پره دم یک موشک بزرگ پس از شلیکهای پیاپی از ایران بهسوی اسرائیل، در یک مزرعه
جمهوری اسلامی در حملات جمعه خود به کشورهای منطقه، یک پالایشگاه نفت در کویت را هدف قرار داد. اسرائیل نیز یکی از سخنگویان سپاه پاسداران را کشت.
جنگ میان آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران همچنان بدون نشانهای از پایان آن ادامه دارد.
ارتش اسرائیل جمعه ۲۹ اسفند اعلام کرد مراکز دولتی را در تهران هدف قرار داده است.
صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز گزارش داد علیمحمد نائینی، معاون روابط عمومی سپاه پاسداران، کشته شده است. تازهترین مورد از دهها مقام ارشد دولتی و نظامی جمهوری اسلامی که بهدست اسرائیل ترور شدهاند.
ساعتی پیش از انتشار خبر کشته شدن نائینی، از او نقل قول شد: «تولید موشک در طول جنگ ادامه دارد و هیچ کمبودی در ذخایر وجود ندارد. شگفتانههایی برای دشمن داریم. هر میزان پیش برویم نبردها، نبردهای متحیرکننده، پیچیدهتر و همراه با شگفتانه خواهد بود.»
او به صنعت موشکی جمهوری اسلامی نمره ۲۰ داده و گفته بود: «هیچ نگرانیای در این رابطه وجود ندارد.»
تشدید درگیریها و اختلاف اهداف واشینگتن و تلآویو
در تلآویو، ۲۹ اسفند آژیرهای خطر به صدا درآمد و صدای انفجار رهگیری موشکها شنیده شد.
ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد حکومت ایران موجی از موشکها را به سمت این کشور شلیک کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت اکنون چشمانداز آتشبس با این برداشت گسترده تضعیف شده که اسرائیل و ایالات متحده، «اهداف و راهبردهایی متفاوت» را دنبال میکنند.
تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، ۲۸ اسفند به کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان گفت: «دولت اسرائیل بر از کار انداختن رهبری ایران متمرکز بوده است.»
او افزود: «رییسجمهوری گفته اهداف او نابودی توانایی ایران در پرتاب موشکهای بالستیک، ظرفیت تولید این موشکها و نیروی دریایی [حکومت ایران] است.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۸ اسفند وعده داد هشدار دونالد ترامپ برای خودداری از تکرار حمله به میدان گازی پارس جنوبی ایران را رعایت کند، اما در عین حال گفت حکومت ایران دیگر قادر به غنیسازی اورانیوم - که میتواند در کلاهکهای هستهای استفاده شود - یا تولید موشکهای بالستیک نیست.
رویترز نوشت که با این حال، توانایی جمهوری اسلامی در هدف قرار دادن تاسیساتی مانند پالایشگاهها و منافع آمریکا و دیگر اهداف در خاورمیانه - از جمله بندر نفتی ینبع در دریای سرخ - این گفته را زیر سوال میبرد.
نتانیاهو همچنین بدون ارائه جزییات گفت سرنگونی حکومت ایران به یک «مولفه زمینی» نیاز خواهد داشت.
یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه این هفته به رویترز گفتند آمریکا در حال بررسی اعزام هزاران نیروی نظامی برای تقویت عملیات خود در خاورمیانه است و حتی احتمال دارد در سواحل ایران یا جزیره خارک، مرکز صادرات نفت از ایران، نیرو پیاده کند.
ترامپ در پاسخ به این گزارشها گفت: «اگر چنین قصدی داشتم، قطعا به شما نمیگفتم. اما فعلا نیرویی اعزام نمیکنم. هر کاری لازم باشد انجام خواهیم داد.»
وبسایت اکسیوس نیز ۲۹ اسفند به نقل از چهار منبع آگاه گزارش داد دولت آمریکا در حال بررسی طرحهایی برای تصرف یا محاصره جزیره خارک است.
