به گزارش واشینگتنپست، زمانی که اسرائیل روز سهشنبه اعلام کرد به رهبران حماس در قطر حمله کرده است، موساد در بیانیههای رسمی نقشی نداشت. والاستریت ژورنال نیز نوشت که اسرائیل با استفاده از موشکهای بالستیک هواپرتاب از فراز دریای سرخ، رهبران سیاسی حماس در دوحه قطر را هدف قرار داد.
منابع مطلع اسرائیلی گفتند این نهاد اطلاعاتی پیشتر طرحی برای اجرای عملیات زمینی جهت ترور رهبران حماس آماده کرده بود اما دیوید بارنیا، رئیس موساد، با اجرای آن مخالفت کرد. او هشدار داد چنین اقدامی میتواند روابطی را که طی سالها با مقامهای قطری برای ایفای نقش میانجی میان اسرائیل و حماس ساخته شده، نابود کند.
مخالفت موساد باعث شد عملیات به شیوه دیگری انجام شود. اسرائیل به جای استفاده از نیروهای زمینی، ۱۵ جنگنده اعزام کرد که ۱۰ موشک شلیک کردند. به گفته حماس، این حمله نتوانست رهبران اصلی از جمله خلیل الحیه را هدف قرار دهد و در عوض چند تن از بستگان و همراهان هیئت حماس و یک افسر قطری کشته شدند.
مقامات اسرائیلی هنوز نتیجه نهایی را اعلام نکردهاند، اما منابع آگاه گفتند بلافاصله مشخص بود «اسرائیل به اهداف اصلی خود نرسیده است.»
به نوشته واشینگتنپست، مخالفت موساد تنها مخالفت نبود. ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز زمانبندی حمله را خطرناک میدانست و بیم آن را داشت که مذاکرات آزادی گروگانها متوقف شود. با این حال، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل و رون درمر، وزیر امور راهبردی، از تصمیم نتانیاهو حمایت کردند. نیتزان آلون، افسر ارشد ارتش و مسئول مذاکرات گروگانها، حتی به جلسه تصمیمگیری دعوت نشد زیرا مقامهای سیاسی میدانستند او مخالفت خواهد کرد.
نتانیاهو و حامیانش گفتند حمله به دوحه به دلیل یک «پنجره فرصت نادر» انجام شد، زمانی که طراحان حمله ۷ اکتبر در یک مکان جمع شده بودند. آنها همچنین این حمله را پاسخی به عملیات مسلحانه حماس در اورشلیم که شش غیرنظامی اسرائیلی را کشت و کمینی در غزه که چهار سرباز اسرائیلی را کشت، توصیف کردند.
واشینگتنپست نوشت برخی مقامهای اسرائیلی معتقدند روابط با قطر به مرور ترمیم خواهد شد، همانطور که پس از موج ترورهای دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ علیه عاملان حمله مونیخ، اسرائیل توانست از اعتراضات بینالمللی عبور کند. بارنیا نیز پیشتر تاکید کرده بود موساد «متعهد به تسویهحساب با عاملان حملات ۷ اکتبر» است.
با این حال، قطر این حمله را «تروریسم دولتی» و خیانت به روند میانجیگری خواند و اعلام کرد نقش خود در مذاکرات بعدی را بازنگری خواهد کرد.
چند روز پیش از این حمله، آمریکا طرحی تازه ارائه داده بود که بر اساس آن، آزادی ۴۸ گروگان اسرائیلی در برابر نظارت مستقیم دونالد ترامپ بر مذاکرات آتشبس و خلع سلاح حماس انجام میشد.
گفته میشود این طرح میان مقامهای حماس بازتاب مثبتی داشت اما اسرائیل پیش از دریافت پاسخ رسمی، عملیات در دوحه را اجرا کرد.
نتانیاهو در واکنش به انتقادها، قطر را متهم کرد که به حماس «پناه و پول» داده و هشدار داد: «یا آنها را اخراج کنید یا به عدالت بسپارید، در غیر این صورت ما اقدام خواهیم کرد.»
به نوشته واشینگتنپست، قطر سالهاست به درخواست اسرائیل و آمریکا میزبان دفتر حماس بوده و در میانجیگریهای پیشین نقش داشته است. حتی در سال ۲۰۱۸ توافقی میان نتانیاهو و قطر انجام شد که براساس آن دوحه پول نقد به غزه ارسال کند و موساد نیز دفتری در دوحه برای مدیریت این روابط باز کند.
