یوسی کوهن، رییس پیشین موساد، اعلام کرد که با توجه تجربیات طولانیاش در مورد جمهوری اسلامی باور دارد «تغییر رژیم ضروری است» و «این ضرورت تنها به خاطر منافع جهان نیست بلکه به خاطر مردم ایران است که در داخل کشور خواهان تغییرند.»
کوهن یکشنبه ۳۰ شهریور در گفتوگویی با فرید زکریا در شبکه سیانان گفت: «ممکن است حکومت [ایران] ظاهری مذهبی داشته باشد یا برخی از رهبران آن مذهبی باشند، اما مردم دیگر نمیخواهند زندگیشان زیر فرمان یک دیکتاتوری اداره شود.»
این اولین بار نیست که کوهن از «تغییر رژیم» در ایران سخن میگوید.
در تیرماه گذشته و در جریان جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل، او در مصاحبه با کانال ۱۲ اسرائیل خواستار سرنگونی کامل رژیم ایران شد و گفت: «به نخستوزیر [اسرائیل] و جهان روشنفکر توصیه میکنم از این فرصت استثنایی برای فروپاشی کامل رژیم استفاده کنند. بهنظرم اطلاعات لازم برای این هدف در دسترس است.»
رییس پیشین موساد درباره این اظهاراتش در مصاحبهای با کانال ۱۲ گفت: «من گفتم پس از حمله ترکیبی بسیار موفق اسرائیل و آمریکا که با بی-۲ دنبال شد باید تا ته قضیه پیش رفت. من گفتم باید جلو برویم و همین حالا رژیم را ساقط کنیم. به نظر من آن لحظه احتمالا ضعیفترین نقطه رژیم ایران در سالهای اخیر بود.»
در جریان جنگ، نخستوزیر، رییسجمهوری و وزیر خارجه اسرائیل اعلام کردند که تغییر رژیم بخشی از برنامههای رسمی اسرائیل نیست، هرچند چنین نتیجهای مطلوب است.
دونالد ترامپ، ريیسجمهور یآمریکا نیز اول تیر، از تغییر حکومت در ایران حمایت کرد و گفت چنین تغییری میتواند به توسعه این کشور منجر شود.
کشندگی ترکیب اطلاعات انسانی با فناوری
یوسی کوهن در گفتوگوی یکشنبه ۳۰ شهریور خود با سیانان در مورد نفوذ اسرائیل در جمهوری اسلامی و استفاده همزمان از فنآوری و نیروی انسانی در این زمینه گفت: «اطلاعات انسانی نفوذپذیرترین عنصری است که میتوان به دست آورد. ترکیب اطلاعات انسانی با فناوری تاثیر و کشندگی بسیار بیشتری دارد.»
کوهن افزود: «اگر منبعی از درون داشته باشید که کاملا جذب شده و دقیقا میداند شما چه میخواهید او میتواند با رییس ستاد یا هر رهبر یا فرمانده نظامی یا عضو سپاه پاسداران کار کند و درهای بسیاری را بگشاید.»
او تاکید کرد: «شدت و ابزارهایی که بر اساس چنین منبعی و فناوری میتوان به کار گرفت بسیار فراتر از کارایی هر یک بهتنهایی است. فکر میکنم اقدامی که موساد انجام داده و همچنان ادامه میدهد ایجاد همین نوع ترکیب است.»
شروع برقآسای جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی که با حمله ناگهانی به فرماندهان عالیرتبه سپاه و رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی صورت گرفت، میزان نفوذپذیری اطلاعاتی جمهوری اسلامی را به نمایش گذاشت.
پیشتر رسانهها گزارش دادند که جنگ ۱۲ روزه بزرگترین عملیات تاریخ موساد بود و این سازمان ۱۰۰ مامور خود را به داخل ایران اعزام کرد تا سکوهای پرتاب موشک و پدافند جمهوری اسلامی را نابود کنند.
کوهن گفت: «ما تاکنون نتوانستهایم همه اهداف خود را بهطور کامل محقق کنیم. خود رژیم و متحدانش مانند گروههای انقلابی و نهادهای مذهبی نفوذ و قدرت عظیمی در نیروی انتظامی و سپاه پاسداران دارند و از این قدرت برای سرکوب شهروندان خود استفاده میکنند.»
او با این حال تاکید کرد که «رژیم شکننده است و در واکنش تلاش میکند سرکوب را افزایش دهد تا خود را قویتر نگه دارد.»
