رابطه ترامپ و ماسک که از یک دست فشردن محتاطانه در برج ترامپ آغاز شد و اکنون به نبرد لفظی و تهدیدهای مالی رسیده، ماجرایی است که فراز و فرودش هم ممکن است بر سرنوشت این دو تاثیر بگذارد و هم راه صنعت خودروی برقی، فضا و حتی شکلبندی ائتلافهای حزبی در آمریکا را نیز متاثر کند.
نخستین جرقه آشنایی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و ایلان ماسک، بنیانگذار اسپیسایکس و تسلا، در ۲۳ آذر ۱۳۹۵ زده شد؛ زمانی که تیم انتقالی ترامپ، برنده انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۶، اعلام کرد ماسک در کنار مدیران اوبر و پپسی، به «مجمع راهبردی و سیاستگذاری» رییسجمهور منتخب میپیوندد.
میلیاردر سیلیکونولی، با وجود انتقادهای قبلی از شعارهای ضد مهاجرتی ترامپ، این دعوت را فرصتی دانست تا از درون بر سیاست صنعتی و فضایی دولت اثر بگذارد.
دوستی نوپا این دو هنوز بهار را پشت سر نگذاشته بود که اختلاف نظر بر س بحران اقلیمی همه چیز را به هم ریخت.
ترامپ ۱۱ خرداد ۱۳۹۶ خروج ایالات متحده را از پیمان پاریس اعلام کرد و ماسک همان شب در توییتر نوشت که از شوراها استعفا میکند، زیرا: «تغییر اقلیم واقعیت است.»
کنار کشیدن او از دو شورای مشورتی کاخ سفید، نخستین ترک عمیق بر پیکره اتحاد آن بود که سه سال تا زمان همهگیری کرونا، طول کشید که فرصتی تازه برای همگرایی فراهم کرد.
اردیبهشت ۱۳۹۹، هنگامی که مقامات کالیفرنیا کارخانه فریمانت تسلا را تعطیل کردند، ترامپ در توییتی نوشت: «کالیفرنیا باید اجازه دهد تسلا و ماسک همین حالا کارخانه را باز کنند.» امری که با تشکر فوری ماسک در توئیتر همراه شد.
حمایت کاخ سفید سهام تسلا را بالا کشید و در چشم جمهوریخواهان، چهره او از «منتقد سیاستمدار» به «سرمایهدار عملگرا» بدل شد.
تنها دو سال و اندی پس از این همسویی، اختلافها بار دیگر اوج گرفت.
تیر ۱۴۰۱، ترامپ در گردهمایی آلاسکا، ماسک را «یک حقهباز دیگر» خطاب و پیشبینی کرد قرارداد ۴۴ میلیارد دلاری خرید توئیتر که اکنون ایکس خوانده میشود، به سرانجام نمیرسد.
ماسک پاسخ داد: «وقت بازنشستگی آقای رییسجمهور سابق فرا رسیده است.» جدالی که میلیونها کاربر دنبالش کردند و چهره شکاف را علنیتر کرد.
به این ترتیب، هیچکس انتظار نداشت یک سال بعد همین دو نفر، شانهبهشانه هم، گردهماییهای انتخاباتی ترامپ را پیش ببرند.
پاییز ۱۴۰۳ را شاید بتوان فصل طلایی ائتلاف ترامپ-ماسک دانست. افشای اسناد کمیسیون انتخابات فدرال نشان داد ماسک ظرف سه ماه، ۷۵ میلیون دلار به کمپین ترامپ تزریق کرده است.
او در گردهماییهای ویسکانسین و پنسیلوانیا، در حمایت از ترامپ، روی سِن ظاهر شد.
تحلیلگران این تزریق مالی را «نخستین تبدیل عملی تاثیر سیلیکونولی به قدرت سیاسی راست» نامیدند.
کمکی که به گفته استراتژیستهای جمهوریخواه، کارزار کمپول ترامپ را به لحاظ مالی رونق بخشید.
در پی پیروزی ترامپ، در انتخابات ریاستجمهوری آبان ۱۴۰۳، دوستی این دو به اوج رسید و پس از آن، ماسک بدون دریافت حقوق دولتی اما با اختیارات تام، در راس «وزارت کارآمدی دولت» قرار گرفت.
ماموریت این نهاد که با ابتکار مشترک ماسک و ترامپ شکل گرفت، کاهش هزینههای فدرال و حذف لایههای بوروکراتیک بود.
