تهران و چند کلانشهر ایران، پنجشنبه یکی از آلودهترین روزهای سال را تجربه کردند؛ شاخص آلودگی در برخی ایستگاههای تهران از مرز «بسیار ناسالم» عبور کرد و همزمان مشهد، اصفهان، ارومیه، تبریز، قم و شهرهای خوزستان نیز در وضعیت قرمز یا نارنجی قرار گرفتند.
مطابق دادههای سامانه پایش کیفی هوای کشور، کیفیت هوا در بسیاری از مناطق تهران پنجشنبه ششم آذر در محدوده ناسالم و حتی بسیار ناسالم قرار گرفت.
ایستگاه قرچک با شاخص ۲۱۹ و میدان فتح منطقه ۹ پایتخت با شاخص ۲۱۳ در وضعیت «بسیار ناسالم برای عموم» قرار گرفتند.
همچنین در سایر نقاط تهران، شاخص آلودگی هوا در محدوده «ناسالم برای عموم» گزارش شد.
شاخص کیفیت هوا پنج دسته اصلی دارد که بر اساس آن، از عدد صفر تا ۵۰، هوای پاک، از ۵۰ تا ۱۰۰، هوای سالم، بین ۱۰۰ تا ۱۵۰، هوای ناسالم برای گروههای حساس، از ۱۵۱ تا ۲۰۰، هوای ناسالم (برای همه)، از ۲۰۱ تا ۳۰۰ بسیار ناسالم و از ۳۰۱ تا ۵۰۰، شرایط کیفی هوا خطرناک محسوب میشود.
با وجود تشکیل جلسههای مدیریت بحران، اقدامات اتخاذ شده تنها به تعطیلی مدارس و دانشگاهها محدود شده است.
حسین صادقی، مدیرکل روابط عمومی و مرکز اطلاعرسانی وزارت آموزش و پرورش گفت که اگر شرایط فعلی و افزایش غلظت آلایندههای جوی ادامه پیدا کند و تعطیلی مدارس ضروری باشد، «مدرسه تلویزیونی جایگزین روشهای آموزش مجازی» خواهد شد.
او پنجشنبه درباره احتمال ادامهدار شدن تعطیلی بهدلیل آلودگی هوا و همچنین موضوع کندی اینترنت برای استفاده دانشآموزان از آموزشهای مجازی (شبکه شاد) گفت: «سیاست اصلی وزارت آموزش و پرورش و شخص وزیر، برگزاری حضوری کلاسهای درس است و کارشناسان و مسئولان این وزراتخانه هم باور دارند که این روش آموزشی اثربخشی زیادی را برای دانشآموزان به همراه دارد.»
آلودگی هوا در استانهای مختلف
در مشهد کیفیت هوا با ثبت شاخص ۱۶۰ در محدوده «ناسالم برای همه گروهها» قرار گرفت.
شاخص آلودگی هوا در ۲۴ ساعت گذشته در این شهر نیز ۱۵۳ ثبت شد که نشان میدهد این کلانشهر طی دو روز اخیر در شرایط قرمز قرار داشته است.
مناطق صدف، امامیه و چمن در محدوده نارنجی قرار دارند اما سایر نقاط مشهد وضعیت قرمز را تجربه میکنند.
در اصفهان، میانگین شاخص هوا تا ساعت هشت صبح پنجشنبه به ۱۵۹ رسید. ایستگاههای ۲۵ آبان، خیابان پروین، دانشگاه صنعتی، رهنان، زینبیه، سپاهانشهر، فرشادی، فیض، میرزا طاهر، هزار جریب و کاوه، شاخصهایی بین ۱۶۰ تا ۱۸۸ را ثبت کردهاند.
همچنین قهجاورستان با شاخص ۲۹۷ یکی از آلودهترین نقاط ایران شد و وضعیت «بسیار خطرناک» را تجربه کرد.
در ارومیه هم شرایط بحرانی است و شاخص ۲۵۰ که صبح پنجشنبه ثبت شد، هوای این شهر را برای سومین روز متوالی در وضعیت «بسیار ناسالم» قرار داد.
در تبریز، کیفیت هوا در وضعیت ناسالم قرار گرفت و شاخص آلودگی هوا در این کلانشهر با عدد ۱۵۹ در محدوده قرمز ثبت شد.
اداره هواشناسی آذربایجان شرقی اعلام کرده است روند افزایشی آلودگی در تبریز تا یکشنبه ادامه خواهد داشت.
۱۶ شهر خوزستان هوای ناسالم دارند
در خوزستان، آلودگی به شکل گستردهتری گزارش شده و بر اساس دادههای سامانه پایش کیفی هوا، ۱۶ شهر این استان در وضعیت قرمز و نارنجی قرار دارند.
شهرهای آبادان، اهواز، بهبهان، کارون، خرمشهر، سوسنگرد، شادگان، ماهشهر، ملاثانی و هویزه، همگی در محدوده قرمز و ناسالم برای همه گروهها ثبت شدهاند.
شهرهای آغاجاری، امیدیه، اندیمشک، دزفول و شوشتر نیز در وضعیت نارنجی قرار گرفتهاند و میزان آلودگی هوا برای گروههای حساس نامناسب گزارش شده است.
مراکز بهداشت در خوزستان هشدار دادهاند که کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و ریوی باید فعالیتهای طولانی در فضای باز را کاهش دهند.
صنعت آلوده خودروسازی
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در واکنش به آلودگی هوا در ایران گفت: «خودروهای فرسوده در آلودگی هوا نقش زیادی دارند اما خودروهای ملی هم چندان خوب نیستند. کاش به طور کلی خودروسازها بساطشان را جمع میکردند. اکنون قطعات را از چین وارد میکنند و ای کاش همان خودروهای برقی را وارد میکردند.»
او افزود: «اکنون نه تنها مشکل ما خودروهای فرسوده است، بلکه خودروهای نو هم با مصرف سوخت بسیار بالا مشکل ایجاد میکند.»
این مقام وزارت بهداشت تاکید کرد: «باید از مردم بهخاطر عملکرد و اینکه این بلاها را سرشان میآوریم، عذرخواهی کنیم. وضعیت آلودگی هوا بهگونهای است که دیگر نیاز به اندازهگیری و محاسبه ندارد؛ بهجای اینکه بگوییم کارمان را خوب انجام دادهایم، باید بگوییم مردم، شرمنده هستیم.»
آلودگی گسترده هوا در تهران و چندین شهر بزرگ کشور بر نگرانیها نسبت به اثرات بلندمدت سلامت عمومی افزوده است و کارشناسان تاکید میکنند بدون تغییرات اساسی در مدیریت منابع آلاینده، چنین روزهایی دوباره و دوباره تکرار خواهند شد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