جمهوری اسلامی پس از جنگ اخیر با اسرائیل، سرکوبها در ایران را شدت بخشیده و تعدادی از شهروندان را به اتهام «جاسوسی» برای اسرائیل اعدام کرده است.
در آخرین مورد، بابک شهبازی، زندانی سیاسی در زندان قزلحصار کرج ۲۶ شهریور با اتهام «افساد فیالارض از طریق محاربه و جاسوسی برای اسرائیل» اعدام شد.
با پخش مستند کامل کانال ۱۳ اسرائیل از جزییات عملیات «طلوع شیران» که پیشتر بخش کوتاهی از آن منتشر شده بود، روشن شد جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی بزرگترین عملیات تاریخ موساد بوده است.
بر اساس این گزارش، ماموران آموزشدیده موساد سامانههای موشکی سنگینی را که مخفیانه به ایران منتقل شده بود، مستقر کردند و از این طریق، سکوهای پرتاب موشکهای بالستیک و سامانههای ضد هوایی ایران را هدف گرفتند.
این عملیات از نظر گستردگی (حضور بیسابقه این تعداد مامور در یک ماموریت) و از نظر پیچیدگی، اقدامی بیهمتا توصیف شده؛ چرا که کنترل تسلیحات پیشرفته به افراد غیراسرائیلی سپرده شده بود.
«حمله میکنیم، حتی اگر آمریکا مخالف باشد»
در گزارش شبکه ۱۳ مصاحبههایی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، گیدئون سعار، وزیر خارجه و تساحی هنگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل، پخش شد که درباره جزییات حملات شبانه ۲۳ خرداد به شخصیتها و مراکز جمهوری اسلامی در خاک ایران سخن گفتند.
در بخشی از این مستند، نتانیاهو گفت: «به مجموعه امنیتی اسرائیل گفتم ما پروژه هستهای جمهوری اسلامی را تا جایی که بتوانیم نابود میکنیم. منتظر چراغ سبز آمریکا نمیمانیم و حتی اگر مخالفت هم بکنند، برای ما اهمیتی ندارد.»
جمعبندی این مصاحبهها نشان میدهد امید به دخالت آمریکا برای نابودی تاسیسات زیرزمینی فردو، تلاش برای یافتن فرصتی جهت کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بهعنوان هدف ثانویه، بیثبات کردن حکومت در تهران و نیز کوشش برای واداشتن ساکنان تهران به ترک پایتخت، از اهداف جنگ ۱۲ روزه بوده است.
سطح محرمانگی
سطح محرمانگی عملیات از لابهلای مصاحبهها پیداست. در قسمتی از مستند، وزیر خارجه اسرائیل گفت: «دوستی داشتم که دخترش قرار بود همان هفته ازدواج کند. من درباره مراسم عروسی صحبت میکردم در حالی که میدانستم دیگر برگزار نخواهد شد.»
حتی نتانیاهو نیز خانواده خود را در جریان حمله قرار نداده بود. او با اشاره به اینکه پسرش قرار بود چند روز بعد از آغاز جنگ ازدواج کند، گفت: «البته همسرم میدانست که اقدامات امنیتی ضروری در پیش است. او میتوانست حدس بزند، اما هیچکس چیزی نمیدانست.»
به گزارش کانال ۱۳، در تابستان سال ۲۰۲۳ و پیش از حمله هفتم اکتبر حماس، نیروی هوایی اسرائیل واحد اطلاعاتی تازهای تاسیس کرد تا تهدید جمهوری اسلامی را جدیتر دنبال کند.
امنیت خلبانان اسرائیلی
گیلاد کینان، رییس عملیات نیروی هوایی اسرائیل، درباره امنیت خلبانان این کشور در جنگ ۱۲ روزه گفت طبیعی بود که نگرانیهایی درباره کشته شدن یا سرنگونی خلبانان وجود داشته باشد.
او ادامه داد: «ما مطمئن بودیم که اگر خلبان یا ناوبر سرنگون شود، میدانیم چطور به او دسترسی پیدا کنیم. مساله این بود که آیا میتوانیم آنها را بیرون بکشیم یا نه.»
جمهوری اسلامی پیشتر اعلام کرده بود یک جنگنده اسرائیلی را سرنگون و خلبان آن را که در رسانههای رسمی بر «زن» بودن او تاکید میشد، به اسارت گرفته است؛ ادعایی که هیچگاه به اثبات نرسید.
