خامنه‌ای: مسئولان به هیچ وجه ملاحظه خواسته‌های آمریکا را نکنند

یک روز پس از انتشار این سخنان، علی‌اکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در راستای آن‌چه در رسانه‌های داخلی «دیپلماسی امنیتی با هدف تقویت مناسبات سیاسی-‌امنیتی با کشورهای منطقه قفقاز جنوبی» خوانده شده است، چهارشنبه ۱۹ دی وارد باکو، پایتخت آذربایجان شد.

قرار است احمدیان علاوه بر ملاقات با همتای خود در جمهوری آذربایجان، با علی‌اف نیز دیدار و گفت‌وگو کند.

او در سفر به ایروان، پایتخت جمهوری ارمنستان، با نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر این کشور نیز دیدار و گفت‌وگو خواهد کرد.

صحبت‌های انتقادی علی‌اف اما سه‌شنبه ۱۸ دی‌ در جریان یک کنفرانس خبری با حضور شبکه‌های تلویزیونی محلی این کشور و در پاسخ به پرسش یک خبرنگار ایراد شده است.

این خبرنگار از رییس‌جمهوری آذربایجان درباره نوسانات روابط این کشور و ایران در چند سال گذشته و آن‌چه رفتارهای غیرقابل ایران خواند، سوال پرسید.

علی‌اف در پاسخ مفصل خود با اشاره به سخنان مداحی که در مراسمی با عنوان «گرامیداشت شهدای جنگ چالدران و جبهه مقاومت» به علی‌اف و اردوغان توهین کرد، گفت این اولین بار نیست که این توهین‌ها علیه آن‌ها در ایران انجام می‌شود.

یکی از مداحان محلی در این مراسم که از شبکه خبر پخش می‌شد و با سخنرانی امام جمعه اردبیل افتتاح شد و با حضور او ادامه یافت، به رجب طیب اردوغان و الهام علی‌اف با کلماتی رکیک توهین کرد و در ادامه گفت علی‌اف خانواده‌اش را در یک «قمار چند میلیارد دلاری با اسرائیلی‌ها به رهن گذاشته بود.»

وزارت خارجه جمهوری آذربایجان، ۱۲ دی‌ماه کاردار جمهوری اسلامی ایران در باکو را احضار و به شدت به این موضوع اعتراض کرد.

علی‌اف در ادامه صحبت‌هایش در این کنفرانس خبری با اشاره به امام جمعه اردبیل گفت «آن ملا از شهر اردبیل بارها از عبارات توهین‌آمیز علیه آذربایجان، مردم آذربایجان، از جمله خودم استفاده کرده است. سوال این‌ است که نگرش فردی که او را به آن مقام منصوب کرده چیست؟»

سید حسن عاملی، امام جمعه اردبیل، ملایی است که رییس‌جمهور آذربایجان به او اشاره کرد. عاملی منصوب علی خامنه‌ای و نماینده او در استان اردبیل است.

رهبر جمهوری اسلامی، از طرق شورای سیاستگذاری ائمه جمعه نمایندگان خود در مراکز استان‌ها را به عنوان امام جمعه این شهرها منصوب می‌کند.

علی‌اف در ادامه صحبت‌‌هایش بدون نام بردن از علی خامنه‌ای، با ذکر این‌که مشخص است چه کسی این ملا را منصوب کرده است، گفت «واکنش او چیست، آیا از این حمایت می‌کند یا نه، و چه کسی از آذربایجان عذرخواهی خواهد کرد؟ آیا آن‌ها عذرخواهی خواهند کرد یا نه؟»

علی‌اف با اشاره به بیانیه وزارت خارجه جمهوری‌اسلامی که از این توهین‌ها اظهار تاسف کرده است، گفت «تاسف در بیانیه وزارت خارجه ایران کافی نیست. یک توهین آشکار رُخ داده است: هم به روسای جمهور ترکیه و آذربایجان و هم مردم ما در طول پخش زنده در یک رویداد رسمی. اظهار تاسف صرف، غیرقابل قبول است. ما انتظار داریم که این ملای استانی مجازات شود. دست‌کم باید از مقام خود برکنار شود و مجبور به عذرخواهی از آذربایجان شود.»

رزمایش‌های نظامی دو کشور

رییس‌جمهور آذربایجان در ادامه صحبت‌هایش با اشاره به برگزاری رزمایش‌های نظامی از سوی دو کشور در دو سوی مرز، گفت آذربایجان با رزمایش‌های متقابل نشان داد که از ایران نمی‌ترسد.

