همزمان با هشدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به مقامهای جمهوری اسلامی درباره پیامدهای سرکوب اعتراضها، شماری از سیاستمداران و نهادهای بینالمللی با انتشار مواضعی جداگانه، از اعتراضهای مردمی در ایران حمایت کردند و نسبت به برخورد حکومت با معترضان هشدار دادند.
این واکنشها پس از آن مطرح شد که ترامپ جمعه ۱۲ دی و همزمان با ششمین روز اعتراضات سراسری در ایران، در حساب تروث سوشال اعلام کرد اگر نیروهای جمهوری اسلامی به معترضان مسالمتجو شلیک کنند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشند، ایالات متحده «برای نجات مردم» وارد عمل خواهد شد.
او با توصیف کشتار معترضان بهعنوان «رویه همیشگی» حکومت ایران افزود واشینگتن در چنین شرایطی واکنش نشان میدهد و تاکید کرد آمریکا در «حالت آمادهباش کامل» قرار دارد و برای اقدام آماده است.
انتقاد از انفعال دولتهای غربی
در ادامه واکنشها به حمایت ترامپ از معترضان در ایران،پریتی پتل، وزیر امور خارجه دولت سایه از حزب محافظهکار بریتانیا، در حساب ایکس خود، حکومت ایران را «سرکوبگر» توصیف کرد و گفت جمهوری اسلامی با اعمال خشونت شدید علیه شهروندانی که خواهان آزادی و مدارا هستند، به سرکوب مردم خود ادامه میدهد.
او افزود جمهوری اسلامی همزمان با نقض تحریمهای نفتی و پیشبرد برنامه هستهای خود، جامعه جهانی را به چالش میکشد و با فروش تسلیحات به متحدان خود و از طریق ارزهای دیجیتال، در تلاش برای دور زدن تحریمها است.
پتل با انتقاد از دولت بریتانیا افزود لندن باید سازوکار مکانیسم ماشه علیه حکومت ایران را «بهطور کامل» اجرا کند. او هشدار داد انفعال دولتهای غربی، تهدیدهای جمهوری اسلامی را تشدید میکند.
اعتراضات سراسری در ایران هفتم دی و پس از افزایش شدید قیمت دلار و طلا از بازار تهران آغاز شد و بهتدریج به شهرهای مختلف کشور گسترش یافت.
واکنشهای بینالمللی
در اسرائیل نیز، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در حمایت از مردم معترض اعلام کرد مردم ایران شایسته «زندگی آزاد و رها از دیکتاتوری» هستند. او تاکید کرد اسرائیل در کنار معترضان ایرانی ایستاده است.
کارل بیلدت، نایب رییس شورای روابط خارجی اروپا، اعتراضهای اخیر را «جدی» توصیف کرد و در حساب ایکس خود نوشت این اعتراضها نهتنها بهدلیل سقوط ارزش پول ملی و تورم، بلکه با شعارهای سیاسی در بازار تهران، که از مراکز سنتی مهم اقتصادی کشور است، گسترش یافته است.
دن شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل، نیز با اشاره به موضع ترامپ، در حساب ایکس خود از دموکراتها خواست حمایت خود از مردم ایران را بهصورت علنی بیان کنند.
او تاکید کرد حمایت از معترضان ایرانی باید یک موضوع «فراحزبی» باشد.
شاپیرو افزود دولت آمریکا باید با فراهم کردن دسترسی معترضان به اینترنت و آمادگی برای ارائه مشاوره و کمک در مسیر یک گذار احتمالی، حمایت عملیتری از مردم ایران نشان دهد.
نگرانی نهادهای حقوق بشری
در این میان، کمیسر عالی حقوقبشر سازمان ملل متحد نیز نسبت به تحولات ایران واکنش نشان داد.
ولکر تورک اعلام کرد گزارشهای مربوط به خشونت علیه معترضان را با نگرانی دنبال میکند و از مقامهای جمهوری اسلامی خواست به حقوق آزادی بیان، حق تجمع و تشکیل انجمنها احترام بگذارند.
همزمان، سازمان عفو بینالملل نیز با ابراز نگرانی از گزارشها درباره کشته شدن معترضان در ایران، از مقامهای جمهوری اسلامی خواست حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز را رعایت کنند.
