کشورهای اروپایی و کییف پیشنویس طرح خود را برای پایان دادن به جنگ در اوکراین ارائه دادند. این اقدام پس از آن صورت گرفت که ولادیمیر پوتین خواستار واگذاری مناطقی از اوکراین به روسیه برای خاتمه جنگ شد و دونالد ترامپ گفت هفته آینده با او دیدار خواهد کرد.
روزنامه والاستریت ژورنال شنبه ۱۸ مرداد به نقل از منابع آگاه نوشت آلمان، فرانسه، بریتانیا و اوکراین طرح پیشنهادی خود را چارچوبی میدانند که مذاکرات آتی میان رهبران آمریکا و روسیه باید در قالب آن پیش برود تا امکان پیشرفت فراهم شود.
این طرح که شنبه در جلسهای با مقامات ارشد آمریکایی در بریتانیا مطرح شد، پیشنهاد اخیر مسکو برای الحاق بخشهایی از منطقه دونتسک تحت کنترل اوکراین به روسیه در ازای برقراری آتشبس را رد میکند.
در همین رابطه رویترز خبر داد که نخستوزیر بریتانیا، کییر استارمر، و رئیسجمهوری فرانسه، امانوئل مکرون، روز شنبه بر تعهد خود برای یافتن «صلحی عادلانه و پایدار» در اوکراین تاکید کردند. این خبر را دولت بریتانیا اعلام کرد، در حالی که رئیسجمهوری آمریکا، دونالد ترامپ، برای گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، با هدف پایان دادن به جنگ آماده میشد.
یک سخنگوی دفتر نخستوزیری بریتانیا پس از گفتوگوی استارمر و مکرون در بیانیهای گفت: «آنها آخرین تحولات در اوکراین را بررسی کردند و بار دیگر حمایت بیدریغ خود از رئیسجمهوری زلنسکی و تأمین صلحی عادلانه و پایدار برای مردم اوکراین را تکرار کردند.»
این سخنگو افزود: «آنها از تلاشهای رئیسجمهوری ترامپ برای متوقف کردن کشتار در اوکراین و پایان دادن به جنگ تجاوزکارانه روسیه استقبال کردند و درباره چگونگی همکاری نزدیکتر با رئیسجمهوری ترامپ و رئیسجمهوری زلنسکی در روزهای آینده گفتوگو کردند. آنها توافق کردند که در تماس نزدیک باقی بمانند.»
افزون براین، رهبران بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان، فنلاند و اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در بیانیهای مشترک نیز اعلام کردند که مسیر دستیابی به صلح در اوکراین نمیتواند بدون مشارکت کییف تعیین شود و هرگونه مذاکره تنها در چارچوب آتشبس یا کاهش درگیریها امکانپذیر است. آنها با تاکید بر تعهد خود به اصل «عدم تغییر مرزهای بینالمللی با توسل به زور» تصریح کردند که خط تماس کنونی باید مبنای آغاز مذاکرات باشد.
کشورهای اروپایی به همراه اوکراین تلاش کردند به پیشنهاد صلحی که پس از دیدار هفته گذشته پوتین و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، در کرملین مطرح شده بود، پاسخ دهند.
پس از این گفتوگوها، ترامپ از دیدار با پوتین در آلاسکا در ۲۴ مرداد خبر داد. با این حال، او ضربالعجل تعیینشده برای اعمال تحریمهای ثانویه سختگیرانه علیه روسیه را تمدید نکرد و و فشار بر مسکو را کاهش نداد.
خط قرمز اروپا
وال استریت ژورنال در ادامه گزارش خود نوشت هدف کشورهای اروپایی این است که همراه با اوکراین خط قرمزی مشترک تعیین کنند که در هر مذاکره احتمالی با روسیه رعایت شود.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ۱۸ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آینده اوکراین نمیتواند بدون حضور اوکراینیها که بیش از سه سال است برای آزادی و امنیت خود میجنگند، تعیین شود.»
او افزود: «اروپاییها نیز لزوما بخشی از راهحل خواهند بود، چون این موضوع به امنیت آنها مربوط است.»
کشورهای اروپایی در طرح خود خواستار برقراری آتشبس بهعنوان نخستین گام پیش از هر اقدام دیگر شدهاند.