از سوی دیگر، قیمت شاخص نفت برنت پس از جهش در ۲۸ اسفند، در حدود ۱۱۰ دلار تثبیت شد. افزایشی که ناشی از نگرانیهای فزاینده در مورد بزرگترین اختلال در عرضه انرژی جهان و احتمال بروز شوک اقتصادی جهانی بود.
رویترز نوشت اکنون هشدارها افزایش یافته که حتی در صورت پایان زودهنگام جنگ، بازگشت سریع به وضعیت عادی ممکن نخواهد بود؛ چرا که حملات هوایی و بسته شدن عملی تنگه هرمز - گذرگاهی که ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند - پیامدهای عمیقی بر جای گذاشته است.
متحدان غربی و کمک مشروط به آتشبس در خلیج فارس
رییسجمهوری آمریکا ۲۸ اسفند بار دیگر از متحدان اصلی واشینگتن و سایر کشورها - که هیچیک در جریان تصمیمگیری برای آغاز جنگ قرار نگرفته بودند - خواست برای تامین امنیت کشتیرانی کمک کنند.
آلمان، ایتالیا، بریتانیا، ژاپن، فرانسه، کانادا و هلند، در بیانیهای مشترک اعلام کردند به «تلاشهای مناسب برای تضمین عبور ایمن از تنگه [هرمز]» خواهند پیوست.
با این حال، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تاکید کرد که این همکاری «مشروط به پایان درگیریها» است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، نیز پس از نشست سران اتحادیه اروپا در بروکسل گفت دفاع از حقوق بینالملل و تلاش برای کاهش تنشها «بهترین کاری است که میتوان انجام داد».
او افزود: «من نشنیدم کسی در اینجا تمایلی برای ورود به این درگیری داشته باشد؛ کاملا برعکس [بود].»
۲۹ اسفند، در حالی که مسلمانان منطقه در تلاشند عید فطر، پایان ماه رمضان، را جشن بگیرند و ایرانیان، نوروز را گرامی بدارند، چشمانداز پایان سریع جنگی که در آستانه ورود به هفته چهارم خود است، دور از دسترس به نظر میرسد.
در این شرایط، شرکت ملی نفت کویت اعلام کرد پالایشگاه «مینا الاحمدی» هدف چندین حمله پهپادی قرار گرفت و برخی واحدهای آن دچار آتشسوزی شدند.
رویترز نوشت جریان نفت خام و فرآوردههای نفتی بهدلیل کاهش تولید و توقف صادرات از سوی تولیدکنندگان خلیج فارس، حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز - معادل حدود ۱۲ درصد تقاضای جهانی - کاهش یافته است.
این میزان کاهش عرضه، برای بخشهای حملونقل، کشتیرانی و صنایع وابسته، به آسانی قابل جایگزینی نیست و آثار آن برای ماهها یا حتی سالها ادامه خواهد داشت.
اکسیوس جمعه ۲۹ اسفند به نقل از منابعی نوشت که برای تصرف یا محاصره جزیره خارک، باید تواناییهای نظامی جمهوری اسلامی در این منطقه بیشتر تضعیف شود و این اقدامات به یک ماه زمان نیاز دارد.
پیش از این (۲۸ اسفند)، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد رییسجمهوری آمریکا از مشاوران خود خواسته است تا گزینههای موثری را برای برقراری دوباره جریان آزاد انرژی از تنگه هرمز ارائه دهند و در این میان، یگان سیویکم تفنگداران دریایی آمریکا به عنوان اصلیترین ابزار نظامی، مطرح شده است.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد دولت ترامپ در حال بررسی اعزام هزاران نیروی نظامی به خاورمیانه است؛ اقدامی که در چارچوب آمادهسازی برای گامهای بعدی در جنگ با حکومت ایران مطرح شده است.
از سوی دیگر، پنج کشور اروپایی و ژاپن، سرانجام از آمادگی برای مشارکت در بازگشایی تنگه هرمز خبر دادند.
