ویتکاف پیش از سفر به عمان، برای مذاکره با پوتین به روسیه رفت
خبرگزاری اینترفکس گزارش داد هواپیمایی از ایالات متحده که احتمال میرود حامل استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ باشد، در فرودگاه ونوکووای مسکو فرود آمده است.
ویتکاف که قرار است شنبه در عمان با طرف ایرانی مذاکره کند، جمعه با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، دیدار خواهد کرد.
او پیش از آغاز اولین دور از مذاکرات ایران و آمریکا در عمان نیز به روسیه سفر کرده بود.
ورود ویتکاف به مسکو همزمان شده است با تلاشهای دیپلماتیک برای رسیدن به توافقی جدید با تهران و افزایش نقش مسکو در هماهنگی پشتپرده این مذاکرات.
هفته گذشته و پیش از دور دوم مذاکرات تهران و واشینگتن، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، برای مشورت با پوتین به مسکو سفر کرد.
در آستانه دور سوم مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده که شنبه ششم اردیبهشت در مسقط، پایتخت عمان برگزار میشود، محمدرضا نقدی، معاون هماهنگکننده سپاه پاسداران، در مراسم «سالروز شکست عملیات طبس»، با اشاره به شرایط کنونی ایالات متحده، این کشور را دچار شده به «ورشکستگی اقتصادی» و «شکافهای اجتماعی عمیق» توصیف کرد و گفت که جمهوری اسلامی، علیرغم فشارهای خارجی، همچنان مقاوم و استوار باقی مانده است.
نقدی گفت: «آمریکاییها میخواستند با تحریمهای سنگین، مردم ایران را به خیابانها بکشانند تا خودشان بدون هزینه انقلاب را سرنگون کنند اما امروز، ایران سرپا ایستاده و آمریکاست که با بحران اقتصادی دستوپنجه نرم میکند.»
او گفت که «برای سرپا نگه داشتن اقتصاد خود، آمریکا به دزدی نفتی متوسل شده» است: «تلاشهای این کشور برای ایجاد تفرقه در ایران از طریق صدها رسانه و عملیات روانی، با شکست مواجه شده است.»
معاون هماهنگکننده سپاه پاسداران افزود: «امروز حتی در داخل ایالات متحده، کانونهای متعدد اعتراض و نارضایتی شکل گرفته و این کشور با ناآرامیهای اجتماعی مواجه است.»
نقدی همچنین با اشاره به «جنایتهای اسرائیل در غزه»، آمریکا را «شریک اصلی این جنایتها» خواند و گفت: «در به خاک و خون کشیدن مردم مظلوم فلسطین، آمریکا نه فقط شریک است بلکه عامل اصلی به شمار میرود.»
او در پایان با تاکید بر اینکه «در بسیاری از موارد آمریکاییها با همپیمانان خود نیز درگیر میشوند»، خواستار ادامه «مقاومت» و «سرمایهگذاری در تولید» در داخل کشور شد و گفت: «اگر سرمایههای داخلی به تولید وارد شود، توطئههای دشمنان در عرصه اقتصادی نیز بینتیجه خواهد ماند.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، عصر جمعه در راس هیئتی دیپلماتیک و کارشناسی برای انجام «گفتوگوهای غیرمستقیم» با ایالات متحده، عازم پایتخت عمان خواهد شد.
در بیانیه وزارت امور خارجه تاکید شده است در این دور از مذاکرات، مذاکرهکنندگان ارشد ایران و آمریکا در مسقط حضور خواهند داشت اما تماسها همچنان «بهشکل غیرمستقیم» صورت خواهد گرفت.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز در اظهاراتی تاکید کرد: «پیشرفت در مذاکرات مستلزم نشان دادن حسن نیت، جدیت و واقعنگری از سوی طرف مقابل است.»
این گفتوگوها در حالی انجام میشود که تنشها میان تهران و غرب بهویژه درباره پرونده هستهای و فعالیتهای منطقهای جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد.
عمان که پیشتر نیز نقش میانجی در مذاکرات هستهای داشته، بار دیگر میزبان تلاشهای دیپلماتیک میان ایران و آمریکا شده است.
وزارت دفاع سوریه پنجشنبه در بیانیهای اعلام کرد نیروهای حزبالله پنج گلوله توپ از خاک لبنان به سمت منطقه القصیر در حومه حمص شلیک کردند که این حمله با پاسخ نیروهای سوریه مواجه شده است.