همچنین در این طرح آمده است که هرگونه تبادل سرزمینی باید بهصورت متقابل انجام شود؛ به این معنا که اگر اوکراین از برخی مناطق عقبنشینی کند، روسیه نیز باید از مناطقی دیگر خارج شود.
نکته کلیدی این طرح که به جیدی ونس، معاون رییسجمهور آمریکا، مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور و ویتکاف ارائه شده، این است که هرگونه واگذاری سرزمین از سوی کییف باید با تضمینهای امنیتی محکم همراه باشد؛ تضمینهایی که احتمالا به عضویت اوکراین در ناتو اشاره دارد.
والاستریت ژورنال افزود این طرح از سوی دستیاران ارشد رهبران اروپایی تهیه و به طرف آمریکایی ارائه شد. ونس خود در جلسه حضور داشت، در حالی که بیشتر مقامات آمریکایی از طریق ویدئوکنفرانس در این جلسه شرکت کردند.
به گفته منابع آگاه، پوتین اعلام کرده حاضر است در ازای واگذاری حدود یکسوم از بخش شرقی دونتسک که هنوز در کنترل اوکراین قرار دارد، با آتشبس موافقت کند.
او همچنین خواستار تثبیت خطوط مقدم در سایر مناطق، از جمله زاپوریژژیا و خرسون، شده است؛ مناطقی که روسیه آنها را نیز بخشی از قلمرو خود میداند.
وزارت خارجه لبنان شنبه ۱۸ مرداد در بیانیهای تاکید کرد سخنان ولایتی نخستین نمونه از چنین مداخلاتی نیست و پیش از این نیز برخی مقامهای بلندپایه حکومت ایران بارها در قبال تصمیمات داخلی لبنان که «هیچ ارتباطی» به جمهوری اسلامی ندارد، مواضع «مشکوک و مداخلهجویانه» اتخاذ کردهاند.
این وزارتخانه افزود دولت لبنان تحت هیچ شرایطی این رفتارهای مردود را نمیپذیرد و به «هیچ طرف خارجی، چه دوست و چه دشمن» اجازه نخواهد داد بهجای مردم لبنان سخن بگوید یا مدعی حق قیومیت بر تصمیمات حاکمیتی این کشور شود.
ولایتی ۱۸ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گفت: «خواب خلع سلاح حزبالله تعبیر نمیشود.»
او تاکید کرد تصمیم «سیاسی» دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله با «هدایت» آمریکا و اسرائیل اتخاذ شده و حکومت ایران «حتما» با این موضوع مخالف است.
وزارت خارجه لبنان در ادامه بیانیه خود با اشاره به سخنان ولایتی نوشت: «بهتر است ایران بهجای دخالت در اموری که به او مربوط نیست، به مسائل مردم خود بپردازد و تامین نیازها و خواستههای آنان را در اولویت قرار دهد.»
این وزارتخانه تاکید کرد آینده، سیاستها و نظام سیاسی لبنان، تصمیماتی هستند که تنها از سوی خود لبنانیها و از طریق نهادهای دموکراتیک و قانون اساسی این کشور اتخاذ میشوند و باید از هرگونه مداخله، دیکته، فشار یا تعدی خارجی دور بمانند.
وزارت خارجه لبنان در پایان تاکید کرد بیروت در دفاع از حاکمیت این کشور ثابتقدم خواهد ماند و در چارچوب عرف دیپلماتیک، در برابر هر تلاشی برای خدشهدار کردن اعتبار تصمیماتش یا تحریک علیه آن، واکنش نشان خواهد داد.
دولت لبنان ۱۶ مرداد کلیات طرح آمریکا برای خلع سلاح حزبالله را تصویب کرد. در این طرح، ایالات متحده همچنین خواستار توقف عملیات نظامی اسرائیل در خاک لبنان و عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از پنج موضع در جنوب لبنان شده است.
در روزهای گذشته، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی مخالفت علنی خود را با خلع سلاح حزبالله اعلام کردهاند.
پیش از ولایتی نیز عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۵ مرداد گفت حزبالله سلاحهای خود را زمین نخواهد گذاشت و در برابر این طرح «ایستادگی» خواهد کرد.
لبنان این اظهارات را «تعرض به حاکمیت، وحدت و ثبات» و «دخالت در امور داخلی و تصمیمات حاکمیتی» این کشور خواند و آن را محکوم کرد.