این نهاد جدید با هدف کاهش بوروکراسی، حذف مقررات زائد و بازسازی ساختارهای فدرال ایجاد شد. ماسک بهعنوان یک «کارمند ویژه دولت» فعالیت میکرد، سمتی موقتی که معمولا برای مشاوران خارج از دولت در نظر گرفته میشود.
او در این نقش تا اواخر ماه مه ۲۰۲۵ فعالیت داشت و سپس به دلیل اختلاف با ترامپ، از جمله بر سر لایحه مالیاتی ۲۰۲۵ از سمت خود کنارهگیری کرد.
هدف لایحهای که دولت ترامپ در اوایل سال ۲۰۲۵ پیشنهاد داد افزایش درآمدهای مالیاتی از شرکتهای بزرگ فناوری و بازگرداندن برخی معافیتهای مالیاتی بود که در دورههای پیشین اعطا شده بودند.
این لایحه که از سوی ترامپ با عنوان «صورتحسابی بزرگ و زیبا» معرفی شده بود، با انتقاد شدید ماسک مواجه شد. او این طرح را مخرب برای نوآوری، رشد اقتصادی، و شرکتهای پیشرو در فناوری دانست و آن را نشانهای از سیاستزدگی در تصمیمگیریهای اقتصادی دولت توصیف کرد.
این اختلاف نظر، نقطه آغاز تیرگی روابط میان این دو چهره قدرتمند در سیاست و فناوری شد.
ماسک در ایکس در واکنش به این لایحه، آن را «نفرتانگیز» و «ضد صرفهجویی» خواند و در ۲۹ اردیبهشت رسما استعفا داد.
واکنش ترامپ هم بهاندازه خودش تند بود. در نشستی خبری، پس از استعفای ماسک، ترامپ تهدید کرد یارانه خودروهای برقی و قراردادهای ناسا با اسپیسایکس را ملغی خواهد کرد؛ تهدیدی که میتواند میلیاردها دلار ارزش بازار تسلا را به باد دهد.
ماسک پاسخ داد آماده است پرتابهای فضایی را تعلیق کند و در یک نظرسنجی پرسید: «آیا زمان تاسیس حزبی جدید برای ۸۰ درصد میانه جامعه فرا نرسیده است؟»
بیش از چهار میلیون کاربر گزینه «بله» را برگزیدهاند و افق تازهای از گسست درون حزب جمهوریخواه به نمایش درآمده است.
به گزارش رسانهها، در پی بالا گرفتن درگیری لفظی میان ایلان ماسک و دونالد ترامپ، حدود ۲۲ میلیارد دلار از قراردادهای دولتی شرکت اسپیسایکس در خطر لغو شدن قرار گرفته و برخی از برنامههای کلیدی فضایی ایالات متحده ممکن است دستخوش تغییرات اساسی شوند.
روزنامه تلگراف به نقل از مقامهای کاخ سفید گزارش داده است که ماسک، در دوره همکاریاش با دولت آمریکا، به ساختار اداری و سلسلهمراتب دولتی بیاعتنایی کرده و تمایلی به تبعیت از روندهای رسمی نشان نداده است.
ترامپ هم در مصاحبه با شبکه ایبیسی در پاسخ به پرسشی درباره گزارشهای مربوط به تماس برنامهریزیشده با ماسک گفت: «منظورتون مردی است که عقلش را از دست داده؟»
او در ادامه تاکید کرد: «الان بهطور خاص علاقهای ندارم با او صحبت کنم.» ترامپ همچنین گفت که این ماسک است که مایل به گفتوگو با اوست، اما خودش فعلا آماده این تماس نیست.
بهنوشته نیویورکتایمز، مشاوران ترامپ خود را برای یک نبرد سیاسی و رسانهای طولانیمدت با ماسک آماده میکنند، جنگی که ممکن است متحدان دو طرف در عرصههای فناوری و سیاست را به انتخاب میان آنها مجبور کند.
در حوزه اقتصادی هم سهام تسلا که پس از شروع درگیری ترامپ و ماسک، حدود ۱۷ درصد سقوط کرده بود، در معاملات اولیه وال استریت در روز جمعه پنج درصد افزایش یافت.