پس از حمله ۷ اکتبر، نمایندگان موساد بارها به دوحه سفر کردند و نقش فعالی در مذاکرات غیرمستقیم برای آزادی گروگانها داشتند. اکنون اما حمله به قطر این روند را در هالهای از ابهام قرار داده و موجی از محکومیتهای بینالمللی علیه اسرائیل به راه انداخته است.
جنگندههای اسرائیل با موشکهای بالستیک از دریای سرخ به دوحه حمله کردند
در گزارشی دیگر، والاستریت ژورنال نوشت که اسرائیل سهشنبه گذشته، با استفاده از موشکهای بالستیک هواپرتاب از فراز دریای سرخ، رهبران سیاسی حماس در دوحه قطر را هدف قرار داد. این عملیات تنها دقایقی پیش از آغاز به اطلاع ارتش آمریکا رسید و به گفته مقامهای واشینگتن، هیچ فرصتی برای توقف آن باقی نگذاشت.
بر اساس این گزارش، هشت جنگنده اف-۱۵ و چهار فروند اف-۳۵ اسرائیلی به آسمان دریای سرخ اعزام شدند و از آنجا موشکها را شلیک کردند؛ موشکهایی که از فراز عربستان به فضا رفتند و سپس به سمت دوحه فرود آمدند.
منابع آمریکایی گفتند اسرائیل تنها چند دقیقه قبل از حمله، ارتش ایالات متحده را مطلع کرد، آن هم بدون ذکر هدف دقیق. با این حال، حسگرهای فضایی آمریکا مسیر موشکها را ردیابی و مقصدشان را تایید کردند.
هشدار واشینگتن به دوحه اما زمانی رسید که موشکها به هدف اصابت کرده بودند. یک مقام ارشد دفاعی آمریکا این اقدام را «کاملاً غیرقابل تصور» خواند.
حمله اسرائیل دقیق اما محدود بود. به گفته منابع حماس، رهبران اصلی از جمله خلیل الحیه و زاهر جبارین کشته نشدند و تنها چند تن از دستیاران و بستگان آنان همراه با یک افسر قطری جان باختند.
منابع عربی افزودند رهبران حماس در نزدیکی محل جلسه بودند و برخی زخمی و به بیمارستان منتقل شدند. خبرنگار والاستریت ژورنال که از محل بازدید کرده، گزارش داده است که بخشی از ساختمان، بهویژه طبقه میانی، ویران شده اما سایر بخشها تقریباً سالم ماندهاند؛ نشانهای از دقت بالای موشکهای اسرائیلی با کلاهکهای کوچک.
این حمله در حالی صورت گرفت که رهبران حماس در حال بررسی آخرین پیشنهاد آمریکا برای آتشبس در غزه بودند.
جزئیات عملیات همچنین توانایی اسرائیل برای اجرای حملاتی در فواصل طولانی با دقت بالا را برجسته کرد. گزارشهای اطلاعاتی آمریکا که در سال ۲۰۲۴ افشا شد، نشان داده بود اسرائیل سامانه موشکهای بالستیک هواپرتاب «افق طلایی» و «راکس» را در پایگاه هوایی حتسریم در صحرای نقب مستقر کرده است.
تحلیلگران معتقدند این حمله، وجهه اسرائیل را بهشدت در سطح جهانی مخدوش کرده و در منطقه نیز هراس از اقدامات غیرقابل پیشبینی آن را افزایش داده است.
عوفر گوترمن، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو گفت: «این حمله اسرائیل را بهعنوان کشوری یاغی معرفی میکند که به قوانین و هنجارهای بینالمللی بیاعتناست.»
رهبران عرب از این حمله خشمگین شده و اعلام کردهاند بهزودی نشست اضطراری در دوحه برگزار خواهند کرد.
در همین حال، مقامهای آمریکایی هشدار دادهاند که این اقدام ممکن است تلاشهای واشینگتن برای ایجاد سامانه دفاع هوایی مشترک میان اسرائیل و کشورهای عربی علیه حکومت ایران را با مانع جدی مواجه کند؛ آن هم در شرایطی که نیروهای آمریکایی همزمان در مصر رزمایشی مشترک با قطر، عربستان و دیگر شرکای منطقهای در حال اجرا بودند.
در بیانیه شورای امنیت سازمان ملل که پنجشنبه ۲۰ شهریور و پیش از برگزاری نشست منتشر شد و هر ۱۵ عضو شورا، از جمله ایالات متحده آن را امضا کردند، نامی از اسرائیل برده نشد.
این بیانیه ضمن محکوم کردن حمله به دوحه، بر «همبستگی» شورای امنیت ملل متحد با قطر تاکید کرد و به کشورهای منطقه هشدار داد که از «اقدامهای تحریکآمیز» بپرهیزند.