کینان افزود جمهوری اسلامی جتهایش را در جنگ ۱۲ روزه به پرواز درنیاورد، زیرا بیم داشت هواپیماهای خودی با موشکهای زمینبههوا منهدم شوند.
رییس عملیات نیروی هوایی اسرائیل همچنین تایید کرد سربازانی هم «جایی» روی زمین درگیر عملیات بودند، اما توضیحات بیشتری در این خصوص ارائه نداد.
یک افسر دیگر که مسئول برنامهریزی این عملیات بود، گفت نیروهایی در «خاورمیانه» حضور داشتند، اما تایید نکرد که این حضور در داخل خاک ایران بوده یا در کشوری دیگر.
اشتباه محاسباتی دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی
گزارش شبکه ۱۳ همچنین شامل صورتجلسات نشستهای کابینه پیش و در طول جنگ است.
چند ساعت قبل از آغاز جنگ، یک مقام ارشد امنیتی به وزیران کابینه گفت دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی متوجه نشانههای حمله احتمالی اسرائیل شده، اما گمان میکند آمریکا اسرائیل را برای آغاز مذاکرات جدید هستهای مهار خواهد کرد.
تساحی هنگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل گفت نگرانیهایی وجود داشت که توییت ساعت ۲ بامداد مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، مقامهای حکومت ایران را از عملیات آگاه کند.
او نوشته بود: «در سفارت آمریکا در اورشلیم هستیم و اوضاع را از نزدیک دنبال میکنیم. تمام شب اینجا خواهیم ماند. برای صلح اورشلیم دعا کنید.»
کمی بعد ترامپ هم در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت ارتش آمریکا «در روزهای آینده بر شکوه خواهد افزود».
«عروسی خونین»
وقتی فرماندهان نیروی هوایی جمهوری اسلامی بهتدریج متوجه شدند که عملیات بزرگی در جریان است، در مراکز فرماندهی گرد آمدند.
یکی از مقامهای اسرائیلی این وضعیت را «عروسی خونین» توصیف کرد؛ عبارتی برگرفته از مجموعه «بازی تاج و تخت» برای اشاره به قتلعام.
پیشتر یک مقام امنیتی اسرائیل در مصاحبه با فاکسنیوز گفت اسرائیل با عملیات فریب، فرماندهان ارشد نیروی هوافضای سپاه پاسداران، از جمله امیرعلی حاجیزاده، را به حضور در یک جلسه مخفی در پناهگاه زیرزمینی ترغیب کرد و سپس با حملهای دقیق آنها را هدف قرار داد.
ارتش اسرائیل تایید کرد این جلسه برای هماهنگی در خصوص حمله احتمالی به اسرائیل برگزار شده بود.
یک مقام نیروی هوایی اسرائیل گفت: «ما ظرف ۴۸ ساعت فهمیدیم که آسمان تهران در اختیار ماست.»
«باید ترامپ را تحت تاثیر قرار دهیم»
بر اساس مستند شبکه ۱۳، هنگامی که جمهوری اسلامی ضد حمله را آغاز کرد، برخی وزیران نگران بودند ترامپ تصاویر ویرانی در برخی شهرهای اسرائیل را ببیند.
آریه دری، رهبر حزب «شاس»، در دومین روز جنگ گفت: «ترامپ نباید این انفجارها را در اسرائیل ببیند. ممکن است اوضاع بدتر شود.»
اما ران درمر، وزیر امور راهبردی، پاسخ داد: «برعکس، من فکر میکنم این تصاویر به نفع ماست. اگر آسیبی دیده نشود، او چگونه برای افکار عمومی توضیح دهد که چرا سوخترسان اعزام میکند و چرا چند روز بعد دستور خواهد داد ارتش آمریکا وارد عمل شود؟»
نتانیاهو با این سخنان موافق بود و به وزیران گفت: «نمایش آتش و رنگ مهمتر از چیزهای دیگر است. باید امشب مخازن سوخت، یک مرکز بسیج و موارد دیگر را بزنیم. این همان چیزی است که ترامپ را تحت تاثیر قرار میدهد و وادارش میکند وارد عمل شود.»
یکشنبه ۲۵ خرداد مخازن سوخت تهران از جمله انبار نفت شهران و تاسیسات گازی سواحل جنوبی ایران هدف حملات اسرائیل قرار گرفت.