آلمان، ایتالیا، بریتانیا، فرانسه و هلند، به همراه ژاپن، ۲۸ اسفند در بیانیه مشترکی اعلام کردند برای تثبیت بازارهای انرژی اقدام خواهند کرد و به «تلاشهای مناسب» برای بازگشایی تنگه هرمز، گلوگاه نفتی خلیج فارس، خواهند پیوست.
اکسیوس اما به نقل از یک منبع آگاه نوشت: «ما به حدود یک ماه زمان نیاز داریم تا با حملات بیشتر ایرانیها را تضعیف کنیم، جزیره خارک را بگیریم و سپس آنها را تحت فشار کامل قرار دهیم و از آن برای مذاکرات استفاده کنیم.»
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۸ اسفند در نشست خبری پنتاگون گفت که حمله به تاسیسات نظامی ایران در جزیره خارک، امکان کنترل سرنوشت این کشور را به ایالات متحده میدهد.
هوشنگ حسنیاری، کارشناس امور نظامی، نیز ۲۴ اسفند به ایراناینترنشنال گفت: «تا زمانی که جمهوری اسلامی به ایجاد اخلال در عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز ادامه دهد، احتمال پیاده شدن نیروهای زمینی آمریکا در جزیره خارک وجود دارد.»
جزیره خارک که آمریکا ۲۳ اسفند اعلام کرد مواضع نظامی آن را هدف قرار داده، مرکز اصلی صادرات نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی از این جزیره عبور میکند. موضوعی که باعث شده حمله به آن از سالها پیش یکی از حساسترین سناریوها برای بازار انرژی و حکومت ایران به شمار برود.
این جزیره در ۲۶ کیلومتری سواحل ایران و حدود ۴۸۳ کیلومتری شمال غرب تنگه هرمز قرار دارد. موقعیتی که به نفتکشهای عظیم امکان میدهد در آبهای عمیق اطراف آن پهلو بگیرند، در حالی که آبهای ساحلی ایران برای این کشتیها بیش از حد کمعمق است.
به گفته تحلیلگران، اهمیت خارک فقط به نقش آن در صادرات نفت ایران محدود نمیشود، بلکه به این دلیل هم مهم است که هر آسیبی به آن میتواند عرضه جهانی را در بحبوحه بحران تنگه هرمز، بیش از پیش مختل کند.
در نهمین روز اسفند ۱۴۰۴ (آخرین روز فوریه ۲۰۲۶)، همزمان با انتشار گزارشهایی مبنی بر کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور ایران، در حمله اسرائیل، اعلام شد جلسهای از شورای دفاع نیز هدف قرار گرفته است.
ارتش اسرائیل در ۲۴ اسفند (۱۶ مارس) تایید کرد چندین مقام ارشد جمهوری اسلامی در این حمله کشته شدند.
در میان کشتهشدگان، علی شمخانی، مشاور ارشد خامنهای و دبیر شورای دفاع، عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، حضور داشتند.
همچنین دو چهره مرتبط با «سازمان پژوهشهای نوین دفاعی» (سپند) - که جانشین مستقیم برنامه تسلیحات هستهای در ایران پیش از سال ۱۳۹۲ محسوب میشود - نیز در این حمله کشته شدند.
این دو نفر، سرتیپ رضا مظفرنیا، رییس پیشین سپند، و سرتیپ حسین جبلعاملی، رییس جدید این سازمان بودند.
ایالات متحده بیش از ۳۰ نفر از عوامل سپند و چندین نهاد وابسته را تحریم کرده و این سازمان را به نظارت بر «فعالیتهای تحقیق و توسعه دوگانه با کاربرد در سلاحهای هستهای و سامانههای انتقال آن» متهم کرده است.
