روسیه ساعاتی پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، وعده ارسال تسلیحات دفاعی بیشتر به کییف را داد و انتقادهای غیرعادی و تندی را متوجه ولادیمیر پوتین کرد، در حملهای بیسابقه با بیش از ۷۰۰ پهپاد اوکراین را هدف قرار داد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه ۱۸ تیر اعلام کرد روسیه تلاش کرده ۷۴۱ هدف را با ۷۲۸ پهپاد و ۱۳ موشک مورد حمله قرار دهد.
شدت این حمله به اندازهای بود که لهستان، کشور همسایه اوکراین و عضو ناتو، هواپیماهای جنگنده خود و متحدانش را برای حفظ امنیت حریم هواییاش به پرواز درآورد.
خبرگزاری فرانسه اعلام کرد در اثر حملات پهپادی و بمبارانهای شبانه روسیه در منطقه جنگزده دونتسک در شرق اوکراین، دستکم هشت غیرنظامی کشته شدهاند.
زلنسکی در همین زمینه گفت: «حمله دقیقا در زمانی انجام شد که تلاشهای بسیاری برای برقراری صلح و آتشبس در جریان بود، اما تنها روسیه همگی این تلاشها را رد میکند.»
او در ادامه افزود تهاجم ادامهدار مسکو، بار دیگر ضرورت اعمال «تحریمهای گزنده» علیه روسیه و اقدامات تنبیهی ثانویه علیه نفت این کشور را اثبات میکند.
بر اساس گزارشها، اتحادیه اروپا در حال تهیه بسته جدیدی از تحریمها علیه مسکو است.
ترامپ سهشنبه ۱۷ تیر اعلام کرد در حال بررسی حمایت از لایحهای است که تحریمهای شدید علیه روسیه وضع میکند؛ از جمله اعمال تعرفه ۵۰۰ درصدی بر کشورهایی که نفت، گاز، اورانیوم یا سایر صادرات روسیه را میخرند.
رییسجمهوری آمریکا در جلسهای گفت: «پوتین کلی مزخرف تحویلمان میدهد... همیشه خیلی مودب است، اما در عمل هیچکدام معنایی ندارد.»
وقتی خبرنگاری از او پرسید که چه اقدامی علیه پوتین انجام خواهد داد، پاسخ داد: «به شما نمیگویم. دوست داریم یک غافلگیری داشته باشیم.»
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، انتقادهای ترامپ از پوتین را بیاهمیت خواند و گفت: «ما نسبت به این موضوع کاملا خونسرد هستیم... میتوان گفت ترامپ اصولا در بیان خود از لحن تند و اصطلاحات شدید استفاده میکند.»
او همچنین افزود ترامپ به این درک رسیده است که حلوفصل درگیری میان روسیه و اوکراین ساده نخواهد بود.
پسکوف در اظهاراتی که رویترز آن را گزارش کرده، گفت: «ما همچنین سخن بسیار مهمی از ترامپ شنیدیم؛ اینکه حلوفصل مناقشه اوکراین بسیار دشوارتر از چیزی بوده که او در ابتدا تصور میکرد.»
دور نخست گفتوگوها میان روسیه و اوکراین برای پایان دادن به جنگ، تاکنون بینتیجه مانده و مسکو هنوز آتشبس بدون قیدوشرط پیشنهادی ترامپ که کییف با آن موافقت کرده را نپذیرفته است.
دفتر دادستان کل آنکارا چهارشنبه ۱۸ تیر در اطلاعیهای اعلام کرد تحقیقات رسمی را درباره اتهامات گروک در زمینه «اهانت علنی به ارزشهای دینی مورد احترام بخشی از جامعه»، «توهین به رییسجمهوری» و «نقض قانون جرایم علیه آتاتورک» آغاز کرده است.
این اطلاعیه، گشوده شدن پرونده قضایی از سوی دادستانی برای صدور دستور حذف محتوا و مسدودسازی دسترسی را ضروری خواند و گفت در همین راستا، دستور قضایی برای مسدود کردن حسابها و مطالب حاوی «محتوای مجرمانه» صادر شده است.