خبرگزاری رسمی سوریه (سانا)، به نقل از یک منبع وزارت دفاع این کشور گزارش داد که مواضع ارتش سوریه در منطقه القصیر در استان حمص، نزدیک مرز لبنان، هدف گلولهباران توپخانهای حزبالله لبنان قرار گرفت.
در بیانیه وزارت دفاع سوریه درباره این حمله آمده است: «نیروهای ما بلافاصله منابع آتش را هدف قرار دادند.»
این بیانیه افزود: «ما با ارتش لبنان در تماس هستیم تا این حادثه را ارزیابی کنیم و به درخواست ارتش لبنان، هدفگیری منابع آتش را متوقف کردیم.»
حمله پهپادی به روستای مرزی
به گزارش خبرگزاری رسمی لبنان در حمله پهپادی به روستای مرزی «حوش السید علی» در منطقه هرمل، هشت پناهجوی سوری زخمی شدند و به بیمارستان منتقل شدند.
در این گزارش آمده است پهپاد حامل مواد منفجره در این روستا منفجر شده است.
همچنین در پی شنیده شدن صدای تیراندازی، ارتش لبنان نیروهای کمکی به منطقه اعزام کرد.
تنشها در مرز لبنان و سوریه
ماه گذشته، وزیران دفاع لبنان و سوریه توافقی برای مقابله با تهدیدهای امنیتی مرزی امضا کردند. این توافق پس از درگیریهایی بود که به کشته شدن ۱۰ نفر انجامید.
این درگیریها میان نیروهای حزبالله لبنان و ارتش سوریه از شامگاه ۲۶ اسفند و پس از آن آغاز شد که وزارت دفاع سوریه، حزبالله را به عبور از خاک این کشور و ربودن و کشتن سه نیروی ارتش متهم کرد.
حزبالله هر گونه دخالت در این اقدام را رد کرد و یک منبع امنیتی لبنان نیز به خبرگزاری رویترز گفت سه سرباز سوری وارد خاک لبنان شده بودند و به دست اعضای یک طایفه کشته شدند اما درگیریهای مرزی پس از این حادثه باعث کشته شدن هفت نفر در لبنان شد.
لبنان و سوریه یک مرز مشترک ۳۳۰ کیلومتری دارند که بهخاطر قاچاق کالا، انسان و سلاح، منطقهای پرتنش و بیثبات محسوب میشود.
پیش از این و در ۲۰ بهمن ۱۴۰۳ و دو روز پس از آن که مقامهای جدید دمشق اعلام کردند عملیاتی را علیه قاچاقچیان در این منطقه آغاز کردهاند، تنشهایی در مناطق مرزی دو کشور رخ داد.
ارتش لبنان آن زمان اعلام کرد پیرو دستورات ژوزف عون، رییسجمهوری این کشور، «فرماندهی ارتش به یگانهای نظامی مستقر در مرزهای شمالی و شرقی دستور داد تا به منابع آتش از خاک سوریه پاسخ دهند».
سفیر سابق ایران در عمان به خبرگزاری ایلنا گفت که نباید انتظار داشت جمهوری اسلامی و ایالات متحده به یک «توافق زودهنگام» دست پیدا کنند اما به نظر میرسد «یک توافق نسبی و اولیه» میتواند محصول این چند دور مذاکرات باشد.
حسین نوشآبادی در ادامه گفت: «ما متعهد شدهایم که از فناوری هستهای خود برای تولید سلاحهای کشتار جمعی یا سلاحهای اتمی استفاده نمیکنیم و تعهد دادهایم که از ساخت بمب فاصله بگیریم و هیچ رویکردی در این زمینه نداریم.»
به گفته او، این یک اصل ثابت برای جمهوری اسلامی است: «ما این تعهد را نه تنها به دولتها، بلکه به بشریت و انسانیت دادهایم.»
نوشآبادی همچنین تاکید کرد: «اگر امروز بگوییم که حاضریم صداقت خود را اثبات کنیم و حتی کشورهایی را که با آنها مذاکره میکنیم، در فعالیتهای هستهای و در نظارت مشارکت دهیم و نظارتهای لازم را انجام دهیم، این نشاندهنده صداقت ما و ادعای درست ما مبنی بر مقاصد کاملا صلحجویانه و انساندوستانهمان است. ما هیچ تلاشی در این راستا نخواهیم داشت و بهطور جدی به دنبال تحقق این اهداف هستیم.»