اعضای شورای امنیت در این بیانیه تاکید کردند: «آزادی گروگانها، بازگرداندن پیکر گروگانهای کشتهشده و پایان دادن به جنگ و رنج در غزه باید اولویت اصلی ما باقی بماند.»
رئیس امور سیاسی سازمان ملل نیز در آغاز نشست اضطراری که بعد از ظهر پنجشنبه ۲۰ شهریور در مقر سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، این حمله را «ناقض حاکمیت قطر» و «تهدیدی جدی برای صلح و امنیت منطقه» خواند.
رُزماری دیکارلو گفت که چنین اقداماتی تلاشهای بینالمللی برای میانجیگری بهمنظور پایان دادن به جنگ غزه و بازگرداندن گروگانها را تضعیف میکند.
علاوه بر دیکارلو، نمایندگان فرانسه، بریتانیا، دانمارک و چین این حمله را بهشدت محکوم کردند.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل در این جلسه، حمله روز سهشنبه کشورش به قطر را حامل پیامی خطاب به «تمامی تروریستها» دانست و گفت: «پیام این حمله در سراسر این مجلس طنینانداز شود. نه در غزه، نه تهران، نه دوحه، هیچ پناهگاهی برای تروریستها وجود ندارد و آنها هیچکجا مصونیت نخواهند داشت. ما علیه رهبران تروریسم هر جا که پنهان شده باشند، اقدام میکنیم.»
اسرائیل طی حمله روز سهشنبه تلاش کرد رهبران سیاسی حماس را که در قطر زندگی میکنند هدف قرار دهد و حذف کند اما بنابر گزارشها دور شدن سران حماس از تلفنهای همراهشان مانع تحقق کامل اهداف این حمله شد.
همچنان گمانهزنیها در خصوص پیامدهای حمله از این حکایت دارد که سران اصلی حماس کُشته نشدهاند.
قطر، اسرائیل را به تضعیف مذاکرات متهم کرد
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، در این جلسه اسرائیل را به تلاش برای از مسیر خارج کردن تلاشها برای پایان دادن به جنگ در غزه متهم کرد، با این حال گفت که کشورش همچنان به میانجیگری برای پایان جنگ متعهد است.
او خطاب به کشورهای حاضر در نشست گفت: «اسرائیل تلاش میکند هرگونه چشمانداز صلح را تضعیف کند و رنج مردم فلسطین را تداوم بخشد. همچنین نشان میدهد که افراطگرایانی که امروز بر اسرائیل حکومت میکنند، به گروگانها اهمیتی نمیدهند. گروگانها برای آنها اولویت ندارند.»
پاکستان همچنین این سوال را مطرح کرد که آیا آزادی گروگانهای اسیر حماس برای اسرائیل در اولویت است یا خیر.
عاصم افتخار احمد، سفیر پاکستان در سازمان ملل، خطاب به حاضران در این نشست گفت: «آشکار است که اسرائیل مصمم است برای تضعیف و از بین بردن هرگونه امکان صلح هر کاری انجام دهد.»
امتناع آمریکا از محکوم کردن اسرائیل
دوروتی شیا، سفیر موقت ایالات متحده در سازمان ملل، در واکنش به اظهارات مرتبط با گروگانها گفت: «برای هیچ کدام از اعضای شورای امنیت مناسب نیست که از این موضوع برای زیر سوال بردن تعهد اسرائیل به بازگرداندن گروگانهایش به خانه استفاده کند.»
او در سخنانش در این نشست تا حد زیادی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در واکنش به این حمله را تکرار کرد، این حمله را «تاسفبار» خواند و گفت که هرچند این حملات اهداف ایالات متحده یا اسرائیل را پیش نمیبرد، اما «میتواند فرصتی برای صلح باشد.»
شیا، نابودی حماس را «هدفی شایسته» خواند و تاکید کرد که «تروریستها نباید هیچ آیندهای در غزه داشته باشند».
او ضمن تاکید بر تعهد ایالات متحده به تحقق آتشبس، ارائه کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه و پایان دادن به درگیریها، از حماس خواست هرچه سریعتر گروگانهای زنده را آزاد و پیکر گروگانهای کشتهشده را تحویل دهد.