گزارشها حاکی است گروک که در پلتفرم ایکس ادغام شده، در پاسخ به برخی پرسشها به زبان ترکی، محتوای توهینآمیزی درباره اردوغان تولید کرده است.
گروک، هوش مصنوعی شرکت ایکساِیآی، متعلق به ایلان ماسک، میلیاردر آمریکایی است.
این نخستین بار است که دسترسی به یک ابزار هوش مصنوعی در ترکیه ممنوع میشود.
منتقدان میگویند قانون مورد نظر اغلب برای سرکوب مخالفتها به کار میرود اما دولت ترکیه آن را ابزاری برای حفظ شأن و جایگاه ریاستجمهوری میداند.
واکنش گروک
حساب رسمی گروک در پلتفرم ایکس در واکنش به این ماجرا بیانیهای منتشر و اعلام کرد روند «حذف محتوای نامناسب» آغاز شده است.
در این بیانیه آمده است: «ما از پستهای اخیر منتشرشده از سوی گروک آگاهیم. شرکت ایکساِیآی اقداماتی برای جلوگیری از انتشار سخنان نفرتپراکن انجام داده است.»
از زمان عرضه چتجیپیتیِ شرکت اوپنایآی در سال ۲۰۲۲، نگرانیهایی درباره سوگیری سیاسی، نفرتپراکنی و دقت پاسخهای چتباتهای هوش مصنوعی مطرح بوده است.
گروک نیز پیشتر محتوایی منتشر کرده که به استفاده از کلیشههای یهودستیزانه و ستایش آدولف هیتلر متهم شده است.
ماسک اخیرا وعده داده بود گروک را ارتقا دهد و گفته بود: «دادههای آموزشی اصلاحنشده، حجم زیادی اطلاعات بیارزش وارد مدلهای پایه میکنند.»
او در پستی در ایکس نوشته بود: «گروک را بهطور قابل توجهی ارتقا دادیم. وقتی سوال بپرسید، تفاوت را احساس خواهید کرد.»
اوجالان که از سال ۱۹۹۹ در زندان است، در این پیام ویدیویی که ماه ژوئن ضبط شده و چهارشنبه ۱۸ تیر از طریق خبرگزاری فرات منتشر شد، تاکید کرد که حزب کارگران کُردستان (پکک) دیگر اهداف جداییطلبانه ندارد.
به گفته او، این تغییر «دستاوردی تاریخی» برای جنبش کُردها در ترکیه محسوب میشود.
اوجالان همچنین از پارلمان ترکیه خواست تا کمیسیونی برای نظارت بر خلع سلاح و مدیریت روندی فراگیر برای صلح تشکیل دهد. این پیشنهاد اگرچه در گذشته نیز مطرح شده بود اما این بار از درون زندان و از طرف چهرهای کلیدی در تاریخ مبارزه مسلحانه کردها بیان شده است.
پیش از این اعلام شده بود که در چارچوب تصمیم پکک برای انحلال خود و پایان دادن به چهار دهه درگیری مسلحانه با ترکیه، اولین گروه از نیروهای این حزب به زودی سلاحهای خود را در اقلیم کردستان عراق زمین میگذارند.
انحلال پکک، رویکرد ترکیه، جایگاه اوجالان
پکک پیش از این اعلام کرده بود ساختار تشکیلاتی خود را منحل کرده و به مبارزه مسلحانه پایان میدهد: حزب کارگران کردستان (پکک) انحلال خود را اعلام کرد
این گروه از سوی دولت ترکیه، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا بهعنوان سازمانی تروریستی شناخته میشود.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، ۲۷ اردیبهشت در بازگشت از سفر به آلبانی، اعلام کرد آنکارا در حال رایزنی با مقامهای بغداد و اربیل است تا چگونگی تحویل سلاحهای اعضای پکک پس از تصمیم این حزب برای انحلال مشخص شود.
اردوغان گفت رایزنی آنکارا با کشورهای همسایه درباره نحوه تحویل سلاحهای «تروریستها» در خارج از مرزهای ترکیه، در حال انجام است.