این نهاد اعلام کرد در حال بررسی گزارشهای مربوط به استفاده «غیرقانونی از زور» علیه معترضان است و از درخواستها برای حقیقتیابی، عدالت و جبران خسارت حمایت میکند.
ادامه واکنشهای بینالمللی
همزمان، الی کوهانیم، معاون پیشین نماینده ویژه آمریکا در امور مبارزه با یهودستیزی، در شبکه اجتماعی ایکس درباره هشدار دونالد ترامپ به جمهوری اسلامی نوشت تفاوت میان ترامپ و دولت باراک اوباما که اعتراضات جنبش سبز سال ۱۳۸۸ را نادیده گرفت، آشکار است. او تاکید کرد اگر حکومت ایران به هشدار ترامپ توجه نکند، اقدامی «احمقانه» انجام داده است.
کوهانیم همچنین نوشت پیام ترامپ میتواند به مردم ایران انگیزه و شجاعت بیشتری بدهد تا به خیابانها بیایند. ترامپ پیشتر گفته بود اگر جمهوری اسلامی به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد، ایالات متحده برای نجات مردم اقدام خواهد کرد.
در بریتانیا، جیمز کلورلی، وزیر امور خارجه پیشین این کشور، در حساب ایکس خود نوشت جمهوری اسلامی در داخل ایران سیاست سرکوب و در خارج سیاست بیثباتسازی را دنبال کرده است. او تاکید کرد هر دو سیاست ناپایدار هستند و نتیجه معکوس میدهند.
کلورلی افزود مردم ایران شایسته احترام و حمایت جامعه جهانی هستند.
در اسرائیل، آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع پیشین و از مخالفان بنیامین نتانیاهو، با اشاره به سخنان ترامپ مبنی بر اقدام آمریکا در صورت شلیک به معترضان نوشت مطمئن است در چنین شرایطی اسرائیل نیز به این اقدام خواهد پیوست.
ترامپ پیشتر نیز وضعیت داخلی ایران را «بحرانی» توصیف کرده و گفته بود اقتصاد کشور «از هم پاشیده» و نارضایتی عمومی در حال افزایش است.
مقامهای دولت آمریکا نیز اعتراضهای اخیر را نشانه خشم «قابل درک» مردم از عملکرد جمهوری اسلامی دانستند و بر ادامه سیاست فشار حداکثری علیه حکومت ایران تاکید کردند.
لیندزی گراهام، دیگر سناتور جمهوریخواه، دوم ژانویه ۲۰۲۶ در شبکه اجتماعی ایکس، در پیامی در حمایت از موضع ترامپ نوشت در عرصه صلح و ایستادگی در برابر آنچه «جبهه شر» خواند، رییسجمهوری آمریکا در مسیری قرار دارد که او را از رونالد ریگان پیش خواهد انداخت.
گراهام در ادامه نوشت ایرانِ «ضعیف»، کشوری است که به گفته او توسط «نازیهای مذهبی» اداره میشود و این وضعیت حاصل تلاشهای ترامپ برای منزوی کردن اقتصادی جمهوری اسلامی و استفاده حسابشده از قدرت نظامی آمریکا است. او افزود زمان آن رسیده است که «ایران دوباره بزرگ شود.»
این سناتور جمهوریخواه همچنین نوشت تحت رهبری ترامپ و با همکاری متحدان آمریکا، میتوان نابودی حماس و حزبالله را در سال ۲۰۲۶ متصور بود؛ رخدادی که به گفته او راه را برای عادیسازی روابط میان عربستان سعودی و اسرائیل هموار میکند و «بزرگترین تحول خاورمیانه در هزاران سال گذشته» خواهد بود.
بر اساس گزارش وبسایت حقوق بشری هرانا، تاکنون دستکم هشت معترض در جریان این اعتراضها جان خود را از دست دادند.
از این تعداد، ایراناینترنشنال توانسته هویت چهار نفر شامل میرحسام خدایاریفرد از کوهدشت، داریوش انصاری بختیاروند از فولادشهر، خداداد شیروانی منفرد از مرودشت و شایان اسدالهی از ازنا را تایید کند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