در حالی که تهران دنبال کردن ساخت سلاح هستهای را انکار میکند، آژانس بینالمللی انرژی اتمی (نهاد ناظر هستهای سازمان ملل) و قدرتهای غربی از جمله آمریکا و متحدان اروپاییاش معتقدند غنیسازی در سطح بالا (تا ۶۰ درصد) هیچ توجیه معتبر غیرنظامی ندارد.
جمهوری اسلامی در حال حاضر حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت بمب در اختیار دارد.
به گزارش آکسیوس، آمریکا و اسرائیل در روزهای اخیر درباره اعزام نیروهای ویژه به داخل ایران برای بهدست آوردن و کنترل این ذخایر در مراحل بعدی جنگ، گفتوگو کردهاند.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۸ اسفند گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، معتقد است تهران هرچه بیشتر به توانایی هستهای نزدیک میشود. او این موضوع را غیرقابل قبول دانسته و همین امر به تصمیمش برای آغاز جنگ علیه تهران منجر شده است.
چرا نشست شورای دفاع میتواند به موضوع بمب اتمی مرتبط بوده باشد؟
چهار عامل نشان میدهد نشست شورای دفاع احتمالا به مرحله نهایی تصمیمگیری درباره ساخت سلاح هستهای مربوط بوده است.
نخست، ترکیب حاضران در جلسه نشانهای کلیدی است. حضور همزمان رییس پیشین و رییس فعلی سپند در کنار وزیر دفاع - که مافوق آنها محسوب میشود - نشان میدهد موضوع جلسه بیشتر به مسائل هستهای مربوط بوده تا عملیات میدانی.
اگر تمرکز جلسه بر جنگ بود، انتظار میرفت فرماندهان عملیاتی یا میدانی در آن حضور داشته باشند، نه مقامهای مرتبط با صنعت تسلیحات هستهای.
دوم، علی شمخانی ماهها پیش درباره سلاح هستهای بهطور علنی اظهارنظر کرده بود. او چهار ماه پیش از گزارش کشته شدنش، در مصاحبهای گفته بود اگر میتوانست به گذشته و دوران وزارت دفاع خود بازگردد، بمب اتمی میساخت.
سوم، جایگاههای شمخانی او را در مرکز هماهنگی میان چندین نهاد قرار میداد. او بهعنوان مشاور ارشد خامنهای و دبیر شورای دفاع، و همچنین وزیر دفاع پیشین، ارتباطات گستردهای با مقامهای وزارت دفاع، از جمله بخش مسئول توسعه تسلیحات ویژه یعنی سپند داشت.
همچنین از او بهعنوان فرماندهای ارشد یاد میشد که بر افسران سپاه پاسداران درگیر در توسعه تسلیحات هستهای نظارت داشت و حلقه اتصال این شبکهها با شخص خامنهای بود.
چهارم، شمخانی در یکی از آخرین اظهارات عمومی خود به شبکه المیادین لبنان گفته بود جنگ با آمریکا و اسرائیل اجتنابناپذیر است و جمهوری اسلامی باید برای آن آماده شود.
مجموع این عوامل میتواند نشان دهد نشستی که در این حمله هدف قرار گرفت، به مرحله نهایی تصمیمگیری درباره توسعه سلاح هستهای مرتبط بوده است.
با این حال مشخص نیست که آیا اسرائیل از ارتباط این نشست با بررسی احتمال ساخت سلاح هستهای آگاه بوده یا صرفا به این دلیل آن را هدف قرار داده که میدانسته مقامهای ارشد جمهوری اسلامی در آن حضور دارند.
نتانیاهو پنجشنبه ۲۸ اسفند در یک نشست خبری گفت: «نمیخواهم بگویم با چه کسی موافقم یا دقیقا چه کسانی قرار است آنجا رهبر باشند، اما فکر میکنم شاهزاده بهدنبال خیر مردم است.»
نخستوزیر اسرائیل ادامه داد: «او تلاش کرده مردم را برای یک دولت انتقالی دموکراتیک، مدرن و معتدل متحد کند. امیدوارم این اتفاق بیفتد، اما به نظر من هنوز برای قضاوت زود است.»