او افزود طرحهایی برای چگونگی مشارکت بغداد و اربیل در این روند در دست بررسی قرار دارد.
با وجود بیش از دو دهه حبس، اوجالان همچنان چهرهای تاثیرگذار برای نیروهای کردی بهشمار میرود.
او دوران محکومیت حبس ابد خود را در زندانی واقع در یکی از جزایر ترکیه سپری میکند.
پیام اخیر اوجالان میتواند نشانهای از احیای بالقوه روند صلح میان کردها و دولت ترکیه باشد. روندی که در سالهای گذشته بارها آغاز و متوقف شده است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۸ تیر بر اساس نتایج تحقیقی تازه گزارش کرد موج گرمای شدیدی که در دهمین روز از تابستان در ۱۲ شهر بزرگ اروپایی رخ داد، به مرگ دستکم دو هزار و ۳۰۰ نفر منجر شده است.
بر اساس این تحقیق که بهوسیله دانشمندان کالج سلطنتی لندن و مدرسه بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن انجام شده، حدود هزار و ۵۰۰ مرگ مستقیما به تغییرات اقلیمی نسبت داده شدهاند.
دانشمندان هشدار دادهاند گرمتر شدن جهان موجب افزایش دما، تشدید موجهای گرما و مرگومیر بیشتر در آینده خواهد شد.
بن کلارک، پژوهشگر ارشد این پروژه، تاکید کرد: «تغییرات اقلیمی باعث شده گرما بسیار شدیدتر از حالت عادی باشد و همین آن را بسیار خطرناکتر میکند.»
دمای ۴۰ درجه، آتشسوزی و فشار گرمایی شدید
مطالعه جدید، بازه زمانی ۱۰ روزهای را پوشش میدهد که تا دوم ژوئیه (۱۱ تیر) ادامه داشت. دورهای که در آن دما در بخشهایی از اسپانیا از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر رفت و آتشسوزیهایی در فرانسه رخ داد.
به گفته محققان، تغییرات اقلیمی، دما را در شهرهایی مانند بارسلونا، لندن، مادرید و میلان، تا چهار درجه افزایش داده است.
پژوهشگران برای برآورد آمار قربانیان، از مدلهای اپیدمیولوژیک معتبر و دادههای تاریخی مرگومیر استفاده کردهاند.
این ارقام شامل مواردی است که گرما علت اصلی مرگ بوده یا بیماریهای مزمن در اثر گرما تشدید شدهاند.
این پژوهش با روشهای علمی داوریشده انجام شده، چرا که بسیاری از مرگهای ناشی از گرما هرگز بهطور رسمی ثبت نمیشوند و برخی دولتها نیز از انتشار دادهها خودداری میکنند.
ناکامی دولتها و هشدار برای آینده
خدمات تغییرات اقلیمی کوپرنیک، وابسته به اتحادیه اروپا، در بولتن ماهانه خود اعلام کرد ژوئن گذشته، پس از سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۳، سومین ماه ژوئن گرم تاریخ کره زمین بوده و بهویژه اروپای غربی، گرمترین ژوئن تاریخ خود را پشت سر گذاشته است.
بر این اساس، بسیاری از مناطق، «فشار گرمایی بسیار شدید» را تجربه کردند. حالتی که دمای احساسشده در آن ۳۸ درجه یا بیشتر است.
سامانتا بورجس، مدیر راهبردی کوپرنیک در امور اقلیمی، هشدار داد: «در جهانی در حال گرم شدن، موجهای گرما احتمالا بیشتر، شدیدتر و گستردهتر میشوند.»
مطالعهای در سال گذشته نشان داده بود در تابستان ۲۰۲۲ تا ۶۱ هزار نفر در اروپا بر اثر گرمای کشنده جان باختند. آماری که نشان میدهد آمادگی دولتها برای مقابله با چنین بحرانهایی بهشدت ناکافی است.
افزایش سطح گازهای گلخانهای ناشی از سوختهای فسیلی، موجب افزایش دمای پایه کره زمین شده و همین امر سبب میشود در زمان وقوع موجهای گرما، دما به نقطه اوجهای بیسابقهای برسد.