تلگراف شنبه ۱۸ مرداد نوشت اکثر دستاندرکاران برنامه هستهای جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، دیگر در خانههای خود اقامت ندارند و در دانشگاه تدریس نمیکنند.
به گفته یک مقام ارشد جمهوری اسلامی، آنها به «مکانهای امن» در تهران یا شهرهای شمال ایران منتقل شدهاند و در ویلاهایی همراه با خانوادههایشان زندگی میکنند.
این مقام افزود آنهایی که در دانشگاهها تدریس میکردند، با افرادی جایگزین شدهاند که هیچ ارتباطی با برنامه هستهای ندارند.
یک مقام ایرانی دیگر به تلگراف گفت پیش از این، واحدی از سپاه پاسداران مسئول تامین امنیت عوامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی بود، اما اکنون بهدلیل نگرانیها از مساله «اعتماد» و نفوذ، چندین نهاد مختلف حفاظتها را هماهنگ میکنند.
او اضافه کرد: «از همه آنها پرسیده شد که آیا هنوز به محافظان خود اعتماد دارند یا خیر. برخی گفتند نه و محافظان جدیدی برایشان فراهم شد.»
تلاش اسرائیل برای هدف قرار دادن سایر عوامل برنامه هستهای تهران
تلگراف اعلام کرد به اسامی بیش از ۱۵ تن از عوامل باقیمانده برنامه هستهای جمهوری اسلامی دسترسی دارد که نام آنها در فهرست اسرائیل از حدود ۱۰۰ متخصص هستهای ایران دیده میشود.
به گفته مقامهای اسرائیلی، این افراد باید میان ادامه فعالیت و پذیرش خطر حملات بیشتر یا انتخاب شغلی دیگر، یکی را برگزینند.
دنی سیترینوویچ، رییس پیشین میز استراتژیک ایران در اطلاعات دفاعی ارتش اسرائیل، گفت متخصصان باقیمانده دیدند چه بر سر همکارانشان آمد و اکنون با یک انتخاب واضح مواجهاند.
او افزود: «همانطور که از سال ۲۰۱۰ و زمانی که دیگر دانشمندان را حذف کردیم آموختهایم، این موضوع طرز فکر آنها [متخصصان باقیمانده] را در خصوص تمایلشان به حمایت از رژیم تغییر نخواهد داد.»
به گفته سیترینوویچ، آنهایی که باقیماندهاند در خط مقدم هرگونه تلاش حکومت ایران برای دستیابی به بمب هستهای خواهند بود و بنابراین، بهطور خودکار به هدف بعدی اسرائیل تبدیل خواهند شد.
او اضافه کرد: «من هیچ شکی ندارم هر دانشمندی که با موضوع هستهای سر و کار داشته باشد، حذف یا تهدید به حذف خواهد شد.»
با این حال، کارشناسان اسرائیلی میگویند نسل جدید متخصصان هستهای جمهوری اسلامی اکنون آمادهاند تا جایگزین کسانی شوند که پیشتر کشته شدهاند.
به گفته آنها، با وجود افزایش تدابیر امنیتی که شامل خانههای امن و حفاظت ۲۴ ساعته میشود، این دانشمندان در واقع «مردگان متحرک» هستند.
این کارشناسان میگویند حکومت ایران برنامه هستهای خود را به گونهای ساختاربندی کرده که هر بازیگر کلیدی دستکم یک معاون داشته باشد و در گروههای دو یا سه نفره کار کند تا در صورت حمله، نیروی جایگزین وجود داشته باشد.
منابع اسرائیلی بیم آن دارند که که برخی از دانشمندان باقیمانده بهجای همکاران کشتهشده خود در برنامه تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی در سازمان نوآوری و تحقیقات دفاعی (سپند) فعالیت کنند.
گفته میشود این افراد شامل دانشمندانی با تخصص در مواد منفجره، فیزیک نوترونی و طراحی کلاهکهای هستهای هستند.
رونن سالومون، تحلیلگر اطلاعاتی و دفاعی اسرائیل، در مصاحبه با تلگراف گفت افرادی که باقیماندهاند، روی تطبیق موشکهای شهاب-۳ با کلاهکهای هستهای کار کردهاند و برای توانایی تهران در استقرار سلاحهای هستهای، مهرههایی حیاتی محسوب میشوند.