گزارشهای متعددی نیز از حملات به پایگاههای بسیج در نقاط مختلف کشور منتشر شد.
خامنهای هدف اولیه عملیات نبود، اما به هدف بدل شد
وزیر دفاع اسرائیل در این مستند گفت رهبران این کشور درباره هدف قراردادن خامنهای صحبت کردند، گرچه این اقدام جزو اهداف رسمی جنگ نبود.
کاتز افزود: «اگر فرصتی پیش میآمد، او را هم میزدیم. اما او به عمق زمین رفت و دسترسی به او ممکن نبود.»
وقتی از نتانیاهو پرسیده شد آیا خامنهای بهطور مشخص هدف این عملیات بود، پاسخ داد: «رژیم او میخواهد ما را نابود کند. دلیلی نمیبینم که او مصون باشد.»
اسرائیل میگوید حملات همهجانبهاش علیه فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هستهای، سایتهای غنیسازی اورانیوم و برنامه موشکی بالستیک حکومت ایران برای جلوگیری از تحقق نقشه جمهوری اسلامی جهت نابودی اسرائیل ضروری بود.
جمهوری اسلامی هنوز مواد هستهای دارد
مسئول عملیات ارتش اسرائیل در مصاحبه با شبکه ۱۳ اعلام کرد بسیاری از سایتهای هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه هدف قرار گرفت، اما تنها «بخشی» از ذخایر هستهای تهران آسیب دید.
بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران پیش از جنگ ۱۲ روزه هشدار داده بودند تهران به اندازه کافی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای ساخت دستکم ۱۰ بمب هستهای کافی باشد.
با گذشت دو روز از تصمیم شورای امنیت برای آغاز روند بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه حکومت ایران، واکنشها به آن همچنان ادامه دارد.
علی کشوری، عضو هیات رییسه کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی، یکشنبه ۳۰ شهریور گفت تحریمهای همهجانبه از سوی آمریکا و اروپا از سالها پیش اعمال میشود و به همین دلیل، تهران راه مقابله با تحریمها را «بهخوبی میداند».
حامد یزدیان، نماینده اصفهان در مجلس، نیز گفت جمهوری اسلامی «حق پاسخگویی متناسب نسبت به اقدام غیرقانونی» سه کشور اروپایی و شورای امنیت در بازگرداندن تحریمها را دارد.
او به اینکه اقدام «متناسب» تهران چه خواهد بود اشارهای نکرد، اما در این مدت شمار دیگری از نمایندگان مجلس و رسانههای حکومتی فهرستی از اقدامات تلافیجویانه مدنظر خود را برشمردهاند.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، گفت «خروج از انپیتی، اتخاذ سیاست ابهام و در نهایت آزمایش بمب اتمی» تنها گزینههایی است که میتواند جمهوری اسلامی را از سرنوشت عراق و لیبی محفوظ بدارد.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز تاکید کرد ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سایتهای هستهای آسیبدیده ممنوع است.
خروج از انپیتی
روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده علی خامنهای، از دولت خواست هرچه زودتر از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) خارج شود.
فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، هشدار داد جمهوری اسلامی برای هر سناریویی از جمله «خروج از توافق با آژانس و حتی بررسی جدی خروج از انپیتی» آماده است.
حسینعلی حاجیدلیگانی، عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، هم در واکنش به فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «باید مصوبهای در مجلس داشته باشیم تا سران کشورهای اروپایی را بهعنوان سران تروریستی معرفی کنیم.»
او اضافه کرد مجلس «گزینههای متفاوتی دارد که بهموقع اعلام خواهد شد» و یکی از این گزینهها میتواند خروج از انپیتی باشد.
با وجود شمار فراوان چنین اظهارنظرهایی، برخی چهرههای دیپلماتیک جمهوری اسلامی میکوشند این مواضع را «غیردولتی» یا «شخصی» جلوه دهند.
هادی طحان نظیف، سخنگوی شورای نگهبان، در نشست خبری ۲۹ شهریور خود گفت: «تاکنون صحبتی برای حضور شورای نگهبان در مجلس جهت تصمیمگیری نهایی برای خروج از انپیتی مطرح نشده است.»
