با وجود حملات گسترده علیه تاسیسات هستهای ایران، تحلیلگران امنیتی اسرائیلی هشدار دادهاند که انگیزه جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هستهای نهتنها کاهش نیافته، بلکه تشدید شده است.
بهدنبال حملات سنگین اسرائیل و آمریکا به سه مرکز کلیدی هستهای ایران، نگرانیها درباره ماهیت تهدید هستهای جمهوری اسلامی وارد مرحله تازهای شده است.
روزنامه اسرائیلی «اسرائیل هیوم»، سهشنبه ۱۰ تیر در گزارشی تحلیلی نوشته است که با وجود تخریب گسترده در تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان، و از میان رفتن زیرساختهای سانتریفیوژها، بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد از دید بازرسان و سازمانهای اطلاعاتی پنهان مانده و سرنوشت آن مشخص نیست.
آونر ویلان، مقام سابق امنیتی اسرائیل، در این گزارش هشدار داده است که جمهوری اسلامی پساز از دست دادن ظرفیت بازدارندگی متعارف خود، از جمله نیروهای نیابتی و زرادخانه موشکی، اکنون سلاح هستهای را بهعنوان تنها تضمین بقای خود میبیند.
به گفته او، جمهوری اسلامی ممکن است از زیرساختهای کوچکتر، فناوریهای ذخیرهشده و تیمهای موازی مخفی بهره ببرد تا مسیر تسلیحاتی شدن را با سرعت بیشتری پی بگیرد.
بهرغم ادعاهای مقامهای دولت آمریکا مبنی بر «نابودی کامل برنامه هستهای ایران»، گزارشهای ماهوارهای موسسه علم و امنیت بینالملل به ریاست دیوید آلبرایت، همسو با ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دستگاه اطلاعاتی اسرائیل، از وارد آمدن «خسارات سنگین» به تاسیسات نطنز و فردو حکایت دارد.
در نطنز، جایی که حدود ۱۸ هزار سانتریفیوژ فعال بود، بسیاری از ساختارهای سطحی و زیرزمینی از کار افتادهاند. در فردو نیز، تاسیسات تقویتشده زیرزمینی به احتمال زیاد آسیب جدی دیده است، گرچه رسانههای آمریکایی این ارزیابی را زیر سوال بردهاند.
تاسیسات فرآوری اورانیوم در اصفهان نیز بهشدت تخریب شدهاند؛ از جمله ساختمانهای مرتبط با تبدیل اورانیوم فلزی و تبدیل کیک زرد به گاز، که حلقههای کلیدی در چرخه سوخت هستهای بهویژه برای ساخت بمب محسوب میشوند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش اخیر خود تایید کرده است که ذخایر اورانیوم غنیشده ۲۰ و ۶۰ درصدی که در انبارهای این سایت نگهداری میشد، احتمالا از بین رفتهاند یا مکان دقیق آنها مشخص نیست.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در گفتوگویی جدید هشدار داد که ایران ظرف چند ماه میتواند دوباره تولید اورانیوم غنیشده را از سر بگیرد.
به گفته او، با وجود خسارات، ایران همچنان دانش، تجربه و نیروی انسانی لازم را برای احیای سریع برنامه هستهای در اختیار دارد.
ویلان نیز در همین راستا گفته است که با وجود ترور دستکم ۱۴ متخصص هستهای ایران در عملیات اخیر، نمیتوان احتمال وجود تیمهای موازی و جوان را که قادر به بازتولید برنامه سلاحسازی باشند، نادیده گرفت.
در گزارش «اسرائیل هیوم» همچنین به نگرانی درباره محل ذخایر ۴۰۰ کیلویی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد اشاره شده است. مقامات آمریکایی میگویند بخشی از این مواد زیر آوار مدفون شده یا اصلا هدف قرار نگرفتهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به «اطلاعات قاطع» درباره محل نگهداری آنها اشاره کرده، هرچند ارتش اسرائیل از اظهار نظر رسمی در این زمینه خودداری کرده است.