او با اشاره به این‌که ایران در همین کارزار نمایش قدرت هم توهین به آذربایجان را در رسانه‌های خود ادامه داد، گفت: «به نظر می‌رسد {توهین‌کردن} سبک کاری برخی محافل حاکم در ایران است. توهین‌ کردن نشانه ضعف است، افرادی که بی‌ادب هستند وقتی نمی‌توانند چیزی را به دست آورند، به توهین متوسل می‌شوند. کسی که از توهین استفاده می‌کند، در واقع به خود توهین می‌کند.»

اعتراض به انتقال سوخت ایران از ارمنستان به قره‌باغ

رییس‌جمهور آذربایجان در بخشی دیگر از صحبت‌های خود به مساله انتقال سوخت ایران از ارمنستان به قره‌باغ اشاره کرد و گفت صحبت‌های پشت‌پرده و درخواست جمهوری آذربایجان از حکومت ایران برای پایان دادن به ارسال سوخت به نتیجه نرسیده است.

به گفته علی‌اف، مقامات آذربایجانی از طریق نظارت بر جاده لاچین دریافته‌اند کامیون‌های سوخت‌رسانی از ایران به طور منظم از ارمنستان به قره‌باغ تردد می‌کنند و چون این انتقال از «قلمرو آذربایجان» انجام شده است با بی‌نتیجه ماندن پیگیری‌های پشت‌پرده، با احضار سفیر ایران و تسلیم یادداشت اعتراض‌آمیز، این موضوع به صورت عمومی اعلام شده است.

علی‌اف در ادامه گفته جمهوری اسلامی برای مخفی نگه‌داشتن ادامه انتقال سوخت به قره‌باغ، به «روش‌های خنده‌دار و تاسف‌برانگیزی» توسل جسته است.

او گفت: «پلاک‌های جعلی ارمنستان روی کامیون‌های سوخت‌رسانی ایرانی چسبانده شد، تا وانمود کنند کامیون‌ها از ارمنستان هستند، اما نوشته‌های روی کامیون‌ها فارسی بود و پس از بررسی مشخص شد که همان شماره پلاک روی چندین کامیون چسبانده شده است.به عبارت دیگر، این کلاهبرداری آن‌قدر با بی‌دقتی انجام شده بود که واقعا واژه‌ای برای توصیف آن نداریم.»

پرونده حمله مسلحانه به سفارت آذربایجان در ایران

بهمن ۱۴۰۱، روابط دو کشور پس از حمله مسلحانه یک شهروند ایرانی به سفارت جمهوری آذربایجان در تهران و کشتن یک افسر امنیتی سفارت به شدت تیره شد که پس از تعهد ایران برای مجازات مهاجم تا حدی بهبود یافت.

رییس‌‌جمهور آذربایجان به اشاره به همین موضوع گفت ایران به جمهوری آذربایجان اطمینان داده بود عامل این حمله مسلحانه را به اعدام محکوم خواهد کرد، اما به گفته او ایران در این مورد آذربایجان را فریب داده است.

او با گفتن این‌که این حمله یک اقدام «سازمان‌یافته» بوده، گفت: «ما می‌دانیم که احکام اعدام در ایران برای جرایم کمتر جدی صادر شده و فورا اجرا می‌شوند، اما در این مورد دو سال بعد نه تنها حکم اجرا نشده است، بلکه پرونده برای تحقیقات بیشتر بازگردانده شده است.

بقایی چهارشنبه ۱۹ دی، گفت که پاریس «از انجام تعهدات برجامی سر باز زده» است.

او رویکردهای فرانسه درباره صلح و ثبات در منطقه غرب آسیا و درگیری در غزه را «غیرسازنده» خواند و خواستار تجدید نظر در آن شد.

امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه، دوشنبه ۱۷ دی، در یک سخنرانی در جمع تعدادی از سفیران این کشور گفته که برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی «به نقطه بی‌بازگشت» نزدیک می‌شود.

مکرون، جمهوری اسلامی را مهم‌ترین چالش استراتژیک و امنیتی برای فرانسه، اروپا و منطقه دانست و افزود محدود نشدن حکومت ایران، یک ریسک بزرگ است.

رییس‌جمهوری فرانسه تاکید کرد که رهبران کشورهای اروپایی باید از خود بپرسند «آیا ضرورت دارد پیش از اکتبر ۲۰۲۵ مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریم‌ها علیه تهران را فعال کنند یا خیر».

سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به این بخش از سخنان مکرون واکنش نشان نداد اما پیش از این، مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، تهدید کرده بود در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی (آلمان، بریتانیا و فرانسه)، جمهوری اسلامی از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) خارج خواهد شد.

بقایی سخنان مکرون درباره حمایت جمهوری اسلامی از روسیه در جنگ با اوکراین را «ادعای تکراری» خواند و از نگرانی او نسبت به اقدامات جمهوری اسلامی در آفریقا ابراز تعجب و تاسف کرد.

او افزود که فرانسه «دارای سابقه استعمارگری خشن در آفریقا» است.

از سوی دیگر ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، سه‌شنبه ۱۸ دی اعلام کرد وضعیت سه شهروند فرانسوی بازداشت‌شده در ایران رو به وخامت گذاشته است و برخی از آن‌ها در شرایطی مشابه شکنجه نگهداری می‌شوند.

بارو از فرانسوی‌ها خواست از سفر به ایران خودداری کنند.

بقایی به این سخنان وزیر خارجه فرانسه واکنشی نشان نداد.

نقد‌علی چهارشنبه ۱۹ دی در صحن علنی مجلس گفت: «اگر فکر می‌کنید با ملاحظه‌کاری و مصلحت‌سنجی اوضاع کشف حجاب و هنجارشکنی بهتر می‌شود، زهی خیال باطل، چرا که هنجارشکنان را گستاخ‌تر و ضعف متولیان امر را به دیگران ثابت می‌کند.»

خبرگزاری ایسنا گزارش داد که بعد از طرح تذکر نماینده خمینی‌شهر درباره ابلاغ قانون عفاف و حجاب، جو مجلس برای دقایقی متشنج شد.

نقدعلی از محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، خواست تا «بدون مصلحت‌اندیشی»، قانون تحمیل حجاب را ابلاغ کند.

نقدعلی همچنین گفت: «قوه قضاییه نسبت به کسانی که در قالب هنجارشکنی هتک حرمت می‌کنند و بلافاصله بحث جنون و دیوانگی را راه گریز خود از مجازات قرار می‌دهند، مسامحه نکرده و وزانت و اقتدار قضایی را با صلابت در عین دقت و عدالت در این گونه موارد اعمال کند.»

او از قالیباف خواست که با وجود شورای سران قوا، هیات عالی نظارت و ده‌ها شورای عالی که مافوق قدرت مجلس تصویب سیاست می‌کنند، «ته‌مانده اقتدار مجلس» را حفظ کند.

شوراهای مورد اشاره نقدعلی، اغلب از سوی علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی تشکیل شده‌اند.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، سه‌شنبه ۱۸ دی در نشست خبری هفتگی خود گفت: «در مورد قانون حجاب و عفاف نکته مهم این است که نظر نهادها از نظر شخصی افراد اولا و برتر است. این قانون دو بار در نهادهای مرتبط به تعویق افتاده است.»

او «قانونمند کردن موضوعات» را امری مهم و حجاب اجباری را «امری تربیتی» خواند و افزود: «بندهایی از قانون می‌توانست تبعات اجتماعی داشته باشد و با همین ملاحظات و با خردمندی، به تعویق افتاد.»

پزشکیان قانون حجاب را ابلاغ نکرده و بر اساس قوانین، پس از ابلاغ نشدن یک مصوبه (قانون) از سوی رییس‌جمهوری، رییس مجلس آن را ابلاغ خواهد کرد.

قالیباف هفتم آذر اعلام کرد این قانون ۲۳ آذر برای اجرا به دولت ابلاغ خواهد شد اما این موضوع با گذشت نزدیک به یک ماه، محقق نشده است.

مهاجرانی در نشست خود تاکید کرد که «فعلا لایحه دیگری در دستور کار نیست» و در ادامه افزود کارهایی «کارشناسانه» در معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری شروع شده اما تا رسیدن به یک قانون دیگر در زمینه حجاب، زمان زیادی هست.

او گفت: «زن‌های ایران از ایران باستان هم عفیف بودند؛ یقینا زن‌های ایران اسلامی به زیست عفیفانه کاملا پایبندند.»

رسانه‌ها در ایران ۱۰ آذر متن نهایی قانون «حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب» را منتشر کردند.

این قانون اعتراضات زیادی را به دنبال داشته و از جمله کارشناسان سازمان ملل متحد جمعه ۲۳ آذر در بیانیه‌ای نگرانی خود را از تصویب آن ابراز کردند.