قطع همکاری با آژانس
شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی شامگاه ۲۹ شهریور خبر داد: «با وجود همکاریهای وزارت امور خارجه با آژانس و همچنین ارائه طرحهایی برای حل و فصل موضوع، با اقدامات کشورهای اروپایی عملا مسیر همکاری با آژانس دچار تعلیق خواهد شد».
شورای عالی امنیت ملی همچنین به وزارت خارجه ماموریت داد در چارچوب تصمیمات این نهاد، «برای حفظ منافع ملی کشور به رایزنیهای خود ادامه دهد».
پیشتر در ۲۱ شهریور، وزارت خارجه آمریکا هشدار داده بود اگر در نهایت بر سر پرونده هستهای حکومت ایران توافقی حاصل نشود، واشینگتن تهران را «پاسخگو» خواهد کرد.
حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شامگاه ۲۹ شهریور اذعان کرد فعال شدن مکانیسم ماشه قطعا بر زندگی مردم ایران تاثیر میگذارد، اما میزان آن به متن قطعنامه بستگی دارد.
او در عین حال افزود واکنشهای فعلی بازار به فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل «هیجانی» است.
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ۲۰ مرداد در نامهای محرمانه به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده بود که فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند موجب توقف فروش نفت ایران، وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی، رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور شود.
با وجود هشدار کارشناسان و ناظران در خصوص تبعات اقتصادی و سیاسی شدید فعالسازی مکانیسم ماشه، مسعود پزشکیان کوشید این رویداد را کماهمیت جلوه دهد.
پزشکیان ۲۹ شهریور گفت: «آنها میتوانند نطنز و فردو را بزنند، اما آدمها هستند که آنها را میسازند و خواهند ساخت. نمیتوانند جلوی ما را بگیرند.»
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز گفت: «بازگشت تحریمها غیرقانونی است. تفاهم قاهره نابود شده و دیگر دلیلی برای ماندن در انپیتی وجود ندارد.»
او افزود جمهوری اسلامی باید رآکتور ۴۰ مگاواتی اراک را بازطراحی کند و ماشینهای نسل جدید سانتریفیوژ را بسازد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۸ شهریور در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
پیشتر کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه، گفته بود در صورت فعالسازی مکانیسم ماشه، اجرای تفاهمنامه اخیر حکومت ایران و آژانس متوقف خواهد شد.
تهدید به ساخت بمب اتمی
تهدیدهای مقامهای جمهوری اسلامی از خروج از پیمانها فراتر رفت و شماری از نمایندگان مجلس صراحتا خواهان ساخت بمب اتمی شدند.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، با اشاره به روند بازگشت تحریمها در شبکه ایکس نوشت: «بارها گفتهام و اکنون صریحتر تکرار میکنم که تنها راه حفظ تمامیت ارضی و امنیت ملی ایران، دستیابی به سلاح هستهای است.»
محمد منان رئیسی، نایب رییس کمیسیون عمران مجلس، نیز خواستار خروج تهران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای شد.
او گفت: «اگر قرار است با اتهام دروغین سلاح هستهای دوباره تحت تحریمهای سازمان ملل قرار بگیریم، چرا باید در این جنگل بیدر و پیکر که حرف اول و آخر در آن فقط حرف زور است، از داشتن سلاح هستهای محروم باشیم؟»
تهدیدها و اظهاراتی از این دست در گذشته پیامدهایی برای تهران به همراه داشته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سوم شهریور ویدیوی سخنان دو سال پیش علی مطهری، نایبرییس پیشین مجلس، در مورد هدف مخفیانه جمهوری اسلامی برای تولید بمب اتمی را در شبکه اجتماعی تروث سوشال بازنشر کرد.
مطهری اردیبهشت ۱۴۰۱ در مصاحبهای ویدیویی گفته بود: «از همان ابتدا که وارد فعالیت هستهای شدیم، هدفمان ساخت بمب و تقویت قوای بازدارنده بود اما نتوانستیم محرمانه بودن این مساله را حفظ کنیم.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به بازنشر سخنان او از سوی ترامپ، مطهری را یک «شهروند عادی» خواند.
جمهوری اسلامی در سالهای گذشته همواره تلاش خود را برای ساخت بمب اتمی انکار کرده و فعالیتهای هستهایاش را «صلحآمیز» خوانده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران پیش از جنگ ۱۲ روزه هشدار داده بودند تهران به اندازه کافی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای ساخت دستکم ۱۰ بمب هستهای کافی باشد.