اسکات ریتر، بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل، نیز در مصاحبهای با اسپوتنیک گفته بود که حمله اسرائیل و آمریکا، یک عملیات هماهنگ با هدف به حداکثر رساندن خسارت به تاسیسات و توان نظامی ایران بوده، اما در عمل ممکن است انگیزه تهران برای دستیابی به سلاح هستهای را افزایش داده باشد.»
به گفته او، جمهوری اسلامی اکنون بدون نیروهای نیابتی و زرادخانه موشکی، فقط به گزینه تسلیحات هستهای بهعنوان «سیاست بیمه» نگاه میکند.
تحلیلگر اسرائیلی در پایان تاکید کرده است که اگرچه عملیات علیه تاسیسات هستهای ایران ضروری بوده و موفقیتهای قابل توجهی به همراه داشته، اما تهدید هستهای ایران با توجه به انگیزههای جدید و زیرساختهای باقیمانده، نهتنها رفع نشده بلکه پیچیدهتر شده است.
اکنون، اسرائیل باید برای مرحله بعدی این نبرد آماده شود؛ نبردی که شاید دیگر تنها در سطح زیرساختی نباشد، بلکه شامل درگیری با تیمهای پنهان، ذخایر مخفیشده و دانش فنی نسل جدید خواهد بود.
این مقامهای آمریکایی، که نامشان بهدلیل محرمانه بودن اطلاعات فاش نشده، تایید کردند که این تحرکات پس از حمله موشکی اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد آغاز شده بود و از سوی سرویسهای اطلاعاتی ایالات متحده شناسایی شد.
بهنوشته رویترز، این مینها هنوز در تنگه هرمز مستقر نشدهاند، اما اقدام تهران نگرانیهایی جدی در واشینگتن درباره بسته شدن یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان ایجاد کرده است.
حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از تنگه هرمز عبور میکند و هرگونه انسداد در این مسیر میتواند بازار جهانی انرژی را بهشدت دچار بحران کند. با این حال، بازارها فعلا واکنش آرامی داشتهاند و قیمت نفت پس از حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته است.
تصمیم سیاسی نیمهکاره
در تاریخ دوم تیر، رسانههای داخل ایران اعلام کردند که مجلس شورای اسلامی با طرحی برای بستن تنگه هرمز موافقت کرده است.
با این حال، این مصوبه الزامآور نیست و تصمیم نهایی در این زمینه به عهده شورای عالی امنیت ملی است. طی سالهای گذشته، جمهوری اسلامی بارها تهدید به بستن این گذرگاه کرده اما تاکنون هیچگاه آن را عملی نکرده است.
به نوشته رویترز، هنوز مشخص نیست که مینهای بارگیریشده چه زمانی در جریان جنگ هوایی ایران و اسرائیل روی شناورها قرار گرفتهاند و آیا پس از آن تخلیه شدهاند یا خیر.
منابع آمریکایی همچنین به رویترز گفتند احتمال دارد این اقدام بخشی از عملیات فریب جمهوری اسلامی برای تحت فشار قرار دادن واشینگتن بوده باشد، بیآنکه قصدی واقعی برای انسداد تنگه وجود داشته باشد.
واکنش واشینگتن و موقعیت نظامی منطقه
یکی از مقامات کاخ سفید در واکنش به این گزارش گفت: «به لطف اجرای موفق عملیات «چکش نیمهشب» بهدست رییسجمهوری، تنگه هرمز باز مانده، آزادی کشتیرانی برقرار شده و ایران بهشدت تضعیف شده است.»
در همین حال، تمام ناوهای ضد مین آمریکا در روزهای پیش از حملات هوایی به ایران بهطور موقت از بحرین خارج شده بودند تا از حمله احتمالی تهران به مقر ناوگان پنجم در امان بمانند. ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مسئول حفاظت از مسیرهای تجاری در منطقه است.
اهمیت استراتژیک تنگه هرمز
تنگه هرمز در باریکترین نقطهاش تنها ۳۴ کیلومتر عرض دارد و مسیر کشتیرانی در آن در هر جهت تنها حدود سه کیلومتر است. اکثر نفت صادراتی عربستان، امارات، کویت و عراق، و همچنین گاز مایع قطر، از این مسیر به جهان منتقل میشود.