رویترز جمعه ۱۶ خرداد به نقل از منابع آگاه نوشت با وجود رونمایی رسمی از این پروژه در جریان سفر ماه گذشته دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به ابوظبی، توافق نهایی در این خصوص همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
این پروژه عظیم شامل ساخت یک پردیس هوش مصنوعی به مساحت ۲۶ کیلومتر مربع است که قرار است میزبان مجموعهای از مراکز داده بسیار پیشرفته باشد.
سرمایهگذاری اصلی این طرح بر عهده شرکت فناوری «جی۴۲» است؛ شرکتی نزدیک به دولت امارات که نقشی محوری در توسعه صنعت هوش مصنوعی این کشور دارد.
در مرحله نخست پروژه که با نام «استارگیت امارات» شناخته میشود و زمان بهرهبرداری آن سال ۲۰۲۶ تعیین شده، غولهای فناوری از جمله انویدیا، اوپناِیآی، سیسکو، اوراکل و سافتبانک ژاپن با جی۴۲ همکاری دارند.
گرچه این طرح با اتکا به تراشههای پیشرفته انویدیا از سوی مقامهای آمریکایی بهعنوان موفقیتی راهبردی در رقابت حوزه فناوری با چین معرفی شده، اما به گفته منابع آگاه، واشینگتن هنوز چارچوبهای امنیتی لازم را برای صدور این فناوریها و نحوه نظارت بر اجرای توافق با ابوظبی مشخص نکرده است.
نگرانی آمریکا از نقش احتمالی چین در پروژه هوش مصنوعی امارات
در جریان سفر ترامپ، ابوظبی متعهد شد مقررات امنیت ملی خود را با استانداردهای واشینگتن هماهنگ کند، که از آن جمله میتوان به ایجاد ساز و کارهایی برای جلوگیری از انتقال فناوریهای دارای منشا آمریکایی به طرفهای ثالث اشاره کرد.
با این حال، چهار منبع آگاه به رویترز گفتند روابط نزدیک امارات با چین همچنان موجب احتیاط مقامهای آمریکایی است؛ مسالهای که پیش از این نیز در دوران ریاستجمهوری جو بایدن و همچنین دوره نخست ترامپ مطرح بود و بهطور خاص به تردیدها درباره میزان قابل اتکا بودن ابوظبی بهعنوان یک شریک راهبردی بازمیگردد.
این منابع توضیح ندادند که آیا شواهد جدیدی درباره روابط ابوظبی و پکن به دست آمده یا خیر، اما تاکید کردند نگرانیهای پیشین همچنان به قوت خود باقی است.
در دوران حضور ترامپ در کاخ سفید امارات و شماری دیگر از کشورهای حاشیه خلیج فارس، با وجود مخالفت ایالات متحده، به توسعه زیرساختهای فناوری 5G با استفاده از تجهیزات شرکت چینی هوآوی ادامه دادند.
واشینگتن بهدنبال اتخاذ تدابیر احتیاطی
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت شماری از مقامهای دولت آمریکا، علیرغم تعهدات رسمی ابوظبی، نسبت به توانایی امارات در ممانعت از دسترسی رقبا به فناوریهای آمریکایی ابراز تردید کردهاند.
بر اساس این گزارش، دولت ترامپ هنوز زمانبندی روشنی برای نهاییسازی این توافق تعیین نکرده است. ابوظبی باید با محدودیتها و تدابیر نظارتی واشینگتن که هنوز بهطور دقیق مشخص نشدهاند، موافقت کند؛ با این حال، احتمال دارد امارات در جریان مذاکرات خواستار تغییراتی شود که روند تایید نهایی را با تاخیر روبهرو کند.
دو منبع آگاه به رویترز گفتند اقدامات احتیاطی مورد نظر واشینگتن احتمالا شامل ممنوعیت استفاده از فناوریهای چینی و نیز محدودیت در بهکارگیری شهروندان چینی در محل احداث پردیس هوش مصنوعی خواهد بود.
رویترز افزود دولت آمریکا همچنان متعهد به پیشبرد این توافق است، اما مخالفتهایی از سوی هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات، بهویژه در خصوص روابط نزدیک امارات با چین، وجود دارد.
نشریه فارین پالیسی، در گزارشی نوشت این گفتوگو پس از نشست ژنو (در ۲۲ اردیبهشت گذشته) برگزار شد که در آن تیمهای تجاری دو کشور توافق کرده بودند تعرفههایی را که در درگیری تجاری میان پکن و واشینگتن به سطح بالایی رسیده بود، کاهش دهند.