شاهزاده رضا پهلوی بارها تاکید کرده است برخلاف سیاستهای خصمانه جمهوری اسلامی، مردم ایران مشکلی با اسرائیل ندارند و پس از گذار از جمهوری اسلامی، روابط دو کشور میتواند در فضایی دوستانه و سازنده شکل بگیرد.
«جمهوری اسلامی قادر به غنیسازی اورانیوم و تولید موشکهای بالستیک نیست»
نتانیاهو در ادامه، اهداف سهگانه اسرائیل از کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی را برشمرد و گفت: «نابودی برنامه هستهای و برنامه موشکهای بالستیک حکومت ایران و فراهم کردن شرایطی تا مردم ایران سرنوشت خود را به دست بگیرند.»
او گفت: «اکنون پس از ۲۰ روز میتوانم به شما اعلام کنم: جمهوری اسلامی توانایی غنیسازی اورانیوم را ندارد و قادر به تولید موشکهای بالستیک نیست.»
نخستوزیر اسرائیل به کشته شدن شمار زیادی از مقامهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی در جنگ کنونی اشاره کرد و افزود: «اینها همان افرادی هستند که در سرکوب و کشتار گسترده نقش داشتهاند. فرقی نمیکند چه کسی جایگزین آنها شود. ما اطمینان حاصل میکنیم که ساختار آنها دوام چندانی نداشته باشد.»
نتانیاهو تاکید کرد طبق دستور او، ارتش اسرائیل و موساد اعضای سپاه پاسداران را حتی در داخل شهرها تعقیب میکنند و اکنون نیروهای حکومت «پراکنده و فراری» شدهاند.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرد تعداد زیادی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی گریختهاند و رهبری حکومت نیز دچار آشفتگی شده است.
اسکانت بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز خبر داد افرادی که از ساختارهای دولتی یا نظامی جمهوری اسلامی جدا شده و سرمایههای خود را به خارج از ایران منتقل کردهاند، اکنون تحت نظارت واشینگتن قرار دارند: «ما به دنبال آن هستیم. آن را پس میگیریم و به مردم ایران بازمیگردانیم.»
نتانیاهو: میتوانیم شرایط را برای انقلاب مردم ایران فراهم کنیم
نخستوزیر اسرائیل در نشست خبری پنجشنبه از وجود «نشانههای زیادی» درباره فروپاشی جمهوری اسلامی خبر داد و در عین حال تاکید کرد نمیتواند در رابطه با سقوط حکومت ایران قولی بدهد.
او اضافه کرد: «میتوانم بگویم ما در تلاش هستیم شرایطی ایجاد کنیم تا فروپاشی رخ دهد، اما ممکن است رژیم ایران زنده بماند و اگر چنین شود، بسیار ضعیفتر از قبل خواهد بود.»
نتانیاهو ادامه داد: «در نهایت به مردم ایران بستگی دارد که لحظه مناسب را انتخاب و در همان لحظه اقدام کنند.ما میتوانیم شرایط را فراهم کنیم، اما آنها باید بتوانند از این شرایط در زمان مناسب استفاده کنند.»
به گفته او، اسرائیل در حال انجام کارهای زیادی از آسمان است، اما «لازم است که یک مولفه زمینی نیز وجود داشته باشد».
اسرائیل در روزهای اخیر کوشیده است با هدف قرار دادن مقرهای نظامی و انتظامی و ایستهای بازرسی در سطح شهرها، توان سرکوب جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
کمال پنحاسی، سخنگوی فارسیزبان ارتش اسرائیل، ۲۷ اسفند تاکید کرد حملات این کشور به ایستهای بازرسی بسیج در ایران ادامه خواهد یافت.