همزمان استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، از کاهش اختلافات میان اسرائیل و حماس به یک مورد خبر داد و ابراز امیدواری کرد که تا پایان هفته توافقی برای آتشبس موقت حاصل شود.
بهگزارش رویترز، این دیدار که حدود یک ساعت در دفتر بیضی کاخ سفید به طول انجامید، بدون حضور خبرنگاران برگزار شد.
شامگاه دوشنبه نیز این دو رهبر در ضیافتی چندساعته در کاخ سفید گفتگو کرده بودند. این سومین سفر نتانیاهو به آمریکا از آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ در ۲۰ ژانویه محسوب میشود.
نتانیاهو پیش از این دیدار با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، و مایک جانسون، رییس جمهوریخواه مجلس نمایندگان، نیز گفتگو کرد و قرار است روز چهارشنبه در سنای آمریکا با رهبران این مجلس دیدار کند.
نخستوزیر اسرائیل پس از دیدارش با جانسون گفت: «هنوز ماموریت ما در غزه به پایان نرسیده است. باید تمامی گروگانها آزاد شوند و حماس از نظر نظامی و حکومتی نابود شود. با این حال، مذاکرهکنندگان بهطور جدی در حال کار بر روی توافق آتشبس هستند.»
نزدیکی به توافق و آزادی گروگانها
در ادامه این تحولات، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، اعلام کرد که موارد اختلافی میان اسرائیل و حماس از چهار مورد به یک مورد کاهش یافته است.
او گفت: «امیدواریم تا پایان هفته به توافقی برای آتشبس ۶۰ روزه دست پیدا کنیم که طی آن ۱۰ گروگان زنده و اجساد ۹ گروگان دیگر آزاد خواهند شد.»
بهنوشته اکسیوس، پیش از دیدار نتانیاهو با ترامپ، هیئتی از قطر، که نقش میانجی را در مذاکرات غیرمستقیم میان اسرائیل و حماس ایفا میکند، برای چند ساعت با مقامهای ارشد کاخ سفید گفتگو کرده است. کاخ سفید هنوز واکنشی رسمی به این خبر نشان نداده است.
پیشینه جنگ و پیامدهای انسانی
جنگ غزه از مهر ۱۴۰۲ (اکتبر ۲۰۲۳) با حمله حماس به جنوب اسرائیل آغاز شد؛ حملهای که بهگفته مقامهای اسرائیلی، منجر به کشتهشدن حدود ۱۲۰۰ نفر و گروگانگیری ۲۵۱ نفر شد. هنوز ۵۰ نفر از این گروگانها در غزه هستند که تخمین زده میشود ۲۰ نفر از آنها زنده باشند.
اسرائیل در پاسخ به این حمله، تهاجمی بیسابقه را علیه غزه آغاز کرد. بنا بر اعلام وزارت بهداشت نوار غزه، تاکنون بیش از ۵۷ هزار فلسطینی در جریان حملات اسرائیل کشته شدهاند. سازمان ملل هشدار داده است که نزدیک به نیم میلیون نفر از جمعیت غزه در آستانه قحطی قرار دارند و اکثریت ساکنان این منطقه آواره شدهاند.
حمایت صریح ترامپ از نتانیاهو
ترامپ در سالهای گذشته بارها از بنیامین نتانیاهو حمایت کرده و حتی در امور داخلی اسرائیل نیز دخالت کرده است. او در جریان محاکمه نتانیاهو به اتهام فساد، دستگاه قضایی اسرائیل را بهخاطر پیگرد قانونی نخستوزیر این کشور هدف انتقاد قرار داده است. نتانیاهو این اتهامها، شامل رشوه، تقلب و سوءاستفاده از اعتماد عمومی ، را رد میکند.
نخستوزیر اسرائیل روز سهشنبه در کنگره آمریکا گفت: «هیچگاه در تاریخ اسرائیل، هماهنگیای نزدیکتر از آنچه امروز میان ما و ایالات متحده وجود دارد، تجربه نشده است.»