چین: حمله به قطر نفرتانگیز و ناشی از سوءنیت و بیمسئولیتی اسرائیل است
نماینده چین در سازمان ملل ضمن یادآوری طرح جدید ایالات متحده برای آتشبس که هفتم سپتامبر ارائه شد، گفت: «آمریکا مدعی شد اسرائیل با این طرح موافقت کرده است. اما دیدیم که دو روز بعد، اسرائیل هیأتی از حماس را که در حال گفتوگو درباره همین طرح بود، هدف گرفت. این اقدامِ نفرتانگیز، ناشی از سوءنیت، بیمسئولیتی و خرابکاری عمدی اسرائیل در روند مذاکرات است.»
همصدایی روسیه، فرانسه، بریتانیا و دانمارک
نماینده فرانسه ضمن ابراز حمایت از قطر، حملات اسرائیل به دوحه را نقض حقوق بینالملل خواند و تأکید کرد که راهحل سیاسی بر اساس چارچوب دو دولت ضروری است.
او در توضیح این راهحل، آن را بر پایه «بهرسمیت شناختن یک دولت مستقل فلسطینی با حکمرانی اصلاحشده» استوار دانست.
نماینده بریتانیا هم این حملات را محکوم کرد و گفت که این دست اقدامها در بلندمدت به برقراری صلح در خاورمیانه یا حفاظت از امنیت اسرائیل کمکی نخواهد کرد.
نماینده روسیه نیز علیرغم اختلافهای عمده با کشورهای اروپای غربی بر سر مساله اوکراین، در این نشست با دیگر کشورهای اروپایی همسو بود و حمله اسرائیل به قطر را حاوی «پیامدهای جدی برای وضعیت فاجعهبار غزه و امنیت کل منطقه خاورمیانه» خواند.
او در خلال صحبتهایش به کشته شدن اسماعیل هنیه، یکی از رهبران حماس، در تهران نیز اشاره کرد و گفت: «حذف فیزیکی چهرههای برجسته سیاسی و نظامی نهتنها جنایت است، بلکه بیاحترامی به اصول همکاری متمدنانه است و میتواند به بروز تنشهای غیرقابل کنترل در منطقه بیانجامد.»
نتانیاهو پنجشنبه ۲۰ شهریور هنگام بازدید از شهرک معالیه ادومیم در کرانه باختری، جایی که قرار است هزاران واحد مسکونی جدید ساخته شود، گفت: «دولت فلسطینی هیچگاه تشکیل نخواهد شد. این سرزمین متعلق به ماست. ما میراث، سرزمین و امنیت خود را حفظ خواهیم کرد.»
پروژه E1 و مخالفتهای بینالمللی
ماه گذشته، پروژه موسوم به E1 که در صورت اجرا کرانه باختری را به دو نیم تقسیم و آن را از شرق بیتالمقدس جدا میکند، از سوی کمیسیون برنامهریزی وزارت دفاع اسرائیل مورد تایید نهایی قرار گرفت.
نتانیاهو در این مراسم همراه با اعضای ملیگرای ائتلاف خود از جمله بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی افراطی، حضور داشت. اسموتریچ در ماه اوت گفته بود: «دولت فلسطینی از روی میز برداشته شده است؛ نه با شعار بلکه با عمل.»
امضای طرح گسترش شهرکهای یهودینشین و تاکید بر شکل نگرفتن کشور مستقل فلسطین از سوی نتانیاهو تنها دو روز پس از تلاش اسرائیل برای ترور رهبران حماس در قطر صورت گرفت. این اقدام با محکومیت گسترده کشورهای مختلف از جمله متحدان اسرائیل صورت گرفت و ممکن است روابط این کشور با بسیاری از متحدانش را بیش از پیش متشنج کند.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود احتمال داده که از سرگیری پروژه E1 انزوای اسرائیل را تشدید کند؛ بهویژه در شرایطی که برخی متحدان غربی، خسته از ادامه جنگ غزه و برنامهریزی برای تشدید آن، اعلام کردهاند ممکن است در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اواخر ماه جاری کشور فلسطین را به رسمیت بشناسند.
هزینه و ابعاد طرح
پروژه E1 در نزدیکی معالیه ادومیم واقع شده و پیشتر در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۲۰ به دلیل مخالفت دولتهای آمریکا و اروپا متوقف شده بود. کل سرمایهگذاری در این طرح، که شامل ساخت جادهها و بهروزرسانی زیرساختهای اصلی است، نزدیک به یک میلیارد دلار برآورد میشود.
پایتختهای غربی و گروههای مدافع حقوق بشر این پروژه شهرکسازی را بهدلیل نگرانی از تضعیف امکان دستیابی به توافق صلح با فلسطینیها محکوم کردهاند.