در آن دور از گفتوگوها آمریکا نرخ تعرفه را از ۱۴۵ درصد به ۳۰ درصد و چین به ۱۰ درصد کاهش داد و دو کشور بر سر ۹۰ روز توقف اعمال تعرفههای بیشتر توافق کردند؛ هرچند در هفتههای پس از نشست ژنو، واشینگتن محدودیتهای جدیدی بر تراشههای هواوی و صادرات فناوری نیمههادی و هوانوردی به چین اعمال کرد.
مسئله فلزات معدنی کمیاب
فلزات معدنی کمیاب یکی از محورهای اصلی گفتوگوی تلفنی ترامپ و شی بود.
چین از فروردین گذشته کنترل صادرات این مواد حیاتی را آغاز و صادرات به آمریکا را محدود کرده است.
این تصمیم پکن شرکتهای آمریکایی همچون فورد را که در صنایع دفاعی و خودروسازی به این زنجیره تامین چین وابستهاند، دچار کمبود شدید کرده است.
ترامپ پس از این گفتوگو در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت که «دیگر نباید هیچ پرسشی درباره پیچیدگی محصولات فلزات معدنی کمیاب وجود داشته باشد».
بیانیه چین اما هیچ اشارهای به این موضوع نکرد.
دانیل راسل از موسسه انجمن آسیا، اظهارات ترامپ را «مبهم» خواند و گفت که نتیجه مشخصی حاصل نشده است.
او تاکید کرد: «واقعیت امر در هفتههای آینده در بنادر چین مشخص خواهد شد.»
تغییر موضع در قبال دانشجویان چینی
پکن نیز در این گفتوگو پیروزی مهمی به دست آورده است.
بیانیه چین تاکید کرد که آمریکا از دانشجویان چینی برای تحصیل استقبال میکند.
این موضع، تغییر چشمگیری نسبت به اظهارات مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا است.
روبیو هفته گذشته اعلام کرده بود وزارت خارجه به طور گسترده ویزای دانشجویان چینی را لغو خواهد کرد. موضعی که جامعه دانشجویی چین را به شدت نگران کرده بود.
ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی با فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، این تغییر سیاست را تایید کرد و گفت: «دانشجویان چینی میآیند، مشکلی هم نیست. صراحتا بگویم افتخار ماست که آنها را داشته باشیم.»
هشدارهای پکن و پیامهای پنهان
فضای کلی گفتوگو میان ترامپ و شی مثبت اعلام شده و هر دو رهبر از یکدیگر برای دیدار دعوت کردهاند. ترامپ این مکالمه را «تماس تلفنی بسیار مفیدی» خواند.
بیانیه پکن اما حاوی هشدارهای واضحی بود. چین از آمریکا خواست تا «هرگونه دخالت و خرابکاری علیه این کشور» را متوقف کرده و در مورد تایوان با احتیاط رفتار کند.
این بیانیه همچنین تاکید کرد تماس میان دو رییسجمهوری، به پیشنهاد ترامپ صورت گرفته است.
اسکات کندی از مرکز مطالعات استراتژیک و بینالملل این موضوع را «نشانه موقعیت ضعیف واشینگتن» دانست.
چالشهای پیش رو
کارشناسان معتقدند چین با اعمال فشار اقتصادی، ترامپ را مجبور به اتخاذ لحن مثبت کرده است.
این رویکرد نشاندهنده الگوی آشنای ترامپ است که در عین حفظ روابط دوستانه با شی، بخشهای دیگر دولتش سیاست سختگیرانهتری در پیش گرفتهاند.
دو کشور قرار است در دور جدید مذاکرات تجاری که در این تماس بر سر آن توافق کردند، روابط خود را آزمایش کنند. گرچه موانع اساسی همچنان پابرجاست؛ از جمله تعارض میان اقتصاد صادراتمحور چین و هدف ترامپ برای انتقال تولید به آمریکا.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پیشتر در ژنو امیدواری خود را درباره رسیدن به تعادل ابراز کرده بود اما کارشناسان مسیر دشواری را پیشبینی میکنند.
در دوره قبلی ریاستجمهوری ترامپ نیز رسیدن به توافق تجاری سالها به طول انجامید که چین در نهایت آن را اجرا نکرد.