این در حالی است که متخصصانی که به دست اسرائیل کشته شدند، بیشتر بر طراحی کلاهکهای هستهای تمرکز داشتند.
سالومون اضافه کرد تخصص در سیستمهای پرتاب باعث میشود دانشمندانی که زنده ماندهاند، به اندازه افراد کشتهشده «هدفهایی استراتژیک» برای اسرائیل باشند، چرا که حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، زیرساختهای موشکهای بالستیک ایران را هم هدف قرار داد.
بر اساس اطلاعات مقامهای اسرائیلی، آنچه برنامه هستهای جمهوری اسلامی را پیش میبرد، عمیقا در دانشگاهها و سیستمهای آموزشی ایران ریشه دارد.
همین مساله منجر به حملات اسرائیل به دانشگاههای «شهید بهشتی و امام حسین» در تهران شد که هر دو به برنامههای هستهای و نظامی جمهوری اسلامی مرتبط هستند.
ولایتی شنبه ۱۸ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گفت: «مگر قفقاز جنوبی یک منطقه بیصاحب است که ترامپ آن را اجاره کند؟ قفقاز یکی از حساسترین نقاط جغرافیایی دنیاست و این گذرگاه نه به دالانی در مالکیت ترامپ، بلکه به گورستانی برای مزدوران ترامپ تبدیل خواهد شد.»
او اجاره این مسیر راهبردی از سوی کشوری دیگر را یک «حرف سادهلوحانه» خواند و افزود رییسجمهوری آمریکا «خودش را به سادهلوحی میزند».
دالان زنگزور جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به منطقه خودمختار نخجوان متصل میکند.
کاخ سفید ۱۷ مرداد میزبان الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، برای امضای پیمان صلح بود تا به گفته ترامپ، دو طرف به تمام درگیریها پایان دهند، تجارت، سفر و روابط دیپلماتیک را آغاز کنند و به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند.
بر اساس این توافق، نام دالان زنگزور به «مسیر ترانزیتی دونالد ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» تغییر مییابد. این مسیر اکنون در قالبی متفاوت و با نقشآفرینی ایالات متحده بهعنوان اجارهکننده ۹۹ ساله مطرح شده است.
ولایتی در واکنش به تحولات اخیر گفت: «مثل آن است که کسی از این سوی دنیا برود و کانال پاناما را برای خود اجاره کند؛ این حرف غیرممکنی است و اتفاق نخواهد افتاد.»
او افزود ترامپ مانند همیشه حرفهای «پر زرقوبرق ولی بیمحتوا» میزند و گمان میکند «بنگاه معاملات ملکی است» و میخواهد سرزمین یا منطقهای را اجاره کند.
مشاور رهبر جمهوری اسلامی تاکید کرد احداث کریدور زنگزور مرزهای ایران را تغییر میدهد و راه ارتباطی ایران را در شمال و شمال غرب، منحصر به ترکیه میکند.
او از این تغییرات با عنوان «توطئه» یاد کرد که «امنیت قفقاز جنوبی» را به خطر میاندازد.
ولایتی: با یا بدون روسیه مانع احداث «کریدور ترامپ» در قفقاز میشویم
بامداد ۱۸ مرداد، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با صدور بیانیهای اعلام کرد از «پیامدهای منفی هرگونه مداخله خارجی، بهویژه در مجاورت مرزهای مشترک که مخل امنیت و ثبات پایدار منطقه باشد»، نگران است.
حکومت ایران که نقشی تاریخی در میانجیگری میان آذربایجان و ارمنستان داشت، در روند صلح جدید به حاشیه رانده شده است.
ولایتی با اشاره به این رویدادها گفت جمهوری اسلامی «با یا بدون روسیه» در راستای امنیت قفقاز جنوبی حرکت خواهد کرد و در عینحال افزود: «البته معتقدیم روسیه نیز به لحاظ راهبردی با این کریدور مخالف است.»
مشاور خامنهای ادامه داد: «علاوه بر ترکیه که عضو ناتو است، سایر کشورهای ناتو نیز میخواهند در این منطقه حاضر شوند و ناتو مانند یک مار افعی میان ایران و روسیه قرار گیرد.»