راهحل دو دولتی در خطر
راهحل دو دولتی برای پایان مناقشه اسرائیل و فلسطین، تشکیل کشوری فلسطینی در بیتالمقدس شرقی، کرانه باختری و غزه در کنار اسرائیل را پیشبینی میکند.
بخش عمدهای از جامعه بینالمللی شهرکسازیهای اسرائیل در کرانه باختری را بر اساس قوانین بینالمللی غیرقانونی میداند.
کمتر از چهار ماه پس از دیدار دونالد ترامپ با امیر قطر و امضای توافقنامه دفاعی گسترده با این پادشاهی خلیج فارس، حمله غافلگیرانه اسرائیل به نشست سران حماس در دوحه، روابط ایالات متحده و اسرائیل را به چالش کشیده است.
عملیات سهشنبه ۱۸ شهریور که به دستور بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل انجام شد، منجر به کشته شدن یک مامور امنیتی قطری و پنج نفر دیگر شد اما در ترور رهبران حماس ناکام ماند.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت از «تمام جوانب» این عملیات اسرائیل «بسیار ناخشنود» است و این بمبارانها منافع آمریکا یا اسرائیل را پیش نمیبرد.
با این حال، خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۰ شهریور به نقل از تحلیلگران و مقامات آمریکایی نوشت حمله به دوحه تاثیری بر حمایتهای اساسی ترامپ از اسرائیل نخواهد داشت: «این بمباران در واقع پرده از حقیقت روابط واشینگتن-تلآویو برداشت؛ رابطهای که بر منافع متقابل و محاسبات سیاسی استوار است.»
اقدامات یکجانبه اسرائیل
آرون دیوید میلر، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل به رویترز گفت: «در این مورد، فکر میکنم ترامپ از تاکتیکهای نتانیاهو آزرده است اما همچنان با دیدگاه او مبنی بر اینکه حماس نباید فقط از نظر نظامی تضعیف شود بلکه باید اساسا تضعیف شود، موافق است.»
اسرائیل پیش از این نیز بدون دادن هشدار به واشینگتن، دست به اقدامات مشابه زده بود.
سپتامبر ۲۰۲۴، اسرائیل با پیجرهای بمبگذاری شده هزاران عضو حزبالله را مجروح کرد، بدون اینکه جو بایدن، رییسجمهوری وقت را در جریان قرار دهد.
تبعات دیپلماتیک
حمله به دوحه احتمالا امیدهای ترامپ را برای گسترش «پیمانهای ابراهیم» تضعیف خواهد کرد. این توافق تاریخی که در دوره اول ریاستجمهوری او منعقد شد، منجر به برقراری روابط دیپلماتیک چند کشور عربی با اسرائیل شد.
دنیس راس، مذاکرهکننده سابق خاورمیانه، معتقد است با افزایش شکایات کشورهای عربی متحد آمریکا از اقدامات اسرائیل، احتمالا ترامپ از آنها خواهد خواست برنامهای قابل قبول برای آینده غزه و جایگزینی اداره آن پس از حماس ارائه دهند: «در این صورت، ترامپ به نتانیاهو خواهد گفت که عملیات نظامی را متوقف کند.»
روابط پرفراز و نشیب
یک مقام ارشد کاخ سفید تایید کرد: «از زمان کمپین انتخاباتی، رابطه [ترامپ و نتانیاهو] سرد و گرم بوده است.»
ترامپ در می ۲۰۲۵ طی اولین سفر خارجی مهم خود به عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی سفر کرد اما از اسرائیل بازدید نکرد.
این اقدام با واکنشهای گستردهای همراه شد و برخی تحلیلگران آن را نشانه نارضایتی رییسجمهوری آمریکا از نتانیاهو دانستند.
مایکل اورن، سفیر سابق اسرائیل در آمریکا، معتقد است احتمال گسست در روابط اندک است: «نتانیاهو با درک ویژگیهای شخصیتی ترامپ میتواند رابطه را حفظ کند.»
به گفته او، رییسجمهوری آمریکا به قدرت و توافقاتی که بتوانند به جنگها پایان دهند، اهمیت میدهد و اگر نخستوزیر اسرائیل به این دو جنبه توجه کند، مشکلی پیش نخواهد آمد.
جاناتان پانیکوف، معاون سابق اطلاعات ملی آمریکا، در این خصوص به رویترز گفت: «هرچند واشینگتن تلاش میکند اسرائیل را به سمت تصمیمات خاص سوق دهد، اما نتانیاهو در نهایت بر اساس آنچه منافع اسرائیل میداند، عمل خواهد کرد.»