همزمان با اعلام کشف ۱۴ میدان نفت و گاز در عربستان سعودی و قرارداد ۱.۶ میلیارد دلاری امارات متحده عربی برای اکتشافات دریایی، مدیر اکتشاف شرکت ملی نفت ایران اظهار امیدواری کرده است اکتشافات نفت و گاز در بخش دریایی ایران «بعد از شش سال توقف»، از سر گرفته شود.
محیالدین جعفری علت توقف اکتشافات نفت و گاز در بخش دریایی ایران را «محدودیت دکل» عنوان کرده اما گزارشهای اوپک و وزارت نفت ایران نشان میدهند شمار دکلهای کشور طی سالهای گذشته تغییری نداشته و حول ۱۶۰ دستگاه بوده که حدود ۲۰ دستگاه آن مربوط به حفاری چاه در بخش دریایی است.
با این حال معلوم نیست چه تعداد از دکلهای حفاری ایران که بخش اعظم آنها ساخت شرکتهای غربی با دههها قدمت است، هنوز قابلیت استفاده دارند اما پیشتر و در سال ۲۰۲۰، خبرگزاری رویترز با اشاره به مشکلات ایران در دستیابی به قطعات یدکی دکلهای غربی گزارش داده بود یک-چهارم سکوهای حفاری ایران بلااستفاده و شمار زیادی نیز نیمهفعال هستند.
خبرگزاری دولتی ایرنا نیز همان سال طی گزارشی از قول مقامات نفتی گزارش داده بود ۸۵ درصد دکلهای ایرانی نیاز به تعمیر و جایگزینی قطعه دارند.
یکی دیگر از معضلات ایران، کمبود منابع مالی است. پیشتر مرکز پژوهشهای مجلس از نصف شدن سرمایهگذاری سالانه در بخش بالادستی نفت و گاز ایران (اکتشاف و تولید) و رسیدن آن به حدود سه میلیارد دلار بعد از تحریمهای سال ۲۰۱۸ آمریکا علیه ایران (نسبت به نیمه ابتدایی دهه ۲۰۱۰) خبر داده بود.
برای مقایسه در تصویری بزرگتر، این رقم در دهه ۲۰۰۰ و اوج مشارکت شرکتهای غربی در پروژههای نفت و گاز ایران، حدود ۱۹ میلیارد دلار بود.
نکته اینجاست که هزینه اکتشاف و حفاری در بخش دریایی به مراتب بیشتر از بخش خشکی است و با توجه به محدودیتهای مالی، توسعه میادین دریایی در دستور کار دولت نبوده است.
دریای خزر
ایران تنها کشور ساحلی دریای خزر است که هیچ تولید نفت و گازی از این دریا ندارد. با توجه به اینکه تنها کشتی لرزهنگاری ایران در دریای خزر با نام «پژواک» در سال ۲۰۰۵ دچار حریق شد و کلا از بین رفت و از طرفی تنها سکوی حفاری ایران در دریای خزر به نام «امیرکبیر» یک دهه پیش برای تعمیر به سواحل ایران در خزر منتقل شد و هنوز هم در فاصله چند کیلومتری از نوار ساحلی آبهای خزر غیرفعال است، اصولا امکان کشف یک میدان گازی جدید برای ایران در آبهای این دریاچه وجود ندارد.
الهام شبان، مدیر مرکز مطالعات نفت خزر در جمهوری آذربایجان، به ایراناینترنشنال گفت که این کشور پارسال روزانه ۵۸۰ هزار بشکه، قزاقستان ۳۵۰ هزار بشکه و ترکمنستان و روسیه نیز هر کدام بیش از ۱۰۰ هزار بشکه از میادین دریایی در خزر تولید نفت داشتند.
جمهوری آذربایجان همچنین حدود ۵۰ میلیارد متر مکعب تولید گاز از این دریا داشته که نیمی از آن راهی بازارهای خارجی، خصوصا اروپا شده است.
روسیه نیز حدود ۱.۵ میلیارد متر مکعب تولید گاز از دریای خزر دارد.
