهای عبور و مرور دریایی را محدود کرده است.
در همین حال، گزارشهایی درباره گسترش عملیات نظامی آمریکا در منطقه منتشر شده، از جمله طرحهایی برای استفاده از جزایر استراتژیک نزدیک تنگه هرمز جهت کنترل دسترسی به این آبراه.
در چنین سناریویی، وابستگی مداوم ایران به زیرساختهای صادراتی متمرکز در خارک، تجارت نفت این کشور را در معرض اختلال جدی قرار میدهد.
در مجموع، دادههای صادراتی یک واقعیت اساسی را برجسته میکند: با وجود سالها سرمایهگذاری، ایران نتوانسته وابستگی خود به تنگه هرمز - و مهمتر از آن، به پایانه خارک - را بهطور معناداری کاهش دهد.
در شرایط بیثبات کنونی منطقه، این وابستگی یک ضعف ساختاری مهم برای اقتصاد ایران محسوب میشود.