سازمان عفو بین‌الملل ۲۰ آذر ماه قانون تحمیل حجاب اجباری در ایران را موجب تشدید سرکوب زنان و دختران خواند و هشدار داد مقام‌های جمهوری اسلامی تلاش می‌کنند تا سیستم سرکوب‌ موجود علیه زنان را تثبیت کنند.

مجموعه حقوق بشری هرانا ششم دی‌ ماه گزارش داد جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۴ میلادی، با بیش از ۳۰ هزار زن به دلیل نافرمانی در برابر حجاب اجباری برخورد کرده است.

مهدی فلاح‌میری، چهارشنبه ۱۹ دی، گفت که گروگان‌ها بعد از مدتی «دچار سندروم استکهلم شده و نسبت به گروگان‌گیرها همدلی و رفاقت پیدا کرده بودند.»

او اضافه کرد: «کودک گروگان گرفته شده، گروگان‌گیرها را دایی صدا می کرد.»

سندروم استکهلم به پدیده‌ای گفته می‌شود که در آن گروگان نسبت به گروگان‌گیر حس همدلی، همدردی و وفاداری پیدا می‌کند.

در اطلاعیه قوه قضاییه، سخنان دادستان رشت منعکس شده که پیش از این گفته بود: «دو نفر از گروگان‌گیرها در شهرستان هشتگرد سابقه گروگان‌گیری داشتند و در دادگستری هشتگرد به هشت سال حبس محکوم شده و متواری بودند. این افراد به علت فرار از اجرای مجازات به شهرستان رشت آمده بودند و مخفیانه زندگی می‌کردند تا حکم در مورد آن‌ها اجرا نشود.»

در سخنان دادستان رشت و گزارش قوه قضاییه اشاره نشده که این افراد پس از گروگان‌گیری و تا زمان مشخص شدن حکم چگونه آزاد بوده‌اند.

گزارشی نیز درباره فرار احتمالی آنان از زندان منتشر نشده است.

رسانه‌ها نوشته‌اند زن گروگان‌گیر حسابدار شرکتی در هشتگرد بوده که صاحب کارخانه‌ای را که در آن کار می‌کرده، (همراه سایر اعضای باند) به گروگان گرفته، آن‌ها حدود ۱۲ روز بعد نجات پیدا کرده‌اند و «گروگان‌گیران نیز دستگیر اما با قرار وثیقه آزاد شدند».

بی‌اطلاع ماندن نیروهای انتظامی و دیگر نهادها از سرنوشت این خانواده به مدت حدود سه سال، ابهامات زیادی را درباره این پرونده ایجاد کرده است؛ به خصوص این که کودکان این خانواده دو سال به مدرسه نرفته‌اند.

درباره جزییات بیشتر این پرونده، دادستان رشت همچنین اعلام کرد: «گروگان‌گیرها بیش از ۵۰ دوربین در خانه کار گذاشته بودند.»

مرتضی علم‌خواه، وکیل دادگستری، پیش از این گفته بود همراه هشت تن از اعضای خانواده‌اش، از بهمن ۱۴۰۰ به مدت ۲۹ ماه گروگان گرفته شدند و گروگان‌گیران پس از شکنجه‌های فراوان، تمام اموال آن‌ها را تصاحب کردند.

فلاح‌میری، دادستان رشت نیز گفته بود گروگان‌گیرها اعضای این خانواده را به دفتر اسناد رسمی برده و اموال آن‌ها را به نام خودشان ثبت کرده بودند.

او یک‌شنبه ۱۶ دی گفت که علت طولانی شدن این ماجرا، اشکال در انتقال یکی از املاک این خانواده بوده است.

روایت دادستان رشت و گزارش قوه قضاییه از نحوه لو رفتن این موضوع با گزارش رسانه‌ها در این باره تناقض دارد.

دادستان رشت و قوه قضاییه اعلام کرده‌اند فردی «در جریان ملاقات مردمی دستگاه قضایی استان»، مراجعه و اعلام کرد اعضای یک خانواده چند وقتی است گروگان گرفته شده‌اند.

پیش از این برخی رسانه‌ها از قول خانواده علم‌خواه نوشته بودند درگیری بین گروگان‌گیران باعث رفتن یکی از آن‌ها به بیمارستان شده و با لو رفتن فیلم‌های موبایل او، این جریان آشکار شده است.