وبسایت یورونیوز پنجشنبه ۲۸ اسفند نوشت در پی تداوم درگیریها و ایجاد اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت کاهش و قیمت آن بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
در همین حال، ایالات متحده برای مهار پیامدهای بحران کنونی، بخشی از تحریمهای مسکو را تعلیق کرده است.
بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک، روسیه تنها دو هفته پس از آغاز جنگ توانسته سود خود از صادرات نفت و بهطور کلی سوختهای فسیلی را بالا ببرد.
مسکو در ۱۵ روز ابتدایی ماه مارس (از ۱۰ تا ۲۴ اسفند) بهطور میانگین روزانه حدود ۳۷۲ میلیون یورو از صادرات نفت درآمد کسب کرد؛ رقمی که نسبت به میانگین روزانه ماه فوریه از رشد حدود ۱۴ درصدی حکایت دارد.
در مجموع، درآمد روسیه از صادرات نفت، گاز و زغالسنگ در این بازه زمانی به ۷.۷ میلیارد یورو رسید؛ یعنی حدود ۵۱۳ میلیون یورو در روز که در مقایسه با میانگین روزانه ۴۷۲ میلیون یورویی در ماه فوریه، ۸.۷ درصد افزایش داشته است.
۲۵ اسفند، نشریه فارین افرز نوشت کرملین برای نجات جمهوری اسلامی بهعنوان نزدیکترین متحدش در خاورمیانه عجلهای ندارد، جنگ ایران پیامدهای ناخواستهای دارد که در نهایت به سود مسکو تمام میشود.
تصمیم آمریکا برای تعلیق تحریمهای روسیه و واکنش اروپا
همزمان با ادامه تنشها در خاورمیانه، بهای نفت برنت ۲۸ اسفند به بیش از ۱۱۹ دلار در هر بشکه رسید.
وزارت خزانهداری آمریکا هفته گذشته مجوزی ۳۰ روزه برای خرید محمولههای نفتی روی دریای روسیه صادر کرد.
ایالات متحده همچنین معافیتی موقت برای هند در نظر گرفت تا این کشور بتواند نفت و فرآوردههای نفتی روی دریای روسیه را خریداری کند.
این تصمیم با مخالفت رهبران اروپایی روبهرو شده است، زیرا آنان معتقدند کاهش فشار تحریمها میتواند به افزایش درآمدهای مسکو و در نتیجه تقویت توان آن در جنگ علیه اوکراین بینجامد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با دفاع از این سیاست اعلام کرد معافیت روسیه از تحریمها «موقتی، محدود و ضروری» است و با هدف «تقویت ثبات در بازارهای جهانی انرژی و تلاش برای پایین نگه داشتن قیمتها» اعمال شده است.
بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک، هند و چین در مجموع نزدیک به سهچهارم درآمدهای نفتی روسیه را تامین میکنند؛ سهمی که نشاندهنده وابستگی قابل توجه مسکو به بازارهای آسیایی است.
در این میان، هند نقش پررنگتری ایفا کرده است. این کشور در فاصله اول تا پانزدهم مارس حدود ۱.۳ میلیارد یورو سوخت فسیلی از روسیه وارد کرد که معادل میانگین روزانه ۸۹ میلیون یورو است.
این رقم در مقایسه با میانگین روزانه حدود ۶۰ میلیون یورو در ماه فوریه، رشدی در حدود ۴۸ درصد را نشان میدهد.
یورونیوز در ادامه نوشت رهبران اروپایی، با وجود افزایش شدید قیمتها و خطر بروز بحران انرژی، همچنان بر حفظ تحریمهای سختگیرانه علیه مسکو تاکید دارند.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، همگی خواستار حفظ تحریمهای روسیه شدهاند.
در سوی دیگر، ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، تنها رهبر اروپایی بوده که خواستار تعلیق تحریمهای اتحادیه اروپا بر واردات انرژی از روسیه شده و دلیل آن را تهدید ناشی از جهش شدید قیمت انرژی عنوان کرده است.
