سخنان اخیر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره «برکات» تحریمهای بینالمللی با واکنشهای انتقادی روبهرو شده است. شماری از شهروندان تاکید کردند عراقچی و دیگر مقامهای حکومت، از دشواریهای اقتصادی و فشارهای معیشتی بر مردم بیخبرند.
محمد طبیبیان، اقتصاددان، در یادداشتی نوشت: «همه میدانیم جناب ایشان و جنابان در شرایط بدتر از این هم میتوانند خوب و فربه زندگی کنند. انصافا از جانب مردم صحبت نفرمایید. از خود مردم بپرسید و بگذارید با زبان خودشان از احوال خودشان بگویند.»
کاربران شبکههای اجتماعی نیز به سخنان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی واکنش نشان دادند.
کاربری با نام یوسف به افزایش قیمت دلار در روزهای اخیر اشاره کرد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برکت برای کاسبان رانت و مافیا است. برای مردم فقط فقر و گرسنگی میماند.»
کاربری با نام زاهدی نیز از سبک زندگی تجملاتی مسئولان جمهوری اسلامی گفت: «ما مردم در شرایط زندگی شعب ابیطالب هم قرار بگیریم، برای آقای عراقچی و دوستانش برکت دارد. وقتی فاصله طبقاتی مسئولین و مردم بیچاره هزاران پله فاصله داشته باشد، طرف خوشیهای بالانشینی را برکت میداند.»
کاربر دیگری با نام آزیتا صحبتهای عراقچی را «شرمآور» خواند و نوشت: «بهتر است از جانب ملت حرف نزنید. تحریم فقط فلاکت بوده. کدام برکت؟»
عراقچی چهارم دی در جمع فعالان اقتصادی اصفهان گفته بود: «ما بپذیریم که تحریم هست و بپذیریم که با تحریم هم میشود زندگی کرد.»
او اضافه کرده بود: «تحریم هزینههای خود را دارد. کسی نگوید که عراقچی نمیداند تحریم یعنی چه. من بهخوبی میدانم تحریم یعنی چه و هزینههایش یعنی چه. مشکلاتش را میدانم و برکاتش را نیز میدانم.»
بهدنبال سیاستهای ناکارآمد جمهوری اسلامی در زمینههای اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی طی دهههای اخیر، تورم افسارگسیخته، زندگی شهروندان بهویژه اقشار کمدرآمد را بهشدت تحت تاثیر قرار داده، نرخ ارز در ایران سیر صعودی به خود گرفته و قیمت کالاهای اساسی با جهشی بیسابقه روبهرو شده است.
مردم زیر خط فقر، اختلاسگران در رفاه
کاربری با نام حسین با انتقاد از عراقچی در ایکس نوشت: «واقعا تاسفبرانگیز است وزیری که همه تلاشش باید در جهت رفع تحریمها و محدودیتها علیه مردم ایران باشد، تحریمها را برکت میداند.»
او خطاب به وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی افزود: «در کدام آسمان سیر میکنید که صدای خرد شدن استخوانهای ملت در مقابل تحریمها را نمیشنوید؟»
کاربر دیگری با نام امیر به همزمانی افزایش قیمت ارز و طلا با سخنان اخیر عراقچی اشاره کرد و گفت: «مردم زیر خط فقر، اختلاسگران با لیموزین در رفاه. سکوت ما پذیرفتن این ظلم و فساد است.»
یک کاربر خطاب به عراقچی نوشت: «تحریم برای مردم یعنی صف دارو، بیکاری، فقر، استیصال و دلهره از بیمارستان. اگر تحریم برکت دارد، لطفا لیست سهمبرها را منتشر کنید.»
کاربری با نام نادر نیز تاکید کرد سخنان عراقچی برای مردمی که کمرشان زیر بار تحریم خم شده، «قابل هضم نیست».
او خطاب به عراقچی و سایر مقامهای حکومت ایران افزود: «شما اصلا دغدغه فکری ندارید؛ جایتان گرم و نرم است. البته باید میگفتید برکت تحریم نصیب مافیای دورزنندگان تحریم میشود، نه مردم.»
یک کاربر هم به طعنه نوشت: «ما چرا از این برکت سهم نداریم؟ اصلا چرا همه برکتها مال شماست؟»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