به گفته سخنگوی دولت، انتخاب مکران به عنوان مکان پایتخت جدید ایران هنوز قطعی نیست و بررسی‌ها در این باره هنوز ادامه دارد اما پایتخت جدید «قطعا در جنوب» کشور خواهد بود.

مهاجرانی گفت این بررسی‌ها در دو شورا انجام می‌شود که وظیفه یکی از آن‌ها، ارزیابی مشکلات پایتخت است و شورای دوم بر «اقتصاد دریامحور» متمرکز است و از جمله ظرفیت‌هایی که برای این هدف در منطقه مکران مورد نیاز است را بررسی می‌کند. به گفته او ظرفیت‌های زیستی هر منطقه نشان می‌دهد که چقدر می‌شود برای گسترش فعالیت‌ها در آن منطقه تمرکز کرد.

مکران، منطقه‌ای است که در جنوب شرقی ایران در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است و سواحل آن از بلوچستان پاکستان در غرب تا مرزهای عمان به طول ۹۰۰ کیلومتر امتداد دارد.

بندر چابهار، تنها بندر اقیانوسی ایران در این منطقه قرار دارد و سواحل مکران به‌جز ذخایر نفت و گاز، قابلیت‌های کشاورزی و شیلات هم دارد.

محمدرضا عارف، معاون اول پزشکیان، دوشنبه درباره انتقال پایتخت گفته بود: «امروز بحث ساماندهی مرکز سیاسی به صورت جدی مطرح است و اگر به این نتیجه برسیم به دلیل محدودیت‌هایی که در ارایه خدمات به مردم تهران با آن مواجه هستیم، یکی از نقاطی که به صورت جدی مطرح است، مکران است.»

یک پروژه متفرقه و پرهزینه

مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور، پیش از این با گفتن این‌که عدم تعادل بین منابع مالی و هزینه‌های تهران غیرقابل تحمل است، از انتقال پایتخت حمایت کرد و بحث درباره مکان‌یابی برای پایتخت را دوباره برانگیخت.

در حالی که مسئولان بر مزایای استراتژیک و اقتصادی این تغییر تاکید می‌کنند، منتقدان نگران نیازهای مالی و لجستیکی عظیمی هستند که برای این جابه‌جایی احتمالی لازم است.

«محمدصالح جوکار»، رئیس کمیسیون شوراها و امور داخلی کشور در مجلس شورای اسلامی در واکنش به انتقال پایتخت ایران به مکران به فرارو گفت: «انتقال پایتخت به مکران امکان ندارد. چه کسی پایتخت سیاسی را به مکران می‌برد؟ چون پایتخت سیاسی باید در جایی باشد که دسترسی همگان به آن وجود داشته باشد.»

علی قلهکی، فعال رسانه‌ای و اصولگرا که به دلیل ارتباطات نزدیک با نهادهای امنیتی ایران شناخته می‌شود در واکنش به صحبت‌های مهاجرانی و عارف در شبکه ایکس نوشت: «بازسازی ورزشگاه آزادی، ۱۸ ماه زمان و ۱۹۰۰ میلیارد تومان هزینه دربردارد. انتقال پایتخت چقدر زمان و چه میزان پول نیاز دارد؟! برآوردِ ۲۵ سال زمان و ۲۳ میلیارد دلار هزینه شوخی‌ است! بروید بالای یک قرن زمان و صدها میلیارد دلار پول!»

انتقال پایتخت؛ بحثی ۴۰ ساله

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با اشاره به این‌که موضوع انتقال پایتخت موضوع جدیدی نیست و بیش از سه دهه است این مساله موضوع بحث است و مساله‌ای فوری نیست، گفت «استان تهران به جهت افزایش جمعیت، نگرانی‌هایی از منظر ظرفیت‌های زیستی مثل آب دارد.»

100%

بحث‌های مربوط به انتقال پایتخت ایران، در همه دولت‌های ایران که پس از پایان جنگ ایران و عراق بر سر کار بوده‌اند مطرح شده است، اما همواره به دلیل محدودیت‌های مالی، بی‌ثباتی سیاسی و چالش‌های لجستیکی متوقف شده‌اند.

در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، عمدتا به دلیل نگرانی‌ها از آسیب‌پذیری تهران در برابر زلزله، این بحث برای مدتی شدت گرفت.

در دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی، او با صحبت از رشد غیرقابل تحمل جمعیت شهر و مشکلات زیست‌محیطی رو به افزایش آن دوباره به این بحث دامن زد.