او با اشاره به مخالفت همیشگی ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، با پیوستن اوکراین به ناتو هشدار داد تهران نیز اجازه نخواهد داد ناتو به مرزهای شمالی ایران نزدیک شود.
کمیته وزارتی عربی-اسلامی که کشورهایی مانند مصر، عربستان سعودی، قطر، ترکیه و اردن عضو آن هستند، شنبه ۱۸ مرداد در بیانیهای اعلام کرد طرح اسرائیل «نقض آشکار قوانین بینالمللی و تلاشی برای تثبیت اشغال غیرقانونی و تحمیل وضعیت موجود» است.
این بیانیه از طرح اسرائیل برای کنترل کامل نظامی بر غزه با عنوان اقدامی در راستای «تشدید خطرناک تنشها» یاد کرد و این کشور را مسئول «نسلکشی و فاجعههای انسانی» در غزه دانست.
کمیته عربی-اسلامی تاکید کرد این رویکرد ادامه تخلفات گستردهای است که شامل «کشتار، گرسنگی دادن عمدی، تلاش برای کوچاندن اجباری و الحاق اراضی فلسطینی» میشود.
این کمیته هشدار داد این اقدامات میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد، هرگونه فرصت برای دستیابی به صلح را از میان ببرد و تلاشهای بینالمللی برای توقف درگیریها را تضعیف کند.
اسرائیل ۱۶ مرداد طرح پیشنهادی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، برای تصرف کامل غزه را تصویب کرد.
بر اساس این طرح، ارتش اسرائیل ماموریت خواهد داشت تا کنترل شهر غزه را که محل سکونت حدود ۸۰۰ هزار نفر از فلسطینیان است، به دست گیرد.
کشورهای عربی و اسلامی در بیانیه خود خواهان توقف فوری حملات اسرائیل به غزه از جمله به غیرنظامیان و زیرساختها، ورود فوری و بدون قید و شرط کمکهای بشردوستانه و حمایت از تلاشهای مصر، قطر و آمریکا برای رسیدن به توافق تبادل اسرا و کاهش تنشها شدند.
آنها همچنین بر اجرای طرح عربی-اسلامی بازسازی غزه و مشارکت در کنفرانس بازسازی که بهزودی در قاهره برگزار خواهد شد، تاکید کردند.
این کمیته بار دیگر یادآور شد که صلح عادلانه و پایدار تنها از طریق راهحل دوکشوری محقق میشود.
ویتکاف با نخستوزیر قطر درباره جنگ غزه و آزادی گروگانها دیدار میکند
اکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داد ویتکاف قرار است ۱۸ مرداد در اسپانیا با محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر، دیدار و درباره طرح آتشبس در غزه و آزادی همه گروگانهای باقیمانده نزد حماس گفتوگو کند.
به گفته یک منبع مطلع از مذاکرات، این طرح ظرف دو هفته آینده به اسرائیل و حماس ارائه خواهد شد.
یک مقام اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود و در این مذاکرات حضور دارد، به اکسیوس گفت: «اسرائیل با تلاشها برای دستیابی به یک توافق جامع مشکلی ندارد، اما شکاف میان اسرائیل و حماس درباره پایان جنگ بسیار بزرگ است، بنابراین صحبت از یک توافق جامع در این مرحله احتمالا بیفایده خواهد بود.»
همزمان با این تحولات، محمود بسال، سخنگوی آژانس دفاع مدنی تحت کنترل حماس در غزه، اعلام کرد ۱۸ مرداد دستکم ۱۰ نفر در سراسر این منطقه کشته شدند.
به گفته او، دستکم شش نفر در نزدیکی یک مرکز توزیع کمک در مرکز غزه کشته و ۳۰ نفر زخمی شدند.
هزاران نفر از ساکنان غزه هر روز در اطراف مراکز توزیع غذا تحت مدیریت بنیاد بشردوستانه غزه که با حمایت آمریکا و اسرائیل فعالیت میکند، جمع میشوند.
از زمان آغاز به کار این بنیاد در اوایل خرداد تاکنون، در جریان توزیع کمکها صدها تن از ساکنان غزه بهدلیل تیراندازی یا ازدحام جمعیت، جان خود را از دست دادهاند یا زخمی شدهاند.