ایران نیز بیشتر نفت خود را از همین مسیر صادر میکند، که در تئوری انگیزه تهران برای بستن تنگه هرمز را کاهش میدهد. اما گزارشهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد که جمهوری اسلامی امکانات قابلتوجهی برای بستن تنگه در اختیار دارد، از جمله بیش از پنج هزار مین دریایی قابل استقرار با قایقهای تندرو.
رویترز در پایان گزارش خود تاکید میکند که هرچند واکنش فوری جمهوری اسلامی به حملات آمریکا محدود به شلیک موشک به پایگاهی در قطر بود، اما واشینگتن همچنان نگران اقدامات تلافیجویانه گستردهتری از سوی جمهوری اسلامی است.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است، در یکی از تازهترین موارد، هفت مامور سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، سهشنبه ۱۰ تیرماه ضمن یورش به منزل راکوئل عطائیان، شهروند بهائی ساکن قائمشهر، او را بازداشت کردند.
طبق اطلاعات رسیده، ماموران با حکم علی نیازی، دادستان قائمشهر به منزل این شهروند بهائی یورش بردند و ضمن تفتیش خانه، تمامی گوشیهای تلفن همراه، لپتاپهای اعضای خانواده و کتابها و آثار بهائی را با خود بردند.
همزمان دو شهروند بهائی در ارومیه بهدست نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شدند.
پیش از آن در هفتم تیرماه، مهیار میبدی در رفسنجان و صهبا محمدی در بیرجند و در چهارم تیرماه، نازنین عابدینی در قائمشهر و نویان حجازی در جویبار، بهدست نیروهای امنیتی بازداشت شدند.
در دوم تیرماه نیز آرمان نیکآئین در شیراز و در اول تیرماه، ایمان رحمتپناه در شیراز و نوید تشکر در بهارستان، بازداشت شدند.
بازداشت تمامی این شهروندان همراه با تفتیش خانههای آنها و ضبط وسایل شخصیشان از سوی ماموران امنیتی همراه بوده است.
یک منبع نزدیک به خانواد نیکآیین با بیان اینکه بیش از یک هفته از بازداشت این موزیسین بهائی میگذرد، به ایراناینترنشنال، گفت: «همچنان اعضای خانواده او از اتهام و دلیل بازداشتش بیخبرند.»
این منبع آگاه با بیان اینکه اعضای خانوادههای شهروندان بهائی بازداشتشده از اطلاع از اتهام اعضای خانوادهشان، بهعنوان حقی طبیعی محرومند، گفت: «آنها برای ورود به دادگاهها موانع بسیاری دارند؛ حتی دادستان و معاون دادستان که حکم بازداشت و تفتیش خانهها را صادر کردهاند، خانوادهها را به شعبه مربوطه در دادگاه ارجاع میدهند و پاسخگوی حکم صادر شده از سوی خودشان نیستند.»
از سوی دیگر، گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال جاکی است که طی ۱۰ روز گذشته خانههای دستکم ۱۹ خانواده بهائی دیگر در شهرهای قائمشهر و بهارستان اصفهان به دست ماموران امنیتی تفتیش شده است.
ماموران در جریان بازرسی منازل این شهروندان اقدام به ضبط برخی لوازم شخصی آنها از جمله تلفنهای همراه و کتابهای مربوط به آیین بهائی کردهاند.
جمهوری اسلامی از آغاز جنگ با اسرائیل موج گستردهای از بازداشت شهروندان از جمله فعالان مدنی، شهروندان یهودی، بهائی و خارجی را در ایران به راه انداخته است.
بهائیان بزرگترین اقلیت دینی غیرمسلمان ایران هستند که از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ به طور سیستماتیک هدف آزار و اذیت قرار گرفتهاند.
در یک سال گذشته فشار نهادهای امنیتی و قضایی بر شهروندان بهائی تشدید شده است.
منابع غیررسمی میگویند بیش از ۳۰۰ هزار شهروند بهائی در ایران زندگی میکنند.
قانون اساسی جمهوری اسلامی تنها ادیان اسلام، مسیحیت، یهودیت و زرتشتی را به رسمیت میشناسد.