کشورهای عربی جنوب ایران نیز مشارکت فزایندهای در توسعه پروژههای دریایی سه کشور ترکزبان ساحلی خزر دارند. شرکت دراگون اویل امارات طی دو دهه گذشته ۱۰ میلیارد دلار در بخش دریایی ترکمنستان سرمایهگذاری کرده و قرارداد سرمایهگذاری خود را تا سال ۲۰۳۵ تمدید کرده است.
شرکت ملی نفت ابوظبی نیز سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰ درصد از سهم میدان گازی آبشرون، دومین میدان بزرگ گازی دریای خزر در آبهای جمهوری آذربایجان را خریداری کرد و شریک شرکت توتال فرانسه در این پروژه شد.
در این میان، ماه گذشته شرکت ملی نفت قزاقستان، گازمونای گاز، رسما از شرکت ملی نفت ابوظبی برای سرمایهگذاری در میادین دریایی خود دعوت کرد.
این شرکت در میادین خشکی قزاقستان نیز فعال است.
آبهای جنوب ایران
برخلاف دریای خزر که ایران میدان مشترکی با همسایهها ندارد، همه همسایههای جنوبی، میادین مشترک دریایی با ایران دارند و نه تنها چندین برابر ایران تولید نفت و گاز انجام میدهند، بلکه پروژههای خود را با سرعت جلو میبرند.
همزمان عربستان سعودی از کشف ۱۴ میدان نفت و گاز جدید خبر داد و امارات نیز خبر قرارداد ۱.۶۳ میلیارد دلاری برای اکتشافات دریایی را منتشر کرد. این در حالی است که ایران بهخاطر کمبود منابع مالی، حوزه اکنتشاف میادین نفتی را مسکوت گذاشته است.
ایران تنها روزانه ۳۵ هزار بشکه نفت از میدان مشترک فروزان (مرجان) با عربستان سعودی دارد، در حالی که عربستان سعودی نه تنها ۱۸ برابر ایران تولید نفت از این میدان دارد بلکه قراردادهایی به ارزش ۱۲ میلیارد دلار با شرکتهای خارجی برای افزایش تولید روزانه نفت به ۸۰۰ هزار بشکه و گاز به ۷۰ میلیون متر مکعب از این میدان مشترک تا چهار سال آینده امضا کرده است.
دومین میدان مشترک ایران و عربستان سعودی فرزاد (حصبه) است که ایران تولیدی ندارد اما عربستان سعودی از سال ۲۰۱۳ تولید روزانه ۳۰ میلیون متر مکعب گاز از آن را آغاز کرده و شرکت آرامکو عربستان سعودی در تلاش برای افزایش این رقم به ۷۵ میلیون متر مکعب است.
عربستان سعودی و کویت همچنین دو میدان مشترک اسفندیار (لؤلؤ) و آرش (الدره) با ایران دارند که اولی را توسعه داده و برای توسعه میدان دومی نیز قرارداد امضا کردهاند.
ایران میگوید در این میادین سهم دارد اما دو کشور عربی این ادعا را رد کردهاند.
عربستان سعودی و کویت دو میدان مشترک دیگر با نامهای خفجی و وفره با ظرفیت تولید روزانه ۵۰۰ هزار بشکه را طی بیش از یک دهه گذشته توسعه دادهاند که البته این میادین با ایران مشترک نیست.
میادین سلمان و نصرت میان ایران و امارات مشترکاند که از اولی هر کدام ۵۰ هزار بشکه تولید نفت دارند اما امارات از میدان دومی ۲۰ برابر ایران و حدود ۶۵ هزار بشکه تولید نفت دارد.
ایران یک میدان مشترک با نام هنگام با عمان دارد که هر کدام روزانه ۱۰ هزار بشکه تولید نفت دارند.
اما مهمترین میدان دریایی ایران، پارس جنوبی، بزرگترین میدان گازی جهان است که با قطر مشترک است. قطر یک دههای زودتر از ایران تولید گاز از این میدان را آغاز کرد و تاکنون ۲.۵ برابر ایران از پارس جنوبی که در قطر گنبد شمالی گفته میشود، تولید گاز داشته است.
در حالی که بخش ایرانی این میدان از سال گذشته وارد نیمه دوم عمر خود شده و هر سال ۱۰ میلیارد متر مکعب از تولید آن کاسته خواهد شد، قطر با امضای ۲۹ میلیارد دلار قرارداد جدید با شرکتهای بینالمللی، در نظر دارد تا پایان دهه جاری تولید گاز از این میدان مشترک را ۶۵ درصد افزایش دهد.